Shloka 51
Karṇa-parva Adhyāya 19 — Saṃśaptaka–Trigarta Assault and Aindra-astra Counter
समाप्तविद्य॑ तु गुरो: सुतं नृपः समाप्तकर्माणमुपेत्य ते सुतः । सुहृदवृतो त्यर्थमपूजयन्मुदा जिते बलौ विष्णुमिवामरेश्वर:,जिसने पूरी विद्या समाप्त कर ली है तथा समस्त कर्तव्यकर्म पूर्ण कर लिये हैं, उस गुरुपुत्र अश्वत्थामाके पास सुहृदोंसहित आकर आपके पुत्र दुर्योधनने प्रसन्नतापूर्वक उसकी बड़ी पूजा की। ठीक उसी तरह जैसे बलिके पराजित होनेपर देवराज इन्द्रने विष्णुका पूजन किया था
samāptavidyāṁ tu guroḥ sutaṁ nṛpaḥ samāptakarmāṇam upetya te sutaḥ | suhṛdāvṛto ’rtham apūjayan mudā jite balau viṣṇum ivāmareśvaraḥ ||
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഗുരുപുത്രനായ അശ്വത്ഥാമൻ പഠനം പൂർത്തിയാക്കി, പ്രതീക്ഷിക്കപ്പെട്ട കർത്തവ്യകർമ്മങ്ങളും സമാപിച്ചപ്പോൾ, നിന്റെ പുത്രൻ ദുര്യോധനൻ സുഹൃത്തുക്കളോടൊപ്പം അവന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു സന്തോഷത്തോടെ ദാനങ്ങളും ആദരവും അർപ്പിച്ച് അവനെ പൂജിച്ചു. ബലി കീഴടക്കപ്പെട്ട ശേഷം ദേവേന്ദ്രൻ ഇന്ദ്രൻ വിഷ്ണുവിനെ ആരാധിച്ചതുപോലെ തന്നെയായിരുന്നു അത്।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how honoring a powerful ally—especially one who has fulfilled his training and duties—can be both respectful and strategic. It also suggests an ethical tension: acts resembling devotion (pūjā) may be motivated by political advantage (artha), reminding readers to examine intention behind reverence.
After Aśvatthāmā (Droṇa’s son) has completed his learning and obligations, Duryodhana approaches him with companions and honors him with gifts and respect, seeking to secure his support. The comparison to Indra worshipping Viṣṇu after Bali’s defeat underscores the political-religious symbolism of seeking strength through reverence.