Adhyaya 84

Verse 1

: द्रयशीतितमो< ध्याय: युधिष्ठटिरका प्रात:काल उठकर स्नान और नित्यकर्म आदिसे निवत्त हो ब्राह्मणोंको दान देना

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ! ഇങ്ങനെ കൃഷ്ണനും ദാരുകനും സംഭാഷണം തുടരുന്നതിനിടയിൽ ആ രാത്രി കഴിഞ്ഞുപോയി. മറുവശത്ത് രാജാവ് യുധിഷ്ഠിരനും ഉണർന്നു.

Verse 2

पठन्ति पाणिस्वनिका मागधा मधुपर्किका: । वैतालिकाश्न सूताश्न तुष्टवुः पुरुषर्षभम्‌

അപ്പോൾ കൈയ്യടിച്ച് താളം പിടിച്ചു പാടുന്നവർ, മാഗധർ, മധുപർക്കാദി മംഗളാർപ്പണങ്ങൾ കൊണ്ടുവരുന്നവർ, വൈതാലികർ, സൂതർ—എല്ലാവരും പുരുഷശ്രേഷ്ഠനായ യുധിഷ്ഠിരനെ സ്തുതിക്കാൻ തുടങ്ങി.

Verse 3

नर्तकाश्चाप्यनृत्यन्त जगुर्गीतानि गायका: । कुरुवंशस्तवार्थानि मधुरं रक्तकण्ठिन:,नर्तक नाचने और रागयुक्त कण्ठवाले गायक कुरुकुलकी स्तुतिसे युक्त मधुर गीत गाने लगे

നർത്തകർ നൃത്തം ചെയ്തു; രാഗഭരിതമായ കണ്ഠമുള്ള ഗായകർ കുരുവംശസ്തുതിയോടുകൂടിയ മധുരഗീതങ്ങൾ പാടി—അതിൽ നിങ്ങളുടെ (ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ) യശസ്സും പാടപ്പെട്ടു.

Verse 4

मृदज्भा झर्झरा भेरय: पणवानकगोमुखा: । आडब्बराश्न शड्खाश्न दुन्दुभ्यश्ष महास्वना:

ഭാരതാ! നന്നായി പരിശീലിച്ച നിപുണ വാദകർ അത്യന്തം ഹർഷത്തോടെ മൃദംഗം, ഝർഝരാ താളങ്ങൾ, ഭേരി, പണവം, ആനകം, ഗോമുഖ ശൃംഗം, ആഡംബര വാദ്യം, ശംഖുകൾ, മഹാനാദത്തോടെ മുഴങ്ങുന്ന ദുന്ദുഭികൾ എന്നിവയും മറ്റു വാദ്യങ്ങളും മുഴക്കാൻ തുടങ്ങി.

Verse 5

एवमेतानि सर्वाणि तथान्यान्यपि भारत । वादयन्ति सुसंहृष्टा: कुशला: साधुशिक्षिता:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭാരതാ! ഇങ്ങനെ ആ വാദ്യങ്ങളൊക്കെയും, അതോടൊപ്പം മറ്റു പലവിധ വാദ്യങ്ങളും മുഴങ്ങിത്തുടങ്ങി. നന്നായി പരിശീലിതരും പ്രാവീണ്യമുള്ളവരുമായ വാദകർ പരമഹർഷത്തോടെ അവ മുഴക്കി, യുദ്ധോത്സവത്തിന്റെ മഹാനാദം എല്ലാടവും നിറച്ചു.

Verse 6

समेघसमनिर्घोषो महान्‌ शब्दो5स्पृशद्‌ दिवम्‌ । पार्थिवप्रवरं सुप्तं युधिष्ठिरमबोधयत्‌

വാദ്യങ്ങളുടെ ആ മേഘഗർജനാസദൃശമായ ഗംഭീര മഹാനാദം ആകാശം തൊടുന്നതുപോലെ വ്യാപിച്ചു. ആ പ്രതിധ്വനിച്ച മുഴക്കമാണ് നിദ്രിച്ചിരുന്ന നൃപശ്രേഷ്ഠൻ യുധിഷ്ഠിരനെ ഉണർത്തിയത്.

Verse 7

प्रतिबुद्ध: सुखं सुप्तो महाहें शयनोत्तमे । उत्थायावश्यकार्यार्थ ययौ स्नानगृहं नृूप:,बहुमूल्य एवं उत्तम शय्यापर सुखपूर्वक सोकर जगे हुए राजा युधिष्ठिर वहाँसे उठकर आवश्यक कार्यके लिये स्नान करने गये

അത്യുത്തമവും വിലയേറിയതുമായ ശയ്യയിൽ സുഖമായി നിദ്രിച്ച് ഉണർന്ന രാജാവ് എഴുന്നേറ്റ്, ആവശ്യമായ കര്‍ത്തവ്യത്തിനായി സ്നാനഗൃഹത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 8

ततः शुक्लाम्बरा: स्नातास्तरुणा: शतमष्ट च | स्‍्नापका: काउ्चनै: कुम्भै: पूर्ण: समुपतस्थिरे

അതിനുശേഷം സ്നാനം ചെയ്ത് ശ്വേതവസ്ത്രം ധരിച്ച നൂറ്റെട്ട് യുവ സേവകർ, ജലത്തോടെ നിറഞ്ഞ സ്വർണ്ണകുംഭങ്ങൾ കൈയിൽ പിടിച്ച്, സ്നാനസേവയ്ക്കായി സമീപത്ത് നിലകൊണ്ടു.

Verse 9

भद्रासने सूपविष्ट: परिधायाम्बरं लघु । सस्नौ चन्दनसंयुक्तै: पानीयैरभिमन्त्रितै:,उस समय एक हलका वस्त्र पहनकर राजा युधिष्छिर भद्रासन (चौकी)-पर बैठ गये और चन्दनयुक्त मन्त्रपूत जलसे स्नान करने लगे

അപ്പോൾ ലഘുവസ്ത്രം ധരിച്ച് രാജാവ് യുധിഷ്ഠിരൻ ഭദ്രാസനത്തിൽ സുഖമായി ഇരുന്ന്, ചന്ദനം ചേർത്ത മന്ത്രപൂത ജലത്തോടെ സ്നാനം ആരംഭിച്ചു.

Verse 10

उत्सादित: कषायेण बलवडद्धिः सुशिक्षितै: । आप्लुत: साधिवासेन जलेन स सुगन्धिना

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ആദ്യം ബലവാന്മാരും നന്നായി പരിശീലിതരുമായ സേവകർ സർവ്വൗഷധികളാൽ തയ്യാറാക്കിയ കഷായവും ഉബട്ടനവും കൊണ്ട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശരീരം നന്നായി തേച്ചു ശുദ്ധമാക്കി. തുടർന്ന് സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങളിൽ നനച്ച പരിമളജലത്തിൽ അദ്ദേഹത്തെ സ്നാനിപ്പിച്ചു—യുദ്ധത്തിന്റെ കഠിനതയ്ക്കിടയിലും ശുദ്ധിയും ഗൗരവവും കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്ന ഒരുക്കം.

Verse 11

राजहंसनिभं प्राप्य उष्णीषं शिथिलार्पितम्‌ | जलक्षयनिमित्त॑ वै वेष्टयामास मूर्थनि,तत्पश्चात्‌ राजहंसके समान सफेद ढीलीढाली पगड़ी लेकर माथेका जल सुखानेके लिये उसे मस्तकपर लपेट लिया

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—രാജഹംസത്തെപ്പോലെ വെളുത്ത, അലസമായി അണിയിച്ച തലക്കെട്ട് ലഭിച്ചപ്പോൾ, വെള്ളം ഉണക്കുന്നതിനായി അവൻ അത് തലയിൽ ചുറ്റി. യുദ്ധത്തിനിടയിലും ഈ ചെറിയ പ്രവൃത്തി സ്വസ്ഥതയും സജ്ജതയും വീണ്ടെടുത്തു.

