Shloka 5
Bhīmasena–Drauṇi Mahāyuddha
Chariot Duel and Astra-Exchange
कल्प्यतां नागमुख्यानां रथानां च वरूथिनाम् | संनहातां नराणां च वाजिनां च विशाम्पते,प्रजानाथ! सजाये जाते हुए बड़े-बड़े गजराजों, आवरणयुक्त रथों, कवच धारण करते हुए मनुष्यों, कसे जाते हुए घोड़ों तथा उतावलीपूर्वक एक-दूसरेको पुकारते हुए योद्धाओंका महान् तुमुल-नाद आकाशमें बहुत ऊँचेतक गूँज रहा था
sañjaya uvāca | kalpyatāṃ nāgamukhyānāṃ rathānāṃ ca varūthinām | saṃnahātāṃ narāṇāṃ ca vājīnāṃ ca viśāmpate prajānātha |
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—പ്രജാനാഥാ! ശ്രേഷ്ഠ ഗജരാജന്മാരെ ഒരുക്കിക്കൊണ്ടിരുന്നു; കവചാവൃതമായ രഥങ്ങൾ സജ്ജമാക്കിക്കൊണ്ടിരുന്നു; കവചധാരികളായ പുരുഷന്മാർ സംനദ്ധരാകുകയായിരുന്നു; കുതിരകളെ കെട്ടിപ്പിടിപ്പിക്കുകയായിരുന്നു. ഹേ വിശാംപതേ! ആ ഒരുക്കങ്ങളുടെ കൊലാഹലവും യോദ്ധാക്കളുടെ വിളികളും ആകാശത്തിൽ അത്യുച്ചത്തിൽ വരെ മുഴങ്ങി.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the ethical gravity of war: once vast forces are fully prepared—elephants, chariots, armed men, and horses—the conflict gains an almost irreversible momentum. It implicitly reminds the ruler (Dhṛtarāṣṭra) that decisions leading to war carry responsibility for the suffering that follows.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that the armies are being readied in full scale—major war-elephants, protected chariots, armored warriors, and harnessed horses—creating a great tumult that echoes upward, marking the immediate onset of battle activity in the Karṇa Parva.