Shloka 43
Chapter 12: Arjuna’s suppression of the Saṃśaptakas and duel with Aśvatthāmā
Drauṇi
तस्य भीमोडपि द्विरदं गदया समपोथयत् | तस्मात् प्रमथिताजन्नागात् क्षेमधूर्तिमवप्लुतम्,तदनन्तर भीमने भी अपनी गदासे क्षेमधूर्तिके हाथीको मार डाला। फिर जब उस मरे हुए हाथीसे कूदकर क्षेमधूर्ति तलवार उठाये सामने आने लगा, उस समय भीमसेनने उसपर भी गदासे प्रहार किया। गदाकी चोट खाकर उसके प्राणपखेरू उड़ गये और वह तलवार लिये हुए अपने हाथीके पास ही गिर पड़ा
tasya bhīmo 'pi dviradaṃ gadayā samapothayat | tasmāt pramathitāj jannāgāt kṣemadhūrtim avaplutam |
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഭീമനും തന്റെ ഗദകൊണ്ട് അവന്റെ ആനയെ തകർത്തു നിലംപതിപ്പിച്ചു. അപ്പോൾ ക്ഷേമധൂർത്തി ആാഘാതത്തിൽ വിറച്ച് ആനയെ വിട്ട് ചാടി ഇറങ്ങി, വാൾ കൈയിൽ എടുത്ത് മുന്നോട്ട് വന്നു. ആയുധം ഉയർത്തി വരുന്നതിനെ ഭീമസേനൻ വീണ്ടും ഗദകൊണ്ട് പ്രഹരിച്ചു; ആ പ്രഹരത്തിൽ അവന്റെ പ്രാണൻ വിട്ടുപോയി, വാൾ പിടിച്ച നിലയിൽ തന്നെ തന്റെ ആനയുടെ സമീപത്ത് വീണു.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the harsh logic of battlefield dharma: when combat is joined, hesitation can be fatal, and a warrior’s duty is to neutralize immediate threats decisively. It also reflects the impermanence of martial power—mount, weapon, and life can be lost in an instant.
Sañjaya reports that Bhīma smashes Kṣemadhūrti’s elephant with his mace. Kṣemadhūrti dismounts and advances with a sword, but Bhīma strikes him again with the mace, killing him; he falls near his elephant with the sword still in hand.