Verse 12

हरिणा चन्दनेनाड्रमुपलिप्य महाभुज: । स्रग्वी चाक्लिष्टवसन: प्राड्मुख: प्राउजलि: स्थित:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—മഹാബാഹുവായ യുധിഷ്ഠിരൻ ഈർപ്പമുള്ള ഹരിചന്ദനലേപം ശരീരമൊട്ടാകെ പുരട്ടിച്ചു. തുടർന്ന് പുഷ്പമാല ധരിച്ചു, പുതുതും മലിനമില്ലാത്തതുമായ വസ്ത്രങ്ങൾ അണിഞ്ഞ്, കിഴക്കോട്ട് മുഖം തിരിച്ച് കൈകൂപ്പി നിലകൊണ്ടു. യുദ്ധസമ്മർദ്ദത്തിനിടയിലും ഇത് ശുദ്ധിയും സംയമവും ധർമ്മനിശ്ചയവും പ്രകടിപ്പിച്ചു.

Verse 13

जजाप जप्यं कौन्तेय: सतां मार्गमनुछित: । तत्राग्निशरणं दीप्तं प्रविवेश विनीतवत्‌

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—സത്പുരുഷന്മാരുടെ മാർഗം പിന്തുടരുന്ന കൗന്തേയൻ യുധിഷ്ഠിരൻ ജപിക്കേണ്ട പവിത്രമന്ത്രം ജപിച്ചു. തുടർന്ന് വിനീതഭാവത്തോടെ ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിയാൽ പ്രകാശിതമായ അഗ്നിശാലയിൽ പ്രവേശിച്ചു—സംയമിയും ധർമ്മനിഷ്ഠനും എന്നപോലെ.

Verse 14

समिद्धिः सपवित्राभिरग्निमाहुतिभिस्तथा । मन्त्रपूताभिररचिर त्वा निश्चक्राम गृहात्‌ ततः

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അവിടെ പവിത്രമായ കുശയോടുകൂടിയ സമിധകളാൽ അഗ്നിയെ ജ്വലിപ്പിച്ച്, മന്ത്രപൂതമായ ആഹുതികൾ അർപ്പിച്ച് അഗ്നിദേവനെ വിധിപൂർവ്വം പൂജിച്ചു; തുടർന്ന് അദ്ദേഹം അഗ്നിഹോത്രഗൃഹത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തുവന്നു. യുദ്ധത്തിനിടയിലും നിശ്ചിതകർമ്മവും അന്തഃശുദ്ധിയും ഉപേക്ഷിക്കരുതെന്ന ധർമ്മബോധം ഇതിൽ തെളിയുന്നു.

Verse 15

द्वितीयां पुरुषव्याप्र: कक्ष्यां निर्गम्य पार्थिव: । ततो वेदविदो वृद्धानपश्यद्‌ ब्राह्मणर्षभान्‌,फिर शिविरकी दूसरी ड्योढ़ी पार करके पुरुषसिंह राजा युधिष्िरने वेदवेत्ता वृद्ध ब्राह्मण-शिरोमणियोंको देखा

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—പുരുഷസിംഹനായ രാജാവ് യുധിഷ്ഠിരൻ രണ്ടാം ആവരണം കടന്ന് അടുത്ത പ്രാകാരത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു. അവിടെ വേദവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള, വൃദ്ധരായ ബ്രാഹ്മണർഷഭന്മാരെ അവൻ കണ്ടു.

Verse 16

दान्तान्‌ वेदव्रतस्नातान्‌ स्‍सनातानवभृथेषु च । सहस्रानुचरान्‌ सौरान्‌ सहस्र॑ चाष्ट चापरान्‌

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അവർ എല്ലാവരും ജിതേന്ദ്രിയർ; വേദാധ്യയനവ്രതത്തിൽ നിഷ്ണാതർ; യജ്ഞാന്ത അവഭൃതസ്നാനത്താൽ ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടവർ. അവർ സൂര്യദേവന്റെ ഉപാസകർ; അവരുടെ എണ്ണം ആയിരത്തി എട്ട്, കൂടെ മറ്റൊരു ആയിരം അനുചരരും ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 17

अक्षतै: सुमनोभिश्व वाचयित्वा महाभुज: । तान्‌ द्विजान्‌ मधुसर्पिरभभ्या फलै: श्रेष्ठे: सुमज्लै:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—മഹാബാഹുവായ യുധിഷ്ഠിരൻ ആദ്യം അക്ഷതവും സുഗന്ധപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് ആ ദ്വിജന്മാരെ ആദരിച്ചു, അവരുടെ മുഖേന മംഗളാശീർവചനങ്ങൾ ചൊല്ലിപ്പിച്ചു. തുടർന്ന് ശ്രേഷ്ഠഫലങ്ങളോടൊപ്പം തേനും നെയ്യും അർപ്പിച്ച് വിധിപൂർവ്വം പൂജിച്ചു.

Verse 18

अलंकृतं चाश्वशतं वासांसीश श्र दक्षिणा:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—പാണ്ഡുനന്ദനായ യുധിഷ്ഠിരൻ ബ്രാഹ്മണർക്കു അലങ്കരിച്ച നൂറ് കുതിരകളും ഉത്തമ വസ്ത്രങ്ങളും, അവരുടെ ഇഷ്ടപ്രകാരം ദക്ഷിണയും നൽകി.

Verse 19

तथा गा: कपिला दोग्ध्री: सवत्सा: पाण्डुनन्दन: । हेमशुज्रा रौप्यखुरा दत्त्वा चक्रे प्रदक्षिणम्‌

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അതുപോലെ പാണ്ഡുനന്ദനായ യുധിഷ്ഠിരൻ കിടാക്കളോടുകൂടിയ, പാൽ തരുന്ന അനേകം കപില പശുക്കളെ ദാനം ചെയ്തു; അവയുടെ കൊമ്പുകൾ സ്വർണ്ണം പൊതിഞ്ഞതും കുളമ്പുകൾ വെള്ളി പൊതിഞ്ഞതുമായിരുന്നു. ദാനം ചെയ്ത ശേഷം അദ്ദേഹം ഭക്ത്യാദരത്തോടെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തു.

Verse 20

स्वस्तिकान्‌ वर्धमानांश्व नन्द्यावर्ताश्न काज्चनान्‌ | माल्यं च जलकुम्भांश्व ज्वलितं च हुताशनम्‌

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അവിടെ സ്വസ്തികങ്ങൾ, വർധമാനചിഹ്നങ്ങൾ, സ്വർണ്ണനന്ദ്യാവർത്തങ്ങൾ, മാലകൾ, ജലപൂർണ്ണകുംഭങ്ങൾ, ജ്വലിക്കുന്ന ഹോമാഗ്നി എന്നിവ ഒരുക്കിയിരുന്നു.

Verse 21

पूर्णान्यक्षतपात्राणि रुचकं रोचनास्तथा । स्वलंकृता: शुभा: कन्या दधिसर्पिर्मधूदकम्‌

അവിടെ അക്ഷതം നിറഞ്ഞ പൂർണ്ണപാത്രങ്ങൾ, രുചകം, ഗൊരോചന തുടങ്ങിയ മംഗളദ്രവ്യങ്ങൾ, കൂടാതെ നന്നായി അലങ്കരിച്ച ശുഭകന്യകൾ തൈര്, നെയ്യ്, തേൻ, ജലം എന്നിവ കൈവഹിച്ചു നിന്നിരുന്നു.

Verse 22

मड़ल्यान्‌ पक्षिणश्रैव यच्चान्यदपि पूजितम्‌ | दृष्टवा स्पृष्टवा च कौन्तेयो बाह्यां कक्ष्यां ततो5गमत्‌

മംഗളപക്ഷികളെയും മറ്റു പൂജിതമായ ശുഭവസ്തുക്കളെയും കണ്ടും അവയിൽ ചിലത് സ്പർശിച്ചും കുന്തീപുത്രൻ യുധിഷ്ഠിരൻ പിന്നെ പുറത്തെ കക്ഷ്യ/മുറ്റത്തിലേക്ക് കടന്നു.

Verse 23

ततस्तस्यां महाबाहोस्तिष्ठत: परिचारका: । सौवर्ण सर्वतोभद्रं मुक्तावैदूर्यमण्डितम्‌

അപ്പോൾ അവിടെ നിന്ന മഹാബാഹുവിനായി പരിചാരകർ സ്വർണ്ണത്തിൽ നിർമ്മിച്ച ‘സർവതോഭദ്ര’ ആസനം കൊണ്ടുവന്നു; അത് മുത്തുകളും വൈദൂര്യരത്നങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.

