Shloka 43

धृतराष्ट्रस्य मूर्च्छा तथा द्रोणविषयकप्रश्नाः

Dhṛtarāṣṭra’s Fainting and Questions Concerning Droṇa

Devanagari script

परामप्यापदं प्राप्प स कथं निहत: परै: । जो बड़ी-से-बड़ी आपत्ति पड़नेपर भी रणमें अपने शौर्यके कारण शत्रुको भयवश पीठ नहीं दिखा सकते थे, वे विपक्षियोंद्वारा किस प्रकार मारे गये? || ४२ ई ।। एतदार्येण कर्तव्यं कृच्छास्वापत्सु संजय

Transliteration

dhṛtarāṣṭra uvāca | parām apy āpadaṃ prāpya sa kathaṃ nihataḥ paraiḥ | etad āryeṇa kartavyaṃ kṛcchrāsv āpatsu saṃjaya ||

Translation

ധൃതരാഷ്ട്രൻ പറഞ്ഞു—അത്യന്തം ഭീകരമായ ആപത്ത് വന്നിട്ടും അദ്ദേഹം ശത്രുക്കളുടെ കൈയിൽ എങ്ങനെ ഹതനായി? ശൗര്യബലത്താൽ ഭയവശമായി യുദ്ധത്തിൽ പിൻഭാഗം കാണിക്കാനാകാത്തവനെ പ്രതിപക്ഷം എങ്ങനെ വധിച്ചു? സഞ്ജയ, കഠിനവും നിരാശാജനകവുമായ പ്രതിസന്ധികളിൽ ഒരു ആര്യൻ എന്ത് ചെയ്യണം—എനിക്ക് പറയുക.

Word by Word

• पराम्: great, extreme
• पराम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: परा (स्त्री. प्रातिपदिक)
• Form: Feminine, Accusative, Singular

• अपि: even, also
• Type: Indeclinable
• Root: अपि

• आपदम्: calamity, distress
• आपदम्: Karma
• Type: Noun
• Root: आपद् (स्त्री. प्रातिपदिक)
• Form: Feminine, Accusative, Singular

• प्राप्य: having attained/encountered
• Type: Verb
• Root: प्राप् (धातु)
• Form: ल्यप् (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage-neutral for gerund)

• सः: he
• सः: Karta
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• कथम्: how?
• Type: Indeclinable
• Root: कथम्

• निहतः: slain, killed
• Type: Verb
• Root: नि-हन् (धातु)
• Form: क्त (past passive participle), Masculine, Nominative, Singular

• परैः: by others, by enemies
• परैः: Karana
• Type: Noun
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: Masculine, Instrumental, Plural

• एतत्: this (thing)
• एतत्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• आर्येण: by a noble (man)/nobly
• आर्येण: Karana
• Type: Adjective
• Root: आर्य (प्रातिपदिक)
• Form: Masculine/Neuter, Instrumental, Singular

• कर्तव्यम्: is to be done, should be done
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: तव्यत् (gerundive/obligative), Neuter, Nominative, Singular

• कृच्छासु: in hardships, in difficulties
• कृच्छासु: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: कृच्छ (प्रातिपदिक)
• Form: Feminine, Locative, Plural

• आपत्सु: in calamities, in crises
• आपत्सु: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: आपद् (स्त्री. प्रातिपदिक)
• Form: Feminine, Locative, Plural

• संजय: O Sañjaya
• Type: Noun
• Root: संजय (प्रातिपदिक; संबोधन)
• Form: Masculine, Vocative, Singular

Speaker

धृतराष्ट उवाच

Characters & Entities

• Dhṛtarāṣṭra
• Saṃjaya
• the unnamed warrior being discussed (saḥ)
• the opposing warriors/enemy (paraiḥ)