Shloka 23
Devanagari script
यथा हि समरे द्रोण: पार्षतं वीक्ष्य मारिष,आर्य! जैसे द्रोणाचार्य समरभूमिमें धृष्टद्युम्मको देखकर मन-ही-मन खिन्न हो उसे अपनी मृत्यु मानते थे, उसी प्रकार शत्रुवीरोंका संहार करनेवाले धृष्टद्युम्न भी रफक्षेत्रमें अश्वत्थामाको देखकर अप्रसन्न हो उसे अपनी मृत्यु समझते थे
Translation
സമരത്തിൽ ദ്രോണാചാര്യർ പാർഷത ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനെ കണ്ടു മനസ്സിൽ ഖിന്നനായി അവനെയേ തന്റെ മരണമായി കരുതിയതുപോലെ, ശത്രുവീരസംഹാരകനായ പാർഷത ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനും യുദ്ധഭൂമിയിൽ ദ്രോണപുത്രൻ അശ്വത്ഥാമാവിനെ കണ്ടപ്പോൾ വലിയ സന്തോഷമില്ലാതെ അവനെയേ തന്റെ മരണമായി വിചാരിച്ചു।
Word by Word
यथाjust as
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
हिindeed/for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
समरेin battle
समरे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसमर
Formmasculine, locative, singular
द्रोणःDrona
द्रोणः:
Karta
TypeNoun
Rootद्रोण
Formmasculine, nominative, singular
पार्षतम्the son of Prishata (Dhrishtadyumna)
पार्षतम्:
Karma
TypeNoun
Rootपार्षत
Formmasculine, accusative, singular
वीक्ष्यhaving seen
वीक्ष्य:
TypeVerb
Root√ईक्ष्
Formabsolutive (क्त्वा/ल्यप्), parasmaipada (usage-neutral here)
मारिषO venerable one (term of address)
मारिष:
TypeNoun
Rootमारिष
Formmasculine, vocative, singular
Speaker
संजय उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes