Shloka 643
अध्याय ६० — कर्णस्य पाञ्चाल-सोमक-निग्रहः
Karna’s Suppression of the Panchala–Somaka Forces
छादयामास समरे गजान् निघ्नन् वृकोदर: । जैसे इन्द्र वज्रके द्वारा असुरोंका संहार करते हैं, उसी प्रकार भीमसेनने हाथियोंसे ही हाथियोंको मार डाला। तत्पश्चात् हाथियोंका संहार करते हुए भीमसेनने समरभूमिमें अपने बाणसमूहोंद्वारा सारे आकाशको उसी प्रकार ढक दिया, जैसे टिडियोंके दलोंसे वृक्ष आच्छादित हो जाता है
chādayāmāsa samare gajān nighnan vṛkodaraḥ | yathā indro vajrakeṇa asurān saṁharati tathā bhīmaseno hastibhir eva hastinaḥ jaghāna | tataḥ hastisaṁhāraṁ kurvan bhīmasenaḥ samara-bhūmau sva-bāṇa-saṁghaiḥ sarvam ākāśaṁ tathā chādayāmāsa yathā śalabha-gaṇaiḥ vṛkṣā ācchādyante |
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—സമരത്തിൽ വൃകോദരൻ (ഭീമൻ) ആനകളെ വധിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, ആനകളാൽ തന്നെ യുദ്ധഭൂമി മൂടപ്പെട്ടതുപോലെ തോന്നി. ഇന്ദ്രൻ വജ്രംകൊണ്ട് അസുരരെ സംഹരിക്കുന്നതുപോലെ, ഭീമസേനൻ ആനകളെ കൊണ്ടുതന്നെ ആനകളെ വധിച്ചു. പിന്നെ ആനസേനയുടെ സംഹാരം തുടരുമ്പോൾ, ഭീമൻ തന്റെ അമ്പുവർഷങ്ങളാൽ യുദ്ധഭൂമിയുടെ മുകളിലെ ആകാശമൊട്ടാകെ മൂടി—തുമ്പികളുടെ കൂട്ടം മരങ്ങളെ മറയ്ക്കുന്നതുപോലെ.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the epic ideal of kṣatriya prowess expressed through overwhelming martial force, while also implicitly reminding the listener—through stark similes of mass destruction—of the grave moral weight carried by war and the catastrophic scale that adharma-driven conflict can unleash.
Sañjaya describes Bhīma in the Karṇa Parva battle: he is killing enemy elephants, even using elephants against elephants, and then unleashes such dense arrow-volleys that the sky over the battlefield appears covered—likened to trees hidden by swarms of locusts.