Shloka 11
जैसे बिजलीकी चमक और गर्जनासे युक्त मेघ भयंकर वायुके वेगसे ताड़ित हो सम्पूर्ण दिशाओंसे गिर जाते हैं, उसी प्रकार रथों, घोड़ों, हाथियों और पैदलोंद्वारा परस्पर मारे जाकर वे युद्धपरायण योद्धा धराशायी होने लगे ।।
sañjaya uvāca | yathā vidyutprabhāgarjanayuktā meghā bhayaṅkaravāyuvegatāḍitāḥ sarvato diśaḥ patanti, tathā rathāśvahastipattibhir anyonyam āhatā yuddhaparā yodhā bhūmau nipetuḥ || tataḥ śatānīkasammatān mahāgajān tathā rathān pattigaṇāṃś ca tān bahūn | jaghāna bhojas tu hayān athāpatat kṣaṇād viśastāḥ kṛtavarmaṇaḥ śaraiḥ ||
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—മിന്നലോടും ഇടിമുഴക്കത്തോടും കൂടിയ മേഘങ്ങൾ ഭയങ്കര കാറ്റിന്റെ വേഗത്തിൽ അടിക്കേറ്റ് എല്ലാദിക്കുകളിൽ നിന്നുമെത്തി തകർന്നു വീഴുന്നതുപോലെ, രഥങ്ങൾ, കുതിരകൾ, ആനകൾ, പദാതികൾ എന്നിവയുടെ പരസ്പരവധത്തിൽ യുദ്ധപരായണരായ യോദ്ധാക്കൾ ഭൂമിയിൽ വീഴാൻ തുടങ്ങി. തുടർന്ന് ഭോജവംശജനായ കൃതവർമ്മൻ ശതാനീകൻ ആദരിച്ച മഹാഗജങ്ങളെയും, രഥങ്ങളെയും, കുതിരകളെയും, അനേകം പദാതിസമൂഹങ്ങളെയും തന്റെ അമ്പുകളാൽ സംഹരിച്ചു; അവന്റെ അമ്പുകളാൽ ചിതറിക്കീറപ്പെട്ടവർ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ നിലത്തേക്ക് വീണു.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the fragility of embodied life amid war: even the honored and well-supported can fall instantly when violence is unleashed. The storm-cloud simile frames battle as a force of nature—overwhelming, indiscriminate, and ethically sobering—inviting reflection on impermanence and the grave cost of kṣatriya conflict.
Sañjaya describes a surge of battlefield destruction: warriors collapse like storm-clouds driven down by fierce winds. In that moment Kṛtavarman (of the Bhojas) cuts down great elephants favored by Śatānīka, along with chariots, horses, and many foot-soldiers, who fall immediately, torn by his arrows.