Shloka 9
कर्णवधोत्तरं शल्य-दुर्योधनसंवादः
Aftermath of Karṇa’s Fall: Śalya’s Address to Duryodhana
त्रयोदशेमा हि समा: सदा वयं त्वामन्वजीविष्म धनंजयाशया । काले वर्ष देवमिवोप्तबीजं तन्न: सर्वान् नरके त्वं न््यमज्ज:,“धनंजय! जैसे बोया हुआ बीज समयपर मेघद्वारा की हुई वर्षाकी प्रतीक्षामें जीवित रहता है, उसी प्रकार हमने तेरह वर्षोतक सदा तुमपर ही आशा लगाकर जीवन धारण किया था; परंतु तुमने हम सब लोगोंको नरकमें डुबो दिया (भारी संकटमें डाल दिया)
trayodaśemā hi samāḥ sadā vayaṃ tvām anvajīviṣma dhanañjayāśayā | kāle varṣa devam ivoptabījaṃ tan naḥ sarvān narake tvaṃ nyamajjaḥ ||
ധനഞ്ജയാ! ഈ പതിമൂന്ന് വർഷങ്ങളോളം ഞങ്ങൾ എപ്പോഴും നിന്റെ പ്രത്യാശയിൽ മാത്രമാണ് ജീവിച്ചിരുന്നത്. സമയത്ത് മഴമേഘത്തെ കാത്ത് വിതച്ച വിത്ത് നിലനിൽക്കുന്നതുപോലെ ഞങ്ങളും നിലനിന്നു; എന്നാൽ നീ ഞങ്ങളെയെല്ലാം നരകത്തിലേക്ക് മുക്കി—ഭീകരമായ പ്രതിസന്ധിയിലും നിരാശയിലും.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical weight of leadership and reliance: when many endure hardship sustained by hope in a protector, failure or delay can feel like being cast into ‘hell’—a metaphor for collective ruin. It underscores accountability to those who depend on one’s promised support.
Sañjaya voices a bitter complaint to Dhanañjaya (Arjuna), saying that for thirteen years ‘we’ survived by hoping in him, like a seed waiting for timely rain; but now, through his action or inaction, all have been driven into extreme distress.