Shloka 53
कर्णार्जुनसमागमः — The Karṇa–Arjuna Confrontation
Cosmic Spectatorship and Vows
राजन! गिरते हुए हाथियों, सहस्रों घोड़ों, रथों और मारे गये पैदल मनुष्योंके गिरनेसे सारी पृथ्वी सब ओर कम्पित होने लगी। पाण्डवोंकी सारी विशाल सेना व्याकुल हो गयी ।। कर्णस्त्वेको युधां श्रेष्ठो विधूम इव पावक: । दहन् शत्रून् नरव्याप्र शुशुभे स परंतप:,नरव्याप्र! शत्रुओंको तपानेवाला योद्धाओंमें श्रेष्ठ एकमात्र कर्ण ही धूमरहित अग्निके समान शत्रुओंको दग्ध करता हुआ शोभा पा रहा था
rājan! girate hue hāthiyoṃ, sahasroṃ ghoṛoṃ, rathoṃ aura māre gaye paidala manuṣyoṃ ke girane se sārī pṛthvī saba ora kampita hone lagī; pāṇḍavoṃ kī sārī viśāla senā vyākula ho gayī. karṇas tv eko yudhāṃ śreṣṭho vidhūma iva pāvakaḥ | dahan śatrūn naravyāghra śuśubhe sa parantapaḥ ||
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ! വീഴുന്ന ആനകൾ, ആയിരക്കണക്കിന് കുതിരകളും രഥങ്ങളും തകർന്നു പതിക്കുന്നത്, കൊല്ലപ്പെട്ട പാദസൈനികർ കൂമ്പാരങ്ങളായി വീഴുന്നത്—ഇവയാൽ ഭൂമി എല്ലാദിക്കിലും നടുങ്ങിത്തുടങ്ങി. പാണ്ഡവരുടെ മഹാസേന വ്യാകുലവും അക്രമവുമാകുകയായിരുന്നു. എന്നാൽ നരവ്യാഘ്രാ! യോദ്ധാക്കളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ കർണ്ണൻ ഒരുത്തൻ മാത്രം പുകരഹിത അഗ്നിപോലെ ശത്രുക്കളെ ദഹിപ്പിച്ചു പരന്തപനായി ദീപ്തിയിൽ ശോഭിച്ചു.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the moral-psychological contrast in war: mass destruction causes collective panic and disorder, while a single exceptional warrior can become a focal point of momentum and fear. Ethically, it underscores how battlefield success is often narrated through metaphors of elemental force (fire), which both glorify valor and reveal the dehumanizing scale of violence.
Sanjaya reports to Dhritarashtra that the battlefield is so violent that the earth seems to tremble from the fall of elephants, horses, chariots, and infantry. The Pandava host becomes shaken, while Karna stands out alone as the foremost fighter, compared to a smokeless fire consuming enemies and shining brilliantly.