Shloka 1
नकुलस्य प्रतीची-दिग्विजयः
Nakula’s Conquest of the Western Quarter
(दाक्षिणात्य अधिक पाठके ५८ श्लोक मिलाकर कुल ७९ श्लोक हैं) > तीतरके समान चितकबरे रंगवाले। एकोनत्रिशो<ड ध्याय: भीमसेनका फट जीतनेके लिये प्रस्थान और देशोंपर विजय पाना वैशम्पायन उवाच एतस्मिन्नेव काले तु भीमसेनो5पि वीर्यवान् । धर्मराजमनुप्राप्य ययौ प्राचीं दिशं प्रति
Vaiśampāyana uvāca: etasminn eva kāle tu Bhīmaseno 'pi vīryavān dharmarājam anuprāpya yayau prācīṃ diśaṃ prati, mahatā balacakreṇa pararāṣṭrāvamardinā; hasty-aśva-ratha-pūrṇena daṃśitena pratāpavān. vṛto bharataśārdūlo dviṣac-choka-vivardhanaḥ.
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ജനമേജയാ! അതേ സമയത്ത് വീര്യവാനായ ഭീമസേനനും ധർമ്മരാജ യുദ്ധിഷ്ഠിരനെ സമീപിച്ച് അദ്ദേഹത്തിന്റെ അനുമതി നേടി കിഴക്കുദിശയിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു. ശത്രുരാജ്യങ്ങളെ തകർക്കുന്ന മഹത്തായ ബലചക്രത്തോടുകൂടി, ആന-കുതിര-രഥങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതും ആയുധ-കവചങ്ങളാൽ സുസജ്ജിതവുമായ വിപുലസൈന്യവുമായി അവൻ നീങ്ങി. ഇങ്ങനെ ഭാരതകുലത്തിന്റെ ശാർദൂലൻ, ശത്രുക്കളുടെ ശോകം വർധിപ്പിക്കുന്ന ഭീമൻ മുന്നേറി.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse foregrounds disciplined power under dharma: Bhīma does not act independently but approaches Dharmarāja and proceeds under royal authorization. Martial strength is framed as legitimate when aligned with rightful command and the larger political-ritual aim (the subjugation of rival kings as part of establishing just sovereignty).
As the campaigns for subduing surrounding regions begin, Bhīmasena receives Yudhiṣṭhira’s approval and marches east with a large, well-equipped army of elephants, horses, and chariots, intent on defeating and bringing hostile kingdoms under control.