Mahabharata 16.1.4 — Mausala Parva, Adhyaya 1, Shloka 4
अध्याय १: उत्पात-दर्शनम् तथा वृष्णि-विनाश-श्रवणम्
Omens Observed and the Hearing of the Vṛṣṇi Destruction
बड़ी-बड़ी नदियाँ बालूके भीतर छिपकर बहने लगीं। दिशाएँ कुहरेसे आच्छादित हो गयीं। आकाशसे पृथ्वीपर अंगार बरसानेवाली उल्काएँ गिरने लगीं ।।
ādityo rajasā rājan samavacchannamaṇḍalaḥ | viraśmir udaye nityaṃ kabandhaiḥ samadṛśyata ||
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ, ധൂളിയാൽ സൂര്യമണ്ഡലം മുഴുവനായി മറഞ്ഞുപോയി. ഉദയസമയത്ത് സൂര്യൻ കിരണരഹിതനെന്നപോലെ തോന്നി; ദിനംപ്രതി അശുഭസൂചകമായ ‘കബന്ധ’ങ്ങൾ—തലമില്ലാത്ത ധഡങ്ങളുപോലുള്ള രൂപങ്ങൾ—അവനോടൊപ്പം ദൃശ്യമായി. അപ്പോൾ മഹാനദികൾ മണലിനകത്ത് ഒളിഞ്ഞ് ഒഴുകിത്തുടങ്ങി; ദിക്കുകൾ മഞ്ഞുകൊണ്ട് മൂടപ്പെട്ടു; ആകാശത്തിൽ നിന്ന് ഭൂമിയിലേക്കു അങ്കാരവർഷം ചൊരിയുന്ന ഉൽക്കകൾ വീഴാൻ തുടങ്ങി.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse frames cosmic and atmospheric disturbances as moral-symbolic portents: when dharma wanes, the world’s order appears clouded—light (clarity, auspiciousness) diminishes and ominous signs proliferate, urging vigilance and ethical steadiness.
Vaiśaṃpāyana reports alarming omens: the sun’s disk is obscured by dust, it rises without brilliance, and frightening kabandha-like forms are seen—signals that a grave, inauspicious turn of events is unfolding in the Mausala Parva context.
Ask anything about this verse
Curious about the meaning, context, or a word? Ask, and continue the conversation in the Vedapath app.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.