Shloka 13
कर्णार्जुनसमागमः — The Karṇa–Arjuna Confrontation
Cosmic Spectatorship and Vows
रथैर्तताश्वसूतैश्व हतारोहैश्वन वाजिभि: । द्विरदैश्व॒ हतारोहैर्महामात्रैरहतद्विपै:,रथोंके घोड़े और सारथि मार दिये गये। घोड़ोंके सवार नष्ट हो गये। गजारोही मार डाले गये और हाथी बचे रहे एवं कहीं हाथी ही मार डाले गये तथा महावत बचे रहे। राजन! इस प्रकार समरांगणमें अर्जुनने घोर जनसंहार मचा दिया। उनके धनुषसे छूटे हुए बाणोंद्वारा मारे जाकर बहुत-से रथी धराशायी हो गये
sañjaya uvāca |
rathair hatāśvasūtaiś ca hatārohāś ca vājibhiḥ |
dviradaiś ca hatārohā mahāmātrair ahatadvipaiḥ ||
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ, യുദ്ധഭൂമിയിൽ പാർഥൻ (അർജുനൻ) വിട്ട അമ്പുകൾ ഭീകരമായ ജനക്ഷയം വരുത്തി. ചിലിടങ്ങളിൽ രഥങ്ങളുടെ കുതിരകളും സാരഥികളും കൊല്ലപ്പെട്ടു രഥങ്ങൾ ശൂന്യമായി നിന്നു; ചിലിടങ്ങളിൽ അശ്വാരോഹികൾ നശിച്ചു. ചിലിടങ്ങളിൽ ഗജാരോഹികൾ കൊല്ലപ്പെട്ടു മഹാമാത്രർ ആനകളോടുകൂടെ രക്ഷപ്പെട്ടു; മറ്റിടങ്ങളിൽ ആനകൾ തന്നെ വീണു, മഹാമാത്രർ രക്ഷപ്പെട്ടു. ഇങ്ങനെ അവന്റെ ധനുസ്സിൽ നിന്നു പുറപ്പെട്ട അമ്പുകൾകൊണ്ട് അനേകം രഥികൾ വേദനപ്പെട്ടു ഭൂമിയിൽ പതിച്ചു.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the grim reality of war: even when fought as kṣatriya-duty, battle produces indiscriminate and uneven destruction—sometimes the mount survives while the rider dies, sometimes the reverse. It highlights the ethical tension between martial excellence and the human cost of violence.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that Arjuna’s archery is causing chaotic devastation in the ranks: chariots are rendered useless by killing horses and charioteers, cavalry riders are cut down, and elephant units are disrupted with either riders or elephants being slain. Many warriors fall under the barrage of Arjuna’s arrows.