Shloka 5
Karṇa-parva Adhyāya 19 — Saṃśaptaka–Trigarta Assault and Aindra-astra Counter
तुल्यतां द्रोणभीष्मा भ्यामात्मनो यो न मृष्यते । वासुदेवार्जुनाभ्यां च न्यूनतां नैच्छतात्मनि,संजयने कहा--राजन्! भीष्म, द्रोण, कृपाचार्य, अश्वत्थामा, कर्ण, अर्जुन तथा श्रीकृष्ण आदि जिन वीरोंको आप पूर्ण विद्वान, थनुर्वेदमें श्रेष्ठ तथा महारथी मानते हैं, इन सब महारथियोंको जो अपने पराक्रमके समक्ष तुच्छ समझता था, जो किसी भी नरेशको अपने समान नहीं मानता था, जो द्रोण और भीष्मके साथ अपनी तुलना नहीं सह सकता था और जिसने श्रीकृष्ण तथा अर्जुनसे भी अपनेमें तनिक भी न्यूनता माननेकी इच्छा नहीं की, उसी सम्पूर्ण शस्त्रधारियोंमें श्रेष्ठ नृपशिरोमणि पाण्ड्यने अपमानित हुए यमराजके समान कुपित हो कर्णकी सेनाका वध आरम्भ किया
sañjaya uvāca | tulyatāṃ droṇabhīṣmābhyām ātmano yo na mṛṣyate | vāsudevārjunābhyāṃ ca nyūnatāṃ naicchat ātmani ||
അവൻ ദ്രോണനും ഭീഷ്മനും തനിക്കു തുല്യമെന്നു കരുതപ്പെടുന്നതുപോലും സഹിച്ചില്ല; വാസുദേവനും അർജുനനും മുന്നിൽ തനിക്കു ലേശമെങ്കിലും ഹീനതയുണ്ടെന്നു സമ്മതിക്കാനും അവൻ ഇച്ഛിച്ചില്ല.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical danger of unchecked self-regard: refusing to acknowledge anyone as superior—or even equal—turns valor into arrogance, which in the Mahābhārata’s moral vision becomes a cause of conflict, anger, and downfall.
Sañjaya characterizes a warrior’s mindset: he cannot bear being considered merely equal to Droṇa and Bhīṣma and refuses to see himself as inferior even to Kṛṣṇa and Arjuna. This description sets up the intensity of his reaction and the ensuing violence on the battlefield.