Adhyaya 69
द्रोणेन दुर्योधनस्य कवचबन्धनम् — Drona’s Mantra-Bound Armor for Duryodhana
Upa-parva: Jayadratha-rakṣaṇa (Protecting Jayadratha) Episode
Sañjaya reports that Arjuna, intent on reaching Jayadratha, has penetrated Droṇa’s and the Bhoja contingents and has already neutralized multiple prominent allies, causing widespread disarray. Duryodhana approaches Droṇa in alarm, requesting immediate counsel to prevent Jayadratha’s fall and describing Arjuna as a fast-moving ‘fire’ driven by wrath, aided by Kṛṣṇa’s superior charioteering and swift horses. Duryodhana also accuses Droṇa of divided loyalties and laments that his own reliance on promised protection has endangered Jayadratha. Droṇa replies without resentment, explains the practical difficulty of matching Arjuna’s speed, and states he will not abandon the front because of his vow to seize Yudhiṣṭhira. He urges Duryodhana to personally engage Arjuna with support. To enable this, Droṇa performs a formal kavaca-bonding: he touches water, recites mantras, and binds a radiant armor, narrating its divine pedigree through a mythic transmission associated with Śiva, Indra, Aṅgiras, Bṛhaspati, and Agniveśya. He invokes extensive blessings (svasti) and then dispatches Duryodhana—now armored and accompanied by large allied forces—toward Arjuna’s chariot, as the Kaurava host resounds like a surging sea.
Chapter Arc: Narada begins a luminous digression: he recalls how King Prithu Vainya rose after Vena’s fall, and how the world heard of his consecration and fame—an ancient mirror held up to the present age of war. → The tale turns from coronation to crisis: the people suffer want, and Prithu, as kshatriya, vows to subdue all obstacles. The Earth (Vasudha), withholding her bounty, becomes the silent adversary; Prithu’s resolve hardens into a cosmic confrontation between ruler and realm. → Prithu commands the Earth to yield the long-desired ‘milk’ for the people; the great ‘milking of the Earth’ unfolds—each order of beings draws its chosen essence with its own calf and vessel, while Prithu stands as the sovereign ‘doer’ who makes abundance lawful and organized. → Order is restored: agriculture and produce arise as milk upon the earth’s surface; the people find sustenance and comfort, and Prithu’s kingship is validated as protection-through-provision, not merely conquest. → The narration closes with the image of Earth as a cow—seeking calf, milker, and vessel—leaving the listener poised to return from this exemplary ancient dharma to the harsh immediacy of Abhimanyu’s death and the war’s next turn.
Shlokas
Verse 1
ऑपन--माजल बछ। ःिअ एकोनसप्ततितमो<ध्याय: राजा पृथुका चरित्र नारद उवाच पृथुं वैन्यं च राजानं मृतं सृज्जय शुश्रुम । यमभ्यषिज्चन् साम्राज्ये राजसूये महर्षय:
നാരദൻ പറഞ്ഞു— “ഹേ സൃഞ്ജയ, വേനന്റെ പുത്രനായ രാജാവ് പൃഥുവും മരിച്ചുവെന്ന് ഞങ്ങൾ കേട്ടിരിക്കുന്നു. മഹർഷിമാർ രാജസൂയ യജ്ഞത്തിൽ അവനെ സാമ്രാജ്യപദത്തിലേക്ക് അഭിഷേകം ചെയ്തിരുന്നു.”
Verse 2
यत्नतः प्रथितेत्यूचु: सर्वानभिभवन् पृथु: । क्षतान्नस्त्रास्यते सर्वानित्येवं क्षत्त्रियोड$भवत्
നാരദൻ പറഞ്ഞു— “മഹർഷിമാർ പറഞ്ഞു— ‘സ്വപ്രയത്നത്താൽ അവൻ പ്രസിദ്ധനായി എല്ലാവരെയും ജയിക്കും.’ അതിനാൽ അവന് ‘പൃഥു’ എന്ന നാമം ലഭിച്ചു. അവർ പിന്നെയും പറഞ്ഞു— ‘അവൻ നമ്മെ ക്ഷതി (kṣata)യിൽ നിന്ന് രക്ഷിക്കും’; അതുകൊണ്ട് ‘ക്ഷത്രിയൻ’—ക്ഷതിയിൽ നിന്ന് കാക്കുന്നവൻ—എന്ന അർത്ഥവത്തായ പേരിൽ അവൻ പ്രസിദ്ധനായി।”
Verse 3
पृथुं वैन्यं प्रजा दृष्टवा रक्ता: स्मेति यदब्रुवन् । ततो राजेति नामास्थ अनुरागादजायत
നാരദൻ പറഞ്ഞു— “വേനന്റെ പുത്രനായ പൃഥുവിനെ കണ്ട പ്രജകൾ ‘ഞങ്ങൾ അവനോട് അനുരക്തരാണ്’ എന്നു പറഞ്ഞു. പ്രജകളെ രഞ്ജിപ്പിക്കുന്നതിൽ നിന്നുയർന്ന ആ അനുരാഗം കൊണ്ടുതന്നെ അവന് ‘രാജാ’ എന്ന നാമം ലഭിച്ചു।”
Verse 4
अकृष्टपच्या पृथिवी आसीदू वैन्यस्य कामधुक् । सर्वा: कामदुघा गाव: पुटके पुटके मधु
നാരദൻ പറഞ്ഞു— “വേനനന്ദനായ പൃഥുവിന്റെ ഭരണത്തിൽ ഭൂമി കാമധേനുവിനെപ്പോലെ ആയി. ഉഴുതില്ലാതെയും ധാന്യം മുളച്ചു. എല്ലാ പശുക്കളും കാമദുഘകളായി; ഇല ഇലയിലും തേൻ നിറഞ്ഞിരുന്നു.”
Verse 5
आसनू् हिरण्मया दर्भा: सुखस्पर्शा: सुखावहा: । तेषां चीराणि संवीता: प्रजास्तेष्वेव शेरते
നാരദൻ പറഞ്ഞു—ദർഭകുശങ്ങൾ സ്വർണ്ണസദൃശമായി തിളങ്ങി, സ്പർശത്തിൽ മൃദുവും സുഖപ്രദവുമായിരുന്നു. ജനങ്ങൾ അവയിൽ നിന്നുതന്നെ വസ്ത്രങ്ങൾ നെയ്ത് ശരീരം മൂടി, അതേ ദർഭപ്പായകളിൽ ശയിച്ച് വിശ്രമിച്ചു.
Verse 6
फलान्यमृतकल्पानि स्वादूनि च मधूनि च । तेषामासीत् तदाहारो निराहाराश्च नाभवन्,वृक्षोंक फल अमृतके समान मधुर और स्वादिष्ट होते थे। उन दिनों उन फलोंका ही आहार किया जाता था। कोई भी भूखा नहीं रहता था
നാരദൻ പറഞ്ഞു—ഫലങ്ങൾ അമൃതസദൃശം, മധുരവും രുചികരവും ആയിരുന്നു. ആ കാലത്ത് ജനങ്ങളുടെ ആഹാരം ആ ഫലങ്ങൾ മാത്രമായിരുന്നു; ആരും നിരാഹാരനായി ഇരുന്നില്ല, ആരും വിശപ്പാൽ പീഡിതനായില്ല.
Verse 7
अरोगा: सर्वसिद्धार्था मनुष्या हुकुतो भया: । न्यवसन्त यथाकामं वृक्षेषु च गुहासु च
നാരദൻ പറഞ്ഞു—അന്ന് മനുഷ്യർ രോഗരഹിതരായിരുന്നു; എല്ലാവർക്കും ലക്ഷ്യങ്ങൾ സിദ്ധിച്ചിരുന്നു; ഏതു ദിക്കിലും ഭയം ഇല്ലായിരുന്നു. അവർ ഇഷ്ടാനുസാരം വൃക്ഷത്തണലിലും പർവ്വതഗുഹകളിലും വസിച്ചു.
Verse 8
प्रविभागो न राष्ट्राणां पुराणां चाभवत् तदा । यथासुखं यथाकामं तथैता मुदिता: प्रजा:,उस समय राष्ट्रों और नगरोंका विभाग नहीं था। सबको इच्छानुसार सुख और भोग प्राप्त थे। इससे यह सारी प्रजा प्रसन्न थी
നാരദൻ പറഞ്ഞു—ആ പുരാതന കാലത്ത് രാജ്യങ്ങളുടെയും നഗരങ്ങളുടെയും വേർതിരിവ് ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. ഓരോരുത്തർക്കും ഇഷ്ടാനുസാരം സുഖവും ഭോഗവും ലഭിച്ചു; അതുകൊണ്ട് സമസ്ത പ്രജയും സന്തുഷ്ടരായിരുന്നു.
Verse 9
तस्य संस्तम्भिता हयाप: समुद्रमभियास्यत: । पर्वताश्न ददुर्मार्ग ध्वजभड़श्च नाभवत्
നാരദൻ പറഞ്ഞു—രാജാവ് പൃഥു സമുദ്രം കടക്കാൻ പുറപ്പെട്ടപ്പോൾ, ജലങ്ങൾ സ്വയം തണങ്ങി നിശ്ചലമായി; പർവ്വതങ്ങളും അവനു വഴി നൽകി. അവന്റെ രഥധ്വജം ഒരിക്കലും ഭംഗപ്പെട്ടില്ല.
Verse 10
त॑ वनस्पतय: शैला देवासुरनरोरगा: । सप्तर्षय: पुण्यजना गन्धर्वाप्सरसोडपि च
നാരദൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ വൃക്ഷലതകൾ, പർവതങ്ങൾ, ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും, മനുഷ്യരും സർപ്പങ്ങളും, സപ്തർഷിമാർ, പുണ്യജനങ്ങൾ (യക്ഷർ), കൂടാതെ ഗന്ധർവന്മാരും അപ്സരസ്സുകളും—എല്ലാവരും ഏകമനസ്സോടെ ഒന്നിച്ചു കൂടി രാജാവ് പൃഥുവിന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു. അവനെ തങ്ങളുടെ സാമ്രാട്ടും രക്ഷകനും പിതാവുമെന്നു കരുതി അവർ പറഞ്ഞു—“മഹാരാജാ! നിങ്ങൾ ഞങ്ങളുടെ അധിപൻ; നിങ്ങൾ ക്ഷത്രിയൻ; നിങ്ങൾ തന്നെയാണ് ഞങ്ങളുടെ രാജാവ്—ഗോപ്താവും പിതാവും. ഞങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്ന വരം നൽകുക; അതിലൂടെ ഞങ്ങൾ അനന്തകാലം തൃപ്തിയും ക്ഷേമസുഖവും അനുഭവിക്കട്ടെ. ഇത് ചെയ്യാൻ നിങ്ങൾ സമർത്ഥനാണ്.”
Verse 11
पितरश्न॒ सुखासीनमभिगम्येदमन्रुवन् । सम्राडसि क्षत्रियोडसि राजा गोप्ता पितासि न:
നാരദൻ പറഞ്ഞു—പിതൃകൾ സുഖാസീനനായ രാജാവ് പൃഥുവിന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു—“നിങ്ങൾ ഞങ്ങളുടെ സാമ്രാട്ട്; നിങ്ങൾ ക്ഷത്രിയൻ; നിങ്ങൾ തന്