Verse 24

परार्घ्यास्तरणास्तीर्ण सोत्तरच्छदमृद्धिमत्‌ । विश्वकर्मकृतं दिव्यमुपजहुर्वरासनम्‌

അത് അതിമൂല്യമായ വിരിപ്പുകൾ വിരിച്ചും മുകളിലൊരു ഉത്തരീയവും അണിയിച്ചും സമൃദ്ധിയോടെ തിളങ്ങുന്നതായിരുന്നു; വിശ്വകർമ്മ നിർമ്മിച്ച ആ ദിവ്യമായ ശ്രേഷ്ഠാസനം അവർ സമർപ്പിച്ചു.

Verse 25

तत्र तस्योपविष्टस्य भूषणानि महात्मन: । उपाजहुर्महाहणि प्रेष्या: शुभ्रीाणि सर्वश:,वहाँ बैठे हुए महात्मा राजा युधिष्ठिरको उनके सेवकोंने सब प्रकारके उज्ज्वल एवं बहुमूल्य आभूषण भेंट किये

അവിടെ ഉപവിഷ്ടനായ മഹാത്മാവായ രാജാവ് യുധിഷ്ഠിരന്റെ അടുക്കൽ, ആ മഹായുദ്ധദിനത്തിൽ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ സേവകർ എല്ലാതരം പ്രകാശമുള്ളതും അമൂല്യവുമായ ആഭരണങ്ങൾ കൊണ്ടുവന്ന് സമർപ്പിച്ചു—യുദ്ധത്തിന്റെ സമ്മർദ്ദത്തിനിടയിലും രാജധർമ്മത്തിന്റെ ഗൗരവം പുറംരൂപത്തിലും ഉറപ്പിക്കപ്പെടുന്നതുപോലെ।

Verse 26

मुक्ताभरणवेषस्य कौन्तेयस्य महात्मन: । रूपमासीन्महाराज द्विषतां शोकवर्धनम्‌,महाराज! मुक्तामय आभूषणोंसे विभूषित वेशवाले महात्मा कुन्तीनन्दनका स्वरूप उस समय शत्रुओंका शोक बढ़ा रहा था

മഹാരാജാ! മുത്തുമയ ആഭരണങ്ങളും വേഷഭൂഷയും ധരിച്ച മഹാത്മാവായ കുന്തീനന്ദനന്റെ ആ രൂപം അന്നേരം ശത്രുക്കളുടെ ശോകം തന്നെയായിരുന്നു വർധിപ്പിച്ചത്।

Verse 27

चामरैश्वन्द्ररश्म्या भै्हेमदण्डै: सुशो भनै: । दोधूयमानै: शुशुभे विद्युद्धिरिव तोयद:

ചന്ദ്രരശ്മികളുപോലെ വെളുത്തതും സ്വർണ്ണദണ്ഡങ്ങളുള്ളതുമായ, മനോഹരവും ശോഭയുള്ളതുമായ അനേകം ചാമരങ്ങൾ വീശിക്കൊണ്ടിരുന്നു. അതിനാൽ രാജാവ് യുധിഷ്ഠിരൻ മിന്നലാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട മേഘംപോലെ ശോഭിച്ചു।

Verse 28

संस्तूयमान: सूतैश्न वन्द्यमानश्न वन्दिभि: । उपगीयमानो गन्धर्वैरास्ते सम कुरुनन्दन:

അപ്പോൾ സൂതന്മാർ സ്തുതി ചെയ്തു, വന്ദികൾ വന്ദനം അർപ്പിച്ചു, ഗന്ധർവർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ യശോഗാനം പാടി. ഇവരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട കുരുനന്ദനൻ യുധിഷ്ഠിരൻ അവിടെ സിംഹാസനത്തിൽ വിരാജിച്ചു।

Verse 29

ततो मुहूर्तादासीत्‌ तु स्यन्दनानां स्वनो महान्‌ । नेमिघोषश्न रथिनां खुरघोषश्न वाजिनाम्‌

