Shloka 1
है ० बक। ] अतडि्शशाड< चतुरशीतितमो< ध्याय: धृतराष्ट्रके दस पुत्रोंका वध, कर्णका भय और शल्यका समझाना तथा नकुल और वृषसेनका युद्ध संजय उवाच दुःशासने तु निहते तव पुत्रा महारथा: । महाक्रोधविषा वीरा: समरेष्वपलायिन:,इति श्रीमहा भारते कर्णपर्वणि वृषसेनयुद्धे नकुलपराजये चतुरशीतितमो<ध्याय: ।। ८४ ।। इस प्रकार श्रीमह्याभारत कर्णपर्वनें वृषसेनका युद्ध और नकुलकी पराजयविषयक चौरासीवाँ अध्याय प्रा हुआ ॥/ ८४ ॥। अपन का छा | अत पजञ्चाशीतितमो< ध्याय: कौरववीरोंद्वारा कुलिन्दराजके पुत्रों और हाथियोंका संहार तथा अर्जुनद्वारा वृषसेनका वध संजय उवाच नकुलमथ विदित्वा छिन्नबाणासनासिं विरथमरिशरार्त कर्णपुत्रास्त्रभग्नम् । पवनधुतपताकाह्वादिनो वल्गिताश्वा वरपुरुषनियुक्तास्ते रथै: शीघ्रमीयु:
sañjaya uvāca | duḥśāsane tu nihate tava putrā mahārathāḥ | mahākrodhaviṣā vīrāḥ samareṣv apalāyinaḥ ||
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ദുഃശാസനൻ വധിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ നിന്റെ പുത്രന്മാർ—മഹാരഥന്മാരായ വീരർ—മഹാക്രോധമെന്ന വിഷം നിറഞ്ഞവരായി. യുദ്ധത്തിൽ ഒരിക്കലും പിന്മാറാത്ത അവർ സമരഭൂമിയിൽ ഉറച്ചു നിന്നു.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical danger of anger after loss: grief can transmute into a ‘poisonous’ resolve that perpetuates harm. It implicitly contrasts steadfast courage with the need for discernment (viveka), warning that valor without self-mastery can become destructive.
Sanjaya reports to Dhritarashtra that after Duḥśāsana’s death, Dhritarashtra’s sons and their leading warriors, inflamed with intense rage, do not retreat from the battlefield and continue fighting with hardened determination.