Shloka 42
अर्जुनस्य शीघ्रप्रयाणं भीम-शकुनियुद्धं च
Arjuna’s Rapid Advance and the Bhīma–Śakuni Encounter
प्रादुरासीदुभयतो राजन् मध्यगते5हनि । नरश्रेष्ठ नरेश्वर! मध्याह्नकी उस बेलामें दोनों पक्षोंके हाथी, घोड़ों और मनुष्योंका संहार होने लगा ।। पजञ्चालास्तु महाराज त्वरिता विजिगीषव:
sañjaya uvāca | prādurāsīd ubhayato rājan madhyagate 'hani | naraśreṣṭha nareśvara madhyāhnike tu velāyāṃ dvayoḥ pakṣayoḥ hastināṃ aśvānāṃ manuṣyāṇāṃ ca saṃhāro 'bhavat || pañcālāstu mahārāja tvaritā vijigīṣavaḥ |
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ, ദിവസം മദ്ധ്യത്തിലായപ്പോൾ ഇരുപക്ഷത്തും ഭീകരമായ സംഹാരം ഉദിച്ചു। ഹേ നരശ്രേഷ്ഠാ, ഹേ നരേശ്വരാ, മദ്ധ്യാഹ്ന സമയത്ത് ഇരുസേനകളിലെ ആനകളും കുതിരകളും യോദ്ധാക്കളും അനവധി എണ്ണം വെട്ടിവീഴാൻ തുടങ്ങി। പിന്നെ, ഹേ മഹാരാജാവേ, പാഞ്ചാലർ വിജയം ആഗ്രഹിച്ച് വേഗത്തിൽ മുന്നേറി।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the impartial, all-consuming nature of war: destruction rises on both sides, consuming animals and men alike. It implicitly warns that the pursuit of victory (vijigīṣā) in battle carries grave ethical and human costs, even when framed within kṣatriya duty.
At midday in the battle, heavy casualties begin to mount on both sides—elephants, horses, and soldiers are being slain. The Panchalas, eager to win, press forward quickly in the fighting.