Shloka 41
कर्णनिधनवृत्तान्तनिवेदनम् | Reporting Karṇa’s Fall to Yudhiṣṭhira
वह बूढ़े माता-पिता तथा अन्य आश्रित जनोंका पालन-पोषण किया करता था। सदा अपने धर्ममें लगा रहता, सत्य बोलता और किसीकी निन्दा नहीं करता था ।। स कदाचिन्मृगं लिप्सुर्नाभ्यविन्दन्मृगं क्वचित् । अप: पिबन्तं ददशे श्वापदं प्राणचक्षुषम्,एक दिन वह पशुको मार लानेके लिये वनमें गया; किंतु कहीं किसी हिंसक पशुको न पा सका। इतनेहीमें उसे एक पानी पीता हुआ हिंसक जानवर दिखायी दिया, जो अंधा था, नाकसे सूँघकर ही आँखका काम निकाला करता था
sa kadācin mṛgaṁ lipsur nābhyavindan mṛgaṁ kvacit | apaḥ pibantaṁ dadarśa śvāpadaṁ prāṇacakṣuṣam ||
ഒരു ദിവസം വേട്ട തേടി അവൻ വനത്തിലേക്കു പോയി; എങ്കിലും എവിടെയും മൃഗം കിട്ടിയില്ല. അപ്പോൾ വെള്ളം കുടിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ഒരു ക്രൂരമൃഗത്തെ അവൻ കണ്ടു—അത് അന്ധം; ശ്വാസവും ഗന്ധബോധവും കൊണ്ടു തന്നെ കണ്ണിന്റെ പണി ചെയ്തിരുന്നു.
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse situates action (seeking game for livelihood) within an ethical portrait: one may face harsh necessities, yet the ideal person remains grounded in dharma—supporting dependents, speaking truth, and refraining from disparaging others. It also hints that outward weakness (blindness) does not remove danger, urging discernment and restraint.
A man goes into the forest to find an animal to kill but finds none. He then notices a wild predator at the water’s edge; it is blind and navigates by breath/smell, described as ‘having breath as its eyes’ (prāṇacakṣuṣam).