Shloka 30
त्रिपुरदाह-इतिहासः
Tripura-destruction exemplum and counsel to Śalya
रथ तो नष्ट हो ही चुका था, जब धनुष भी कट गया, तब सुतसोमने वैदूर्यमणि तथा नील कमलके समान श्याम रंगवाले, हाथीके दाँतकी बनी हुई मूठसे युक्त खड्गको ऊपर उठाकर बड़े जोरसे गर्जना की ।। भ्राम्यमाणं ततस्तं तु विमलाम्बरवर्चसम् | कालदण्डोपमं मेने सुतसोमस्य धीमत:,बुद्धिमान् सुतसोमके उस निर्मल आकाशके समान कान्तिवाले खड़्गको घुमाया जाता देख शकुनिने उसे अपने लिये कालदण्डके समान माना
bhrāmyamāṇaṃ tatastam tu vimalāmbaravarcasaṃ | kāladaṇḍopamaṃ mene sutasomasya dhīmataḥ ||
രഥം മുമ്പേ തന്നെ നശിച്ചിരുന്നു; വില്ലും മുറിഞ്ഞപ്പോൾ സുതസോമൻ ആനദന്തത്തിൽ നിർമ്മിതമായ പിടിയുള്ള, വൈദൂര്യമണിയുടെയും നീലോത്പലത്തിന്റെയും നിറംപോലെയുള്ള ശ്യാമവർണ്ണ ഖഡ്ഗം ഉയർത്തി മഹാഗർജനം ചെയ്തു. പിന്നെ ബുദ്ധിമാനായ സുതസോമന്റെ നിർമല ആകാശസമാന കാന്തിയുള്ള ആ വാൾ ചുഴറ്റപ്പെടുന്നത് കണ്ട ശകുനി, അതിനെ തനിക്കായി കാലദണ്ഡംപോലെ കരുതി.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how moral and psychological force in battle can be as decisive as weapons: steadfast courage and clarity (dhī) make a warrior’s action appear irresistible, even ‘death-like,’ to an opponent—showing how fear and conscience shape perception in moments of crisis.
After Sutasoma’s chariot is destroyed and his bow is cut, he switches to a sword and whirls it with brilliance. Observing this, Śakuni interprets the sword as a kāladaṇḍa—an omen of imminent death—indicating Śakuni’s alarm at Sutasoma’s renewed, fierce resistance.