Previous Verse
Next Verse

Shloka 51

कृष्णोपदेशः, अर्जुनस्य क्षमा-याचनम्, कर्णवध-अनुज्ञा

Krishna’s Counsel, Arjuna’s Apology, and Authorization for Karṇa’s Slaying

इसी प्रकार उस युद्धस्थलमें आपकी सेनाको संताप देते हुए पाण्डुकुमार भीमसेनने सौसे भी अधिक रथों और दूसरे सैकड़ों पैदल सैनिकोंका संहार कर डाला ।। प्रताप्यमानं सूर्येण भीमेन च महात्मना । तव सैन्यं संचुकोच चर्माग्नावाहितं यथा,ऊपरसे सूर्य तपा रहे थे और नीचे महामनस्वी भीमसेन संतप्त कर रहे थे। उस अवस्थामें आपकी सेना आगपर रखे हुए चमड़ेके समान सिकुड़कर छोटी हो गयी राजन्‌! तदनन्तर पाण्डव और कौरव महारथी तीखे बाणोंसे प्रहार करते हुए एक- दूसरेको क्षत-विक्षत करने लगे ।। इति श्रीमहाभारते कर्णपर्वणि संकुलयुद्धे एकपञ्चाशत्तमोडध्याय:

sañjaya uvāca |

iti prakāraṃ tasmin yuddhasthale tava senāṃ santāpayann api pāṇḍukumāro bhīmasenaḥ śatād api adhikān rathān anyāṃś ca śatasaṅkhyān padātīn saṃharitavān ||

pratāpyamānaṃ sūryeṇa bhīmena ca mahātmanā |

tava sainyaṃ saṃcukoca carmāgnāv āhitaṃ yathā ||

tad-anantaraṃ pāṇḍava-kuru-mahārathāḥ tīkṣṇaiḥ bāṇaiḥ praharantaḥ parasparaṃ kṣata-vikṣataṃ cakruḥ ||

ഇങ്ങനെ യുദ്ധഭൂമിയിൽ നിന്റെ സൈന്യത്തെ കത്തിച്ചമർത്തിക്കൊണ്ട് പാണ്ഡുപുത്രനായ ഭീമസേനൻ നൂറിലധികം രഥങ്ങളെയും, കൂടാതെ നൂറുകണക്കിന് പാദസൈനികരെയും സംഹരിച്ചു। മുകളിൽ നിന്ന് സൂര്യൻ കത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കെ, താഴെ മഹാത്മാവായ ഭീമൻ ദഹിപ്പിച്ചു; ആ അവസ്ഥയിൽ, രാജാവേ, നിന്റെ സൈന്യം തീയ്‌ക്കുമേൽ പിടിച്ച തോൽപോലെ ചുരുങ്ങി ചെറുതായി. തുടർന്ന് പാണ്ഡവ-കൗരവ മഹാരഥന്മാർ മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളാൽ പരസ്പരം പ്രഹരിച്ചു ഒരുമറ്റൊരാളെ ക്ഷതവിക്ഷതമാക്കാൻ തുടങ്ങി।

प्रताप्यमानम्being scorched/tormented
प्रताप्यमानम्:
Karma
TypeAdjective
Rootप्रताप्यमान (प्र-तप् धातोः शानच्/मान)
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
सूर्येणby the sun
सूर्येण:
Karana
TypeNoun
Rootसूर्य
FormMasculine, Instrumental, Singular
भीमेनby Bhima
भीमेन:
Karana
TypeNoun
Rootभीम
FormMasculine, Instrumental, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
महात्मनाby the great-souled one
महात्मना:
Karana
TypeAdjective
Rootमहात्मन्
FormMasculine, Instrumental, Singular
तवyour
तव:
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Form—, Genitive, Singular
सैन्यम्army
सैन्यम्:
Karta
TypeNoun
Rootसैन्य
FormNeuter, Nominative, Singular
संचुकोचcontracted/shrank
संचुकोच:
TypeVerb
Rootसम् + कुच्
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Singular
चर्मleather/hide
चर्म:
TypeNoun
Rootचर्मन्
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
अग्नौin/on the fire
अग्नौ:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअग्नि
FormMasculine, Locative, Singular
आहितम्placed/laid
आहितम्:
TypeAdjective
Rootआ-धा (क्त)
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
यथाas/like
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा

संजय उवाच

S
Sañjaya
B
Bhīmasena (Bhīma)
P
Pāṇḍu
P
Pāṇḍavas
K
Kurus (Kauravas)
T
the Sun (Sūrya)
C
chariots (ratha)
I
infantry (padāti)
A
arrows (bāṇa)
F
fire (agni)
L
leather (carma)