Shloka 2
Chapter 15: Counsel on Initiative vs. Renunciation in the Rajasuya Project (सभापर्व, अध्याय १५)
Devanagari script
गृहे गृहे हि राजान: स्वस्य स्वस्य प्रियंकरा: । न च साम्राज्यमाप्तास्ते सम्राट्छब्दो हि कृच्छूभाक्
Translation
ഇന്ന് വീടുവീടിലും രാജാക്കന്മാർ ഉണ്ടെന്നപോലെ; ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ പ്രിയകാര്യങ്ങൾ ചെയ്യുന്നു. എന്നാൽ അവർ സാമ്രാജ്യം നേടിയിട്ടില്ല; കാരണം ‘സമ്രാട്’ എന്ന പദവി അത്യന്തം ദുർലഭമാണ്.
Word by Word
गृहेin a house
गृहे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootगृह
FormNeuter, Locative, Singular
गृहेin (each) house
गृहे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootगृह
FormNeuter, Locative, Singular
हिindeed/for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
राजानःkings
राजानः:
Karta
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Nominative, Plural
स्वस्यof one’s own
स्वस्य:
TypeAdjective
Rootस्व
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
स्वस्यof each one’s own
स्वस्य:
TypeAdjective
Rootस्व
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
प्रियंकराःdoing what is pleasing (to themselves)
प्रियंकराः:
Karta
TypeAdjective
Rootप्रियंकर
FormMasculine, Nominative, Plural
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
चand/but
च:
TypeIndeclinable
Rootच
साम्राज्यम्sovereignty/empire
साम्राज्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootसाम्राज्य
FormNeuter, Accusative, Singular
आप्ताःhaving obtained
आप्ताः:
Karta
TypeVerb
Rootआप् (धातु) / आप्त (कृदन्त)
Form—, Past passive participle (क्त), Masculine, Nominative, Plural
तेthey
ते:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Plural
सम्राट्the (title) ‘emperor’/universal monarch
सम्राट्:
TypeNoun
Rootसम्राट्
FormMasculine, Nominative, Singular
शब्दःword/title
शब्दः:
Karta
TypeNoun
Rootशब्द
FormMasculine, Nominative, Singular
हिindeed/for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
कृच्छ्र-उपाक्hard to attain/obtained with difficulty
कृच्छ्र-उपाक्:
Karta
TypeAdjective
Rootकृच्छ्र + उपाक्
FormMasculine, Nominative, Singular
Speaker
युधिछ्िर उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes