Shloka 29
धृतराष्ट्रस्य मूर्च्छा तथा द्रोणविषयकप्रश्नाः
Dhṛtarāṣṭra’s Fainting and Questions Concerning Droṇa
कर्मण्यसुकरे सक्तं जघानेति मतिर्मम । केकय
karmaṇy asukare saktaṃ jaghāneti matir mama | kekaya-cedi-kārūṣa-matsyadeśīya-sainikāś ca anye bhūmipālāḥ ācāryaṃ tathā vyākulaṃ kṛtavanto bhaviṣyanti, yathā bahvyaḥ pipīlikāḥ sarpaṃ vihvalayanti; tasyām avasthāyāṃ pāṇḍava-sainyaiḥ sarvataḥ parivṛtaḥ nīco dhṛṣṭadyumno duṣkara-karmaṇi lagnaṃ droṇācāryaṃ jaghāna, iti me manasi vartate ||
ധൃതരാഷ്ട്രൻ പറഞ്ഞു—എന്റെ മനസ്സിൽ ഉയരുന്ന ചിന്ത ഇതാണ്: ദുഷ്കരമായ കര്മ്മത്തിൽ ലീനനായ ദ്രോണാചാര്യനെ കൈകയന്മാർ, ചേദികൾ, കാരൂഷർ, മത്സ്യദേശീയ സൈനികർ എന്നിവരും മറ്റു ഭൂപാലന്മാരും എല്ലാദിക്കിലും നിന്ന് പീഡിപ്പിച്ചു; അനവധി ഉറുമ്പുകൾ സർപ്പത്തെ വിഹ്വലമാക്കുന്നതുപോലെ അവനെ വ്യാകുലനാക്കി. അത്തരം അവസ്ഥയിൽ പാണ്ഡവസൈന്യം നാലുവശവും വളഞ്ഞിരിക്കെ, ആ നീചൻ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ ദുഷ്കരധർമ്മത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്ന ദ്രോണാചാര്യനെ വധിച്ചിരിക്കണം—ഇതാണ് എന്റെ മനസ്സിൽ തോന്നുന്നത്.
धृतराष्ट उवाच
Educational Q&A
The passage highlights how moral judgment and grief color perception in war: Dhṛtarāṣṭra interprets Droṇa’s fall as the result of being overwhelmed while performing a difficult duty, and he brands the killer as “base,” revealing the ethical tension between battlefield necessity and perceived righteousness.
Dhṛtarāṣṭra imagines the circumstances of Droṇa’s death: allied contingents (Kekaya, Cedi, Kārūṣa, Matsya, and others) press Droṇa from all sides, and amid that confusion Dhṛṣṭadyumna—surrounded by Pāṇḍava troops—kills Droṇa while he is engaged in a hard undertaking.