Shloka 11
Droṇanidhana-anantaraṃ sainya-viṣādaḥ and Karṇa-pravṛttiḥ
After Droṇa’s fall: army despondency and Karṇa’s advance
यो रथानां सहस्राणि दंशितानां दशैव तु । अहन्यहनि तेजस्वी निजघ्ने वसुसम्भव:,जो तेजस्वी भीष्म साक्षात् वसुके अवतार थे और युद्धमें प्रतिदिन दस हजार कवचधारी रथियोंका संहार करते थे। उन्हींको यहाँ पाण्डुपुत्र अर्जुनसे सुरक्षित ट्रपदकुमार शिखण्डीने मार डाला है, यह सुनकर मेरे मनमें बड़ी व्यथा हो रही है
yo rathānāṁ sahasrāṇi daṁśitānāṁ daśaiva tu | ahany ahani tejasvī nijaghne vasusambhavaḥ ||
ധൃതരാഷ്ട്രൻ പറഞ്ഞു—വസുക്കളിൽ നിന്നു ജനിച്ച ആ തേജസ്വി യോദ്ധാവ്, ദിനംപ്രതി കവചധാരികളായ പത്തായിരം രഥികളെ സംഹരിച്ചവൻ—അവൻ തന്നെയായ ഭീഷ്മൻ, വസുവിന്റെ അവതാരമെന്നപോലെ, ഇവിടെ ദ്രുപദകുമാരൻ ശിഖണ്ഡിയുടെ കൈയിൽ വീണു; പാണ്ഡുപുത്രൻ അർജുനൻ അവന്റെ രക്ഷാകവചമായി നിന്നു. ഇത് കേട്ട് എന്റെ ഹൃദയം ശോകത്തിൽ മുങ്ങുന്നു।
धृतराष्ट उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the tragic tension between heroic merit and the outcomes of war: even the most formidable and dharmic warrior can fall due to circumstance, strategy, and destiny. It also raises ethical reflection on indirect means in battle—victory may depend not only on strength but on exploiting vulnerabilities, leaving survivors to grapple with grief and moral unease.
Dhṛtarāṣṭra recalls Bhīṣma’s extraordinary daily slaughter of armoured chariot-warriors and laments that such a mighty Vasu-born hero was nevertheless felled when Śikhaṇḍin confronted him with Arjuna’s protection. The king’s statement expresses shock and sorrow at the fall of a pillar of the Kuru side.