Shloka 56
Adhyāya 45 — Duryodhana’s Distress, Śakuni’s Counsel, and the Summons for Dyūta
अवश्यं चैव गन्तव्या भवता द्वारकापुरी । एवमुक्त: स धर्मात्मा युधिष्ठिससहायवान्,'परंतु आपका द्वारकापुरी जाना भी आवश्यक ही है।' उनके ऐसा कहनेपर महायशस्वी धर्मात्मा श्रीहरि युधिष्ठिरको साथ ले बुआ कुन्तीके पास गये और प्रसन्नतापूर्वक बोले--“बुआजी! तुम्हारे पुत्रोंने अब साम्राज्य प्राप्त कर लिया, उनका मनोरथ पूर्ण हो गया। वे सब-के-सब धन तथा रत्नोंसे सम्पन्न हैं। अब तुम इनके साथ प्रसन्नतापूर्वक रहो। यदि तुम्हारी आज्ञा हो तो मैं द्वारका जाना चाहता हूँ!
avaśyaṃ caiva gantavyā bhavatā dvārakāpurī | evam uktaḥ sa dharmātmā yudhiṣṭhira-sahāyavān kuntīṃ samupagamya prahṛṣṭaḥ prāha— “būjī! tava putrā idānīṃ sāmrājyaṃ prāptāḥ, teṣāṃ manorathaḥ paripūrṇaḥ | sarve te dhana-ratna-sampannāḥ | adhunā tvam ebhiḥ saha pramuditā vasa | yadi tava ājñā syāt, ahaṃ dvārakāṃ gantum icchāmi” |
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു— “നിങ്ങൾ നിർബന്ധമായും ദ്വാരകാപുരിയിലേക്കു പോകേണ്ടതുണ്ട്.” ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ധർമ്മാത്മാവായ ശ്രീഹരി, യുദ്ധിഷ്ഠിരനെ കൂട്ടി ഹർഷചിത്തനായി കുന്തിയുടെ അടുക്കൽ ചെന്നു പറഞ്ഞു— “അമ്മായീ! നിന്റെ പുത്രന്മാർ ഇപ്പോൾ സാമ്രാജ്യം നേടി; അവരുടെ അഭിലാഷം സഫലമായി. അവർ എല്ലാവരും ധനവും രത്നങ്ങളും കൊണ്ട് സമൃദ്ധരാണ്. ഇനി നീ ഇവരോടൊപ്പം സന്തോഷത്തോടെ വസിക്കൂ. നീ അനുമതി തരുന്നുവെങ്കിൽ, ഞാൻ ദ്വാരകയിലേക്കു പോകുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Even after success and the attainment of power, one should act with dharma: honor elders, acknowledge fulfilled aims without arrogance, and seek permission before departing—showing that duty and relationships guide decisions, not mere victory or wealth.
Vaiśampāyana narrates that Kṛṣṇa is told he must go to Dvārakā. Kṛṣṇa, accompanied by Yudhiṣṭhira, visits Kuntī, informs her that her sons have gained sovereignty and prosperity, urges her to live happily with them, and asks her leave to depart for Dvārakā.