Shloka 11
Adhyāya 36: Ghora-yuddha-varṇanam
A Clinical Description of the Intensified Engagement
ततो रथस्थ: परवीरहन्ता भीष्मद्रोणावस्तवीर्यों समीक्ष्य । समुज्ज्वलद््भास्करपावका भो वैकर्तनोडसौ रथकुञ्जरो नूप,नरेश्वर! तदनन्तर प्रकाशमान सूर्य और अग्निके समान तेजस्वी, शत्रुवीरोंका संहार करनेमें समर्थ एवं रथपर बैठा हुआ रथिश्रेष्ठ कर्ण यह देखकर कि भीष्म और द्रोणाचार्यके पराक्रमका लोप हो गया, अर्जुनके अलौकिक कर्मका चिन्तन करके अभिमान और दर्पसे दग्ध हो उठा तथा क्रोधसे चलता हुआ-सा लंबी-लंबी साँस खींचने लगा। उस समय उसने शल्यको सम्बोधित करके कहा--
tato rathasthaḥ paravīrahantā bhīṣmadroṇāv astavīryau samīkṣya | samujjvalad-bhāskarapāvakābho vaikartano 'sau rathakuñjaro nṛpa naraśreṣṭha tad-anantaraṃ prakāśamānaḥ sūrya-agnike samāna-tejasvī śatruvīra-saṃhāra-samarthaḥ rathopaviṣṭo rathiśreṣṭhaḥ karṇaḥ etad dṛṣṭvā yathā bhīṣma-drona-parākramasya lopo jātaḥ arjunasya alaukika-karma-cintanena abhimāna-darpadagdhaḥ krodhena calann iva dīrgha-dīrghaṃ niśvāsān ākṛṣya śalyam abravīt—
അപ്പോൾ രഥത്തിൽ നിലകൊണ്ടു ശത്രുവീരന്മാരെ സംഹരിക്കാൻ ശേഷിയുള്ളവനും സൂര്യാഗ്നികളുപോലെ ദീപ്തിമാനുമായ വൈകർത്തനൻ കർണ്ണൻ—ഭീഷ്മദ്രോണന്മാരുടെ പരാക്രമം ക്ഷയിച്ച് അവസാനിച്ചതായി കണ്ടു. പാർത്ഥന്റെ (അർജുനന്റെ) അത്ഭുതകർമ്മങ്ങൾ ഓർത്തപ്പോൾ അവൻ മാനവും ദർപ്പവും കൊണ്ട് ദഹിച്ചു; കോപത്തിൽ വിറയ്ക്കുന്നവനെപ്പോലെ ദീർഘവും ഭാരവുമായ ശ്വാസങ്ങൾ വിട്ടു. അപ്പോൾ അവൻ ശല്യനെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത് പറഞ്ഞു.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how pride and wounded ego can inflame anger even in a great warrior. Karṇa’s brilliance is compared to sun and fire, yet his inner state is ‘burnt’ by abhimāna and darpa—suggesting that ethical steadiness and self-mastery are as crucial as martial power.
Sañjaya describes Karṇa on his chariot noticing that Bhīṣma and Droṇa are no longer active (their prowess has ended). Thinking of Arjuna’s exceptional exploits, Karṇa becomes agitated—breathing heavily in anger—and then turns to address his charioteer Śalya.