Shloka 57
कृष्णोपदेशः, अर्जुनस्य क्षमा-याचनम्, कर्णवध-अनुज्ञा
Krishna’s Counsel, Arjuna’s Apology, and Authorization for Karṇa’s Slaying
यह देख शत्रुओंका संहार करनेवाले भीमसेनने बड़े वेगसे आगे जाकर भाँति-भाँतिके पैंतरे बदलते हुए अपनी गदासे उन घोड़ों और घुड़सवारोंको मार गिराया ।। तेषामासीन्महाञ्छब्दस्ताडितानां च सर्वशः । अभ्मभिवर्विध्यमानानां नगानामिव भारत,भारत! जैसे वृक्षोंपर पत्थरोंसे चोट की जाय, उसी प्रकार गदासे ताडित होनेवाले उन अश्वारोहियोंके शरीरसे सब ओर महान् शब्द प्रकट होता था
sañjaya uvāca | idaṁ dṛṣṭvā śatrūṇāṁ saṁhārakaro bhīmaseno mahāvegād agre gatvā nānāvidhān pāñcarān parivartayan svayā gadayā tān aśvān aśvārohāṁś ca nipātayām āsa || teṣām āsīn mahāñ chabdas tāḍitānāṁ ca sarvaśaḥ | aśmabhir vidhyamānānāṁ nagānām iva bhārata ||
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഇതു കണ്ട ശത്രുസംഹാരകനായ ഭീമസേനൻ മഹാവേഗത്തിൽ മുന്നോട്ടുചാടി, പലവിധ നിലപാടുകൾ മാറ്റിമറിച്ചുകൊണ്ട് തന്റെ ഗദയാൽ കുതിരകളെയും അശ്വാരോഹികളെയും നിലംപതിപ്പിച്ചു. ഹേ ഭാരതാ! എല്ലാടത്തും അടിയേറ്റ അവരുടെ ദേഹങ്ങളിൽ നിന്നു മഹാശബ്ദം ഉയർന്നു—കല്ലുകൾ വൃക്ഷങ്ങളിൽ ഇടിക്കുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന ഘോഷംപോലെ.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights martial excellence and relentless resolve in battle, while the simile of stones striking trees emphasizes the harsh, unavoidable impact of war—inviting reflection on the weight of violence even when performed as a warrior’s duty.
Sanjaya describes Bhima charging forward at high speed, changing tactics and stance repeatedly, and using his mace to knock down both horses and their riders; the blows produce a thunderous crashing sound likened to stones battering trees.