Shloka 86
युधिष्ठिरस्य धनंजय-प्रति गर्हा
Yudhiṣṭhira’s Reproach to Dhanaṃjaya
रथानश्वान् नरान् नागानायुधाभरणानि च,मारे गये तथा मारे जाते हुए हाथी, घोड़े, रथ, मनुष्य, अस्त्र-शस्त्र, आभूषण, वस्त्र, कवच, पृथ्वी, आकाश, द्युलोक और सम्पूर्ण दिशाएँ--ये सब हमें प्रायः लाल-ही-लाल दिखायी देते थे
rathān aśvān narān nāgān āyudhābharaṇāni ca, māre gate tathā māre jāte hastī ghoḍe ratha manuṣya astra-śastra ābhūṣaṇa vastra kavaca pṛthvī ākāśa dyuloka sampūrṇa diśāḥ—ete sarve asmākaṃ prāyaḥ lāla-hī-lāla dṛśyante sma
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—കൊല്ലപ്പെട്ടതും കൊല്ലപ്പെടുന്നതുമായ ആനകൾ, കുതിരകൾ, രഥങ്ങൾ, മനുഷ്യർ; ആയുധങ്ങളും ആഭരണങ്ങളും; വസ്ത്രങ്ങളും കവചങ്ങളും—ഇവ മാത്രമല്ല, ഭൂമി, ആകാശം, ദ്യുലോകം, എല്ലാ ദിക്കുകളും ഞങ്ങൾക്ക് പ്രായം മുഴുവൻ ചുവപ്പായി തന്നെയായിരുന്നു തോന്നിയത്.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the ethical cost of war: when killing becomes pervasive, it overwhelms perception itself, making the whole world appear stained. It functions as a moral witness-statement—highlighting that violence dehumanizes and eclipses any sense of righteous purpose unless restrained by dharma.
Sañjaya reports to the listener (Dhṛtarāṣṭra in the broader frame) the intensity of the battle: chariots, horses, elephants, soldiers, and their equipment are being destroyed, and the battlefield is so soaked in blood that earth, sky, and all directions seem red.