Shloka 51
अध्याय ६० — कर्णस्य पाञ्चाल-सोमक-निग्रहः
Karna’s Suppression of the Panchala–Somaka Forces
उलूक युद्धमें शोभा पानेवाले सात्यकिके निकटसे अपने रथको शीघ्र दूर हटा ले गया। राजन! तदनन्तर सात्यकिने रणभूमिमें आपके पुत्रोंकी सेनापर बड़े वेगसे आक्रमण किया। इससे उस सेनामें भगदड़ मच गयी ।। शैनेयशरसंछन्नं तव सैन्यं विशाम्पते । भेजे दश दिशस्तूर्ण न्यपतच्च गतासुवत्,प्रजानाथ! सात्यकिके बाणोंसे ढकी हुई आपकी सेना शीघ्र ही दसों दिशाओंकी ओर भाग चली और प्राणहीन-सी होकर पृथ्वीपर गिरने लगी
ulūkaḥ yuddhe śobhā-pānavale sātyaki-nikataḥ svam rathaṃ śīghraṃ dūraṃ apāharat | rājan! tad-anantaraṃ sātyakiḥ raṇa-bhūmau tava putrāṇāṃ senām prati mahā-vegena abhyākramat | tataḥ sā senāyāṃ bhagadaḍaḥ samajāyata || śaineya-śara-saṃchannaṃ tava sainyaṃ viśāṃ-pate | bheje daśa diśas tūrṇaṃ nyapatac ca gatāsu-vat ||
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—യുദ്ധത്തിൽ കീർത്തി തേടിയ ഉലൂകൻ സാത്യകിയുടെ സമീപത്തിൽ നിന്ന് തന്റെ രഥം വേഗത്തിൽ അകറ്റി. തുടർന്ന്, രാജാവേ, സാത്യകി മഹാവേഗത്തോടെ യുദ്ധഭൂമിയിൽ നിങ്ങളുടെ പുത്രന്മാരുടെ സൈന്യത്തിലേക്ക് പാഞ്ഞുകയറി; അതോടെ ആ സൈന്യത്തിൽ ഭീതിയും അക്രമവും പടർന്നു. ശൈനേയൻ (സാത്യകി)യുടെ അമ്പുകളാൽ മൂടപ്പെട്ട നിങ്ങളുടെ സൈന്യം, മനുഷ്യാധിപതേ, ഉടൻ പത്ത് ദിക്കുകളിലേക്കു ചിതറി ഓടി; പലരും ജീവൻ വിട്ടവരെപ്പോലെ ഭൂമിയിൽ വീണു.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights a practical ethical lesson within war: courage and disciplined action can break a larger force, while fear and loss of cohesion cause collapse. It implicitly warns rulers that an army’s strength depends not only on numbers but on morale, leadership, and steadiness under pressure.
Ulūka withdraws his chariot from close engagement with Sātyaki. Immediately afterward, Sātyaki (Śaineya) launches a rapid assault on the Kaurava host; struck and covered by his arrows, the army panics, scatters in all directions, and many fall as if lifeless.