Shloka 1
संजय कहते हैं--महाराज! वृषसेनने नकुलके धनुष और तलवारको काट दिया है
sañjaya uvāca—mahārāja! vṛṣasenena nakulasya dhanuḥ khaḍgaṃ ca chittvā taṃ rathahīnaṃ kṛtavān; śatrubāṇapīḍitaṃ ca karṇaputreṇa svāstrabalena parājitaṃ jñātvā, śreṣṭhapuruṣa-bhīmasenasyājñayā hastāyudhāḥ śatrūn prati samarthāḥ—drupadasya pañca śreṣṭhaputrāḥ, ṣaṣṭhaḥ sātyakiḥ, draupadyāḥ pañca putrāś ca—ete ekādaśa vīrāḥ, tava pakṣasya gaja-aśva-ratha-pādātān sarpavat-tulyaiḥ śaraiḥ saṃharantaḥ rathaiḥ tatra śīghram upāyayuḥ. tadā teṣāṃ rathadhvajā vāyuvegena phalanti sma; teṣāṃ hayā uccalantaḥ samāyānti sma; sarve ca mahāsvanena nādantaḥ sma.
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—മഹാരാജാവേ! വൃഷസേനൻ നകുലന്റെ ധനുസ്സും ഖഡ്ഗവും വെട്ടിമുറിച്ചു; അവൻ രഥഹീനനായി ശത്രുവിന്റെ ശരങ്ങളാൽ പീഡിതനായി; കർണപുത്രൻ തന്റെ അസ്ത്രബലത്തോടെ അവനെ പരാജയപ്പെടുത്തി—എന്ന് അറിഞ്ഞപ്പോൾ, ശ്രേഷ്ഠപുരുഷനായ ഭീമസേനന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം കൈകളിൽ അസ്ത്രശസ്ത്രങ്ങൾ ധരിച്ചു ശത്രുവിനെ നേരിടാൻ ശേഷിയുള്ള പതിനൊന്ന് വീരർ—ദ്രുപദന്റെ അഞ്ചു ശ്രേഷ്ഠപുത്രന്മാർ, ആറാമനായ സാത്യകി, ദ്രൗപദിയുടെ അഞ്ചു പുത്രന്മാർ—രഥങ്ങളിൽ കയറി വേഗത്തിൽ അവിടെ എത്തി. അവർ സർപ്പസമാനമായ ശരങ്ങളാൽ നിങ്ങളുടെ പക്ഷത്തിലെ ആനകൾ, കുതിരകൾ, രഥങ്ങൾ, പാദാതികൾ എന്നിവയെ സംഹരിച്ചുകൊണ്ട് മുന്നേറി. അപ്പോൾ അവരുടെ രഥധ്വജങ്ങൾ കാറ്റിന്റെ വേഗത്തിൽ പാറിപ്പറന്നു; കുതിരകൾ ചാടിച്ചാടിച്ചു വന്നു; അവർ എല്ലാവരും ഉച്ചത്തിൽ ഗർജിച്ചു।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights kṣatriya-ethics in war: when an ally is overwhelmed, leaders must respond swiftly with coordinated support. Courage is paired with responsibility—protecting one’s side and restoring balance on the battlefield rather than abandoning a comrade in distress.
Vṛṣasena, Karṇa’s son, has disabled Nakula by cutting his weapons and leaving him chariotless. On learning this, Bhīma orders a rapid counter-move: eleven Pāṇḍava-aligned warriors (Drupada’s five sons, Sātyaki, and Draupadī’s five sons) rush in chariots, cutting down Kaurava forces as they arrive with banners flying and battle-cries resounding.