അതിനുശേഷം അല്പസമയത്തിനകം രഥങ്ങളുടെ മഹാനാദം ഉയർന്നു. രഥികളുടെ ചക്രങ്ങളുടെ മുഴക്കവും കുതിരകളുടെ കുളമ്പുകളുടെ ശബ്ദവും വ്യക്തമായി കേൾക്കപ്പെട്ടു।

Verse 30

ह्रादेन गजघण्टानां शड्खानां निनदेन च । नराणां पदशब्दैश्व॒ कम्पतीव सम मेदिनी,हाथियोंके घंटोंकी घनघनाहट, शंखोंकी ध्वनि तथा पैदल चलनेवाले मनुष्योंके पैरोंकी धमकसे यह पृथ्वी काँपती-सी जान पड़ती थी

ആനകളുടെ മണികളുടെ മുഴക്കം, ശംഖനാദം, പടയാളികളുടെ ഭാരമുള്ള പാദധ്വനി—ഇവയാൽ ഭൂമി തന്നെ വിറയ്ക്കുന്നതുപോലെ തോന്നി; യുദ്ധത്തിന്റെ അപ്പാരവും അക്ഷീണവുമായ പ്രചണ്ഡഗതിയും അതു വിതയ്ക്കുന്ന ദുഃഖവും സൂചിപ്പിക്കുന്ന അശുഭലക്ഷണം.

Verse 31

ततः शुद्धान्तमासाद्य जानुभ्यां भूतले स्थित: । शिरसा वन्दनीयं तमभिवाद्य जनेश्वरम्‌

അതിനുശേഷം അവൻ അന്തഃപുരത്തിലെത്തി നിലത്ത് ഇരുകാൽമുട്ടുകളും മടക്കി മുട്ടുകുത്തി. ശിരസ്സ് കുനിച്ച് വന്ദനീയ നരാധിപൻ രാജാ യുധിഷ്ഠിരനെ വണങ്ങി, ധർമ്മാത്മനായ മഹാത്മനോട് ഹൃഷീകേശൻ (ശ്രീകൃഷ്ണൻ) സമീപിച്ചുവരുന്നതായി വിനയത്തോടെ അറിയിച്ചു.

Verse 32

कुण्डली बद्धनिस्त्रिंश: संनद्धकवचो युवा । अभिप्रणम्य शिरसा द्वा:स्थो धर्मात्मजाय वै

കാതിൽ കുണ്ഡലങ്ങൾ ധരിച്ച്, വാൾ കെട്ടി, കവചം ധരിച്ച് സന്നദ്ധനായ ആ യുവ ദ്വാരപാലൻ ധർമ്മരാജൻ (യുധിഷ്ഠിരൻ) മുമ്പിൽ ശിരസ്സ് കുനിച്ച് പ്രണാമം ചെയ്തു.

Verse 33

सोअब्रवीत्‌ पुरुषव्याप्र: स्वागतेनैव माधवम्‌

അപ്പോൾ പുരുഷവ്യാഘ്രൻ (യുധിഷ്ഠിരൻ) മാധവനെ യഥോചിതമായി സ്വാഗതം ചെയ്ത് സംസാരിച്ചു.

Verse 34

ततः प्रवेश्य वाष्णेयमुपवेश्य वरासने । पूजयामास विधिवद्‌ धर्मराजो युधिष्िर:

അതിനുശേഷം ധർമ്മരാജൻ യുധിഷ്ഠിരൻ വാഷ്ണേയനെ (കൃഷ്ണനെ) അകത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോയി ഉത്തമാസനത്തിൽ ഇരുത്തി, വിധിപ്രകാരം പൂജിച്ച് സത്കരിച്ചു.

