Shloka 76
Adhyāya 32: Rājasūya-Dīkṣā and Appointment of Court Offices (राजसूयदीक्षा तथा अधिकारविनियोगः)
तथा माध्यमिकांश्चैव वाटधानान् द्विजानथ । तत्पश्चात् दशार्णदेशपर विजय प्राप्त करके पाण्डुनन्दन नकुलने शिबि, त्रिगर्त, अम्बष्ठ, मालव, पंचकर्पट एवं माध्यमिक देशोंको प्रस्थान किया और उन सबको जीतकर वाटधानदेशीय क्षत्रियोंको भी हराया
tathā mādhyamikāṁś caiva vāṭadhānān dvijān atha | tatpaścāt daśārṇadeśapara vijayaṁ prāpya pāṇḍunandana nakulaḥ śibi-trigarta-ambaṣṭha-mālava-pañcakarpata-mādhyamika-deśān prasthitaḥ, tān sarvān jitvā vāṭadhānadeśīyān kṣatriyān api parājigāya |
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—അങ്ങനെ അദ്ദേഹം മാധ്യമികരെയും പിന്നെ വാടധാനരെയും കീഴടക്കി. തുടർന്ന് ദശാർണദേശത്ത് വിജയം നേടിയ പാണ്ഡുനന്ദനൻ നകുലൻ ശിബി, ത്രിഗർത്ത, അംബഷ്ട, മാലവ, പഞ്ചകർപ്പട, മാധ്യമിക എന്നീ ദേശങ്ങളിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു; അവരെല്ലാം ജയിച്ച് വാടധാനദേശത്തിലെ ക്ഷത്രിയരെയും പരാജയപ്പെടുത്തി.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse supports the Mahābhārata’s theme that royal power should be exercised within an ordered framework—here, Nakula’s conquests serve the larger purpose of establishing Yudhiṣṭhira’s legitimate sovereignty (connected with the Rājasūya), emphasizing disciplined statecraft and Kṣatriya responsibility rather than aimless violence.
Vaiśampāyana recounts Nakula’s campaign: after winning in Daśārṇa, he marches through multiple regions—Śibi, Trigarta, Ambaṣṭha, Mālava, Pañcakarpata, and Mādhymika—and defeats them, including the Kṣatriyas of Vāṭadhāna, bringing these territories under submission.