Shloka 483
Adhyāya 18 — Sequential Duels and Formation Pressure
Ulūka–Yuyutsu; Śakuni–Sutasoma; Kṛpa–Dhṛṣṭadyumna; Kṛtavarmā–Śikhaṇḍin
छत्राणि चापविद्धानि चामरव्यजनानि च । “राजाओंकी चूड़ामणियाँ, विचित्र स्वर्णमालाएँ, छत्र, चँवर और व्यजन फेंके पड़े हैं
chatrāṇi cāpaviddhāni cāmaravyajanāni ca |
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഛത്രങ്ങൾ കിടന്നു; ചാമരങ്ങളും വ്യജനങ്ങളും കൂടി എറിഞ്ഞുവിട്ടതുപോലെ പടർന്നുകിടന്നു—രാജചിഹ്നങ്ങൾ രണഭൂമിയിൽ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടു. യുദ്ധത്തിന്റെ നിർപക്ഷ ഹിംസയുടെ മുന്നിൽ രാജവൈഭവം പോലും ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട വസ്തുവായി മാറുന്നു എന്നതാണ് ആ ദൃശ്യം പ്രഖ്യാപിച്ചത്।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the impermanence of worldly power: royal emblems like umbrellas and ceremonial fans, once signs of sovereignty, become meaningless when dharma is tested in war. It cautions against pride in external status and highlights how conflict strips away illusion and display.
Sañjaya describes the battlefield aftermath or ongoing devastation, noting that royal insignia—umbrellas, yak-tail whisks, and fans—are lying discarded. The imagery conveys disorder, defeat, or the sudden reversal of fortune among kings and warriors.