Shloka 44

कर्णस्य दानप्रतिज्ञा–शल्योपदेश–वाक्ययुद्धम्

Karna’s Gift-Vows, Shalya’s Counsel, and the Battle of Words

Devanagari script

उन्मत्तगज्जप्रतिमं शब्देनापूरयज्जगत्‌ । इस प्रकार अस्त्र-शस्त्रोंसे परिपूर्ण यह महाभयानक युद्ध बढ़ी हुई गंगाके समान जगत्‌को कोलाहलसे परिपूर्ण कर रहा था ।। ४३ $ || नैव स्वे न परे राजन्‌ विज्ञायन्ते शरातुरा:

Transliteration

unmattagajja-pratimaṁ śabdenāpūrayaj jagat | naiva sve na pare rājan vijñāyante śarāturāḥ ||

Translation

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഉന്മത്ത ഗജത്തെപ്പോലെ തന്റെ ഗർജ്ജനത്തോടെ ആ യുദ്ധം ലോകമൊട്ടാകെ നിറച്ചു. രാജാവേ, അസ്ത്രശസ്ത്രങ്ങളാൽ തിങ്ങിനിറഞ്ഞ ആ മഹാഭയങ്കര സമരത്തിൽ, പൊങ്ങിയ ഗംഗയെപ്പോലെ വേഗവും കോലാഹലവും എല്ലാം മൂടി; അമ്പേറ്റവർ ‘സ്വജനമോ’ ‘ശത്രുവോ’ എന്നു തിരിച്ചറിയാൻ പോലും കഴിയാതെപോയി.

Word by Word

उन्मत्तmaddened, frenzied

गजelephant

प्रतिमम्like, resembling

शब्देनwith sound, by noise

अपूरयत्filled

जगत्the world

नnot

एवindeed, at all

स्वेin one’s own (side)

नnor/not

परेin the other (side)

राजन्O king

विज्ञायन्तेwere/are recognized, could be distinguished

शरातुराःafflicted by arrows; arrow-wounded

Speaker

संजय उवाच

Characters & Entities

Sañjaya

King (Dhṛtarāṣṭra, implied by address rājan)

Gaṅgā (as simile)

arrows (śara)

weapons/missiles (astra-śastra, implied by context)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Geographic Context

Sandhi Notes