Shloka 20
कर्णार्जुनयुद्ध-प्रवृत्तिः
Renewal of the Karṇa–Arjuna Engagement at Day’s End
चलत्पताकै: सुमुखैहेमकक्षातनुच्छदै: । मिमर्दिषन्तस्त्वरिता: प्रदीप्तैरिव पर्वतै:,उन हाथियोंपर पताकाएँ फहरा रही थीं। उनके मुख बहुत सुन्दर थे। उनको कसनेके लिये बनी हुई रस्सी और कवच सुवर्णमय थे। वे प्रज्वलित पर्वतोंके समान जान पड़ते थे। उन हाथियोंके द्वारा नकुलको कुचलवा देनेकी इच्छा रखकर मेकल, उत्कल, कलिंग, निषध तथा ताग्रलिप्तदेशीय योद्धा बड़ी उतावलीके साथ बाणों और तोमरोंकी वर्षा कर रहे थे। वे सब-के-सब उन्हें मार डालनेको उतारू थे
calatpatākaiḥ sumukhair hemakakṣā-tanucchadaiḥ | mimardiṣantaḥ tvaritāḥ pradīptair iva parvataiḥ ||
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—പതാകകൾ പാറിപ്പറന്നു, മുഖങ്ങൾ അത്യന്തം മനോഹരമായിരുന്നു; സ്വർണമയമായ കക്ഷ്യകളും രക്ഷാകവചാവരണങ്ങളും ധരിച്ച ആ ആനകൾ ചവിട്ടിത്തകർക്കാനുള്ള ഉദ്ദേശത്തോടെ അതിവേഗം മുന്നേറി—ചലിക്കുന്ന ജ്വലിത പർവതങ്ങളെപ്പോലെ. നകുലനെ ആനകളുടെ പാദത്തിൻ കീഴിൽ ചവിട്ടിക്കൊല്ലിക്കളയാൻ ആഗ്രഹിച്ചു മേക്കല, ഉത്കല, കലിംഗ, നിഷധ, താമ്രലിപ്ത ദേശങ്ങളിലെ യോദ്ധാക്കൾ അത്യുത്സാഹത്തോടെ അമ്പുകളും തോമരങ്ങളും മഴപോലെ വർഷിച്ചു; എല്ലാവരും അവനെ വധിക്കാനേ ഉറ്റുനിന്നു.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse foregrounds the moral atmosphere of war: collective intent hardens into a single-minded drive to destroy an opponent. By portraying attackers as ‘all bent on killing,’ it highlights how battlefield zeal can eclipse restraint, reminding readers that adharma often manifests first as intention (saṅkalpa) before action.
Sañjaya describes a coordinated assault on Nakula. Armoured, bannered elephants surge forward to trample him, while allied regional warriors (Mekala, Utkala, Kaliṅga, Niṣadha, Tāmralipta) hurry to support the charge by raining arrows and javelins, aiming to kill Nakula.