Shloka 16
(शक्तिभिस्तोमरै: प्रासै: कुणपै: कूटमुद्गरै: । शूलैस्त्रिशूलै: परिघै: भिन्दिपालै: परश्चधै: ।। करवालैहेंमदण्डैर्यशिभिमुसलैह्लै: । प्रह्ष्टा श्रक्रिरे पार्थ समन्ताद् गूढमायुधै: ।।) उन हर्षभरे योद्धाओंने शक्ति, तोमर, प्रास, कुणप, कूट, मुद्गर, शूल, त्रिशूल, परिघ, भिन्दिपाल, परशु, खड्ग, हेमदण्ड, डंडे, मुसल और हल आदि आयुधोंद्वारा अर्जुनको सब ओरसे ढक दिया। ततोडर्जुन: सहस्राणि रथवारणवाजिनाम् । प्रेषयामास विशिखैर्यमस्य सदनं प्रति,तब अर्जुनने अपने बाणोंद्वारा शत्रुपक्षके सहस्रों रथों, हाथियों और घोड़ोंको यमलोक भेजना आरम्भ किया
sañjaya uvāca |
śaktibhis tomaraiḥ prāsaiḥ kuṇapaiḥ kūṭamudgaraiḥ |
śūlais triśūlaiḥ parighair bhindipālaiḥ paraśvadhaiḥ ||
karavālair hemadaṇḍair yaṣṭibhīr musalair halaiḥ |
parihṛṣṭāś cakrire pārtha samantād gūḍham āyudhaiḥ ||
tato 'rjunaḥ sahasrāṇi rathavāraṇavājinām |
preṣayām āsa viśikhair yamasya sadanaṃ prati ||
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഹർഷഭരിതരായ യോദ്ധാക്കൾ ശക്തി, തോമരം, പ്രാസം, കുണപം, കൂട്ട്, മുദ്ഗരം, ശൂലം, ത്രിശൂലം, പരിഘം, ഭിന്ദിപാലം, പരശു, ഖഡ്ഗം, ഹേമദണ്ഡം, ദണ്ഡം, മുസലം, ഹലം മുതലായ ഗൂഢായുധങ്ങളാൽ പാർത്ഥനെ എല്ലാടത്തുനിന്നും മൂടിക്കെട്ടി. അപ്പോൾ പാർത്ഥൻ തന്റെ അമ്പുകളാൽ ശത്രുപക്ഷത്തിലെ ആയിരക്കണക്കിന് രഥങ്ങളെയും ആനകളെയും കുതിരകളെയും യമസദനത്തിലേക്ക് അയക്കാൻ തുടങ്ങി.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical gravity of war: exhilaration and aggression on the battlefield quickly culminate in death, while disciplined mastery (Arjuna’s focused archery) determines outcomes. It implicitly reminds the listener that in battle, Yama’s law—mortality—stands behind every act, urging sobriety and responsibility even amid heroic duty.
Arjuna is surrounded from all sides by delighted enemy fighters who shower him with many kinds of weapons. In response, Arjuna counters with a devastating volley of arrows, killing large numbers—charioteers, elephants, and horses—sending them to Yama’s abode (i.e., to death).