Shloka 11
संछिन्नरश्मियोकत्राक्षान् व्यनुकर्षयुगान् रथान् | विध्वस्तसर्वसंनाहान् बाणैश्षक्रेडर्जुनस्तदा,अर्जुनने उस समय अपने बाणोंद्वारा शत्रुओंके रथोंकी बड़ी बुरी दशा कर डाली। उनके त्रिवेणुसमूह काट डाले, घोड़ों और पार्श्वरक्षकोंको मार डाला। उन योद्धाओंके हाथोंसे खिसककर तूणीर गिर गये तथा उनके रथोंके पहिये और ध्वज भी नष्ट हो गये। घोड़ोंकी बागडोर, जोत और रथके धुरे भी काट डाले गये। उनके अनुकर्ष और जूए भी चौपट हो गये थे
saṁchinnarasmiyoktrākṣān vyanukarṣayugān rathān | vidhvastasarvasaṁnāhān bāṇaiḥ śakrer arjunas tadā ||
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ സവ്യസാചി അർജുനൻ തന്റെ ബാണങ്ങളാൽ ശത്രുരഥങ്ങളെ തകർത്തു. അവൻ കുതിരകളുടെ കയറുകൾ, യൂഗം, ധുരം എന്നിവ മുറിച്ചു; ചക്രങ്ങളും ധ്വജങ്ങളും നശിപ്പിച്ചു; സമസ്ത സംനാഹവും അസ്തവ്യസ്തമാക്കി. നിയന്ത്രണവും സംരക്ഷണവും നഷ്ടപ്പെട്ട ആ രഥങ്ങൾ യുദ്ധഭൂമിയിൽ നിർവശരായി നിന്നു.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights a pragmatic ethic of warfare in the epic: combat effectiveness depends on systems—chariots, harness, reins, and armor—not only on individual valor. Disabling an opponent’s means of fighting can decide a battle, while also illustrating the harsh, consequential nature of kṣatriya warfare.
Sañjaya reports that Arjuna uses precise archery to cripple enemy chariots by severing reins, yokes, and axles and by ruining their equipment, leaving the opposing forces disorganized and their vehicles unusable.