Shloka 10
Chapter 12: Arjuna’s suppression of the Saṃśaptakas and duel with Aśvatthāmā
Drauṇi
उस भारी घमासान युद्धमें रथोंने रथोंको मथ डाला, मतवाले हाथियोंने मदमत्त गजराजोंको धराशायी कर दिया और घुड़सवारोंने घुड़सवारोंको कुचल डाला ।। रथैर्नरा रथा नागैरश्वारोहाश्न पत्तिभि: | अश्वारोहै: पदाताश्न निहता युधि शेरते,रथियोंद्वारा मारे गये पैदल मनुष्य, हाथियोंद्वारा कुचले गये रथ और रथी, पैदलोंद्वारा मारे गये घुड़सवार और घुड़सवारोंद्वारा कालके गालमें भेजे गये पैदल सिपाही उस युद्धभूमिमें सो रहे थे श्रुतकीर्तिस्तथा शल्यं माद्रीपुत्र: सुतं तव । दुःशासनं महाराज सहदेव: प्रतापवान् महाराज! श्रुतकीर्तिने शल्यपर और प्रतापी माद्रीकुमार सहदेवने आपके पुत्र दुःशासनपर आक्रमण किया
raथैḥ narā rathā nāgair aśvārōhāś ca pattibhiḥ | aśvārōhaiḥ padātāś ca nihatā yudhi śerate || śrutakīrtis tathā śalyaṁ mādrīputraḥ sutaṁ tava | duḥśāsanaṁ mahārāja sahadevaḥ pratāpavān ||
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ആ ഭീകര ഘമാസാനത്തിൽ രഥികൾ രഥികളെ തകർത്തു; മദോന്മത്ത ആനകൾ മഹാഗജങ്ങളെ നിലംപതിപ്പിച്ചു; കുതിരപ്പട കുതിരപ്പടയെ ചവിട്ടിമെതിച്ചു. യുദ്ധഭൂമിയിൽ കിടന്നിരുന്നു വീണവർ—രഥങ്ങളാൽ വെട്ടേറ്റ് മരിച്ച പാദാതികൾ, ആനകളാൽ ചതഞ്ഞ രഥങ്ങളും രഥികളും, പാദാതികളുടെ കൈയിൽ വീണ കുതിരപ്പടക്കാർ, കുതിരപ്പടക്കാർ മരണത്തിലേക്ക് അയച്ച പാദാതികൾ. പിന്നെ, മഹാരാജാ, ശ്രുതകീർത്തി ശല്യനെ ലക്ഷ്യമാക്കി പാഞ്ഞു; പ്രതാപശാലിയായ മാദ്രിപുത്ര സഹദേവൻ നിങ്ങളുടെ പുത്രൻ ദുഃശാസനനെ ആക്രമിച്ചു.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the indiscriminate devastation of war: every arm of the army destroys another, and the battlefield becomes a place where distinctions of strength collapse into mortality. Implicitly, it cautions that martial glory is inseparable from suffering and death, even when framed as kṣatriya duty.
Sañjaya reports to King Dhṛtarāṣṭra the chaotic slaughter in the battle—chariots, elephants, cavalry, and infantry mutually annihilating one another. He then notes a specific development: Śrutakīrti advances against Śalya, and Sahadeva attacks Duḥśāsana.