Shloka 363
नागो महाई " पार्थोत्तमाजत् प्रहरत् तरस्वी । ब्रह्माजीने तपस्या और प्रयत्न करके देवराज इन्द्रके लिये स्वयं ही जिसका निर्माण किया था
sañjaya uvāca | nāgo mahā… pārthottamāj jagat praharat tarasvī | brahmājine tapasā ca prayatnena ca devarājāya indrāya svayam eva yasya nirmāṇaṃ kṛtam āsīt | bahumūlyaṃ śatrubhyo bhayaṅkaraṃ dhārayituḥ paramasukhadāyakaṃ paramasugandhi ca | daityavadhecchayā kirīṭinā arjunāya svayaṃ devarāja indreṇa prasannacittena yaḥ kirīṭaḥ pradattaḥ | bhagavān śivaḥ varuṇa indraḥ kuberaś ca—ete deveśvarā api svaiḥ pinākapāśavajrabāṇarūpair uttamaiḥ astrāṇāṃ na taṃ nāśayituṃ śekuḥ | tam eva divyaṃ mukuṭaṃ karṇena sarpamukhabāṇena balāt hṛtam | durbhāvamānasaḥ sa mithyāpratijñaḥ vegavān nāgaḥ arjunasya mastakāt tam atyadbhutaṃ bahumūlyaṃ suvarṇacitritaṃ mukuṭam apāharat |
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അത്യന്തം വേഗശാലിയായ ഒരു നാഗൻ പാണ്ഡവശ്രേഷ്ഠനായ പാർത്ഥനെ പ്രഹരിച്ചു. ആ ദിവ്യകിരീടം—ബ്രഹ്മാവ് തപസ്സും പരിശ്രമവും ചെയ്ത് സ്വയം ദേവരാജ ഇന്ദ്രനുവേണ്ടി നിർമ്മിച്ചതും; അമൂല്യവും ശത്രുക്കൾക്കു ഭയങ്കരവും ധരിക്കുന്നവന് പരമസുഖദായകവും പരമസുഗന്ധിതവുമായതും; ദൈത്യവധാഭിലാഷമുള്ള കിരീടധാരിയായ അർജുനന് ഇന്ദ്രൻ പ്രസന്നചിത്തത്തോടെ നൽകിയതും—പിനാകം, പാശം, വജ്രം, ശ്രേഷ്ഠബാണങ്ങൾ മുതലായ ആയുധങ്ങളാൽ പോലും ശിവൻ, വരുണൻ, ഇന്ദ്രൻ, കുബേരൻ എന്നീ ദേവേശ്വരന്മാർക്കും നശിപ്പിക്കാനാകാത്തതും—ആ കിരീടം തന്നെയാണ് കർണൻ സർപ്പമുഖബാണംകൊണ്ട് ബലപൂർവ്വം കവർന്നത്. ദുർഭാവം നിറഞ്ഞ, മിഥ്യാപ്രതിജ്ഞയും അതിവേഗവും ഉള്ള ആ നാഗൻ അർജുനന്റെ ശിരസ്സിൽ നിന്ന് ആ അത്ഭുതകരവും അമൂല്യവും സ്വർണ്ണചിത്രിതവുമായ കിരീടം അപഹരിച്ചു.
संजय उवाच
Educational Q&A
The passage contrasts divine protection and human conduct: even a god-given boon (Arjuna’s crown) can be compromised in the chaos of war when malice and stratagem prevail. It highlights the ethical tension in battle—victory pursued through deceptive or hostile intent (durbhāva, mithyā-pratijñā) undermines the ideal of righteous combat, reminding readers that dharma is tested most severely amid violence and rivalry.
Sañjaya reports that Karṇa, using a serpent-powered, serpent-faced arrow, forcibly removes Arjuna’s divine crown. The crown is described as originally crafted by Brahmā for Indra and later gifted by Indra to Arjuna; it is so extraordinary that even major gods with their signature weapons could not destroy it—yet it is seized in battle through Karṇa’s Nāga-associated missile.