Verse 81

इस प्रकार श्रीमहाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत प्रतिज्ञापवरमें अर्जुनको पुनः पाशुपतासत्रकी प्राप्तिविषयक इक्यासीवाँ अध्याय पूरा हुआ

ഇങ്ങനെ ശ്രീമഹാഭാരതത്തിലെ ദ്രോണപർവാന്തർഗതമായ പ്രതിജ്ഞാപർവത്തിൽ അർജുനന്റെ പുനഃ പാശുപതാസ്ത്രപ്രാപ്തി വിവരിക്കുന്ന എൺപത്തൊന്നാം അധ്യായം സമാപിച്ചു।

Verse 82

तब द्वारपालने भगवान्‌ श्रीकृष्णको भीतर ले आकर एक श्रेष्ठ आसनपर बैठा दिया। तत्पश्चात्‌ धर्मराज युधिष्ठिरने स्वयं ही विधिपूर्वक उनका पूजन किया ।।

അപ്പോൾ ദ്വാരപാലൻ ഭഗവാൻ ശ്രീകൃഷ്ണനെ അകത്ത് കൊണ്ടുവന്ന് ഒരു ശ്രേഷ്ഠാസനത്തിൽ ഇരുത്തി. തുടർന്ന് ധർമ്മരാജ യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ സ്വയം വിധിപൂർവം അദ്ദേഹത്തെ പൂജിച്ചു. ഇതി ശ്രീമഹാഭാരതേ ദ്രോണപർവണി പ്രതിജ്ഞാപർവണി യുദ്ധിഷ്ഠിരസജ്ജതായാം ദ്വ്യശീതിതമോऽധ്യായഃ।

Verse 176

प्रादात्‌ काज्चनमेकैकं निष्कं विप्राय पाण्डव: । तब महाबाहु पाण्बुपुत्र युधिष्ठिरने अक्षत-फ़ूल देकर उन ब्राह्मणोंसे स्वस्तिवाचन कराया और उनमेंसे प्रत्येक ब्राह्मणको मधु

അപ്പോൾ പാണ്ഡുപുത്രനായ മഹാബാഹു യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ അക്ഷതവും പുഷ്പവും നൽകി ആ ബ്രാഹ്മണന്മാരാൽ സ്വസ്തിവാചനം ചെയ്യിച്ചു; പിന്നെ ഓരോ ബ്രാഹ്മണനും മധു, ഘൃതം, ശ്രേഷ്ഠ മംഗളഫലങ്ങൾ എന്നിവയോടൊപ്പം ഓരോ സ്വർണ്ണനിഷ്കം വീതം നൽകി।

Verse 323

न्यवेदयद्धूषीकेशमुपयान्तं महात्मने । इसी समय कानोंमें कुण्डल पहने

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അന്നേരം ചെവിയിൽ കുണ്ഡലങ്ങൾ ധരിച്ച്, അരയിൽ വാൾ കെട്ടി, വക്ഷസ്സിൽ കവചം ധരിച്ച ഒരു യുവ ദ്വാരപാലൻ അകത്തളവാതിലിലൂടെ പ്രവേശിച്ചു; ഭൂമിയിൽ ഇരുകാൽമുട്ടുകളും കുത്തി, വന്ദനീയനായ മഹാരാജ യുദ്ധിഷ്ഠിരനോട് ശിരസ്സു താഴ്ത്തി പ്രണാമം ചെയ്തു. ഇങ്ങനെ വന്ദിച്ച്, ധർമ്മപുത്രനായ മഹാത്മ യുദ്ധിഷ്ഠിരനോട് ഭഗവാൻ ശ്രീകൃഷ്ണൻ (ഹൃഷീകേശൻ) വരികയാണെന്ന് അറിയിച്ചു।

Verse 3336

अर्घ्य चैवासनं चास्मै दीयतां परमार्चितम्‌ । तब पुरुषसिंह युधिष्ठिरने द्वारपालसे कहा--“तुम माधवको स्वागतपूर्वक ले आओ और उन्हें अर्घ्य तथा परम उत्तम आसन अर्पित करो”

“അദ്ദേഹത്തിന് അർഘ്യവും പരമാദരത്തോടെ അർപ്പിക്കുന്ന ശ്രേഷ്ഠാസനവും നൽകുക.” അപ്പോൾ പുരുഷസിംഹനായ യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ ദ്വാരപാലനോട് പറഞ്ഞു—“നീ മാധവനെ സുസ്വാഗതത്തോടെ അകത്ത് കൊണ്ടുവരിക; അദ്ദേഹത്തിന് അർഘ്യവും പരമോത്തമമായ ആസനവും സമർപ്പിക്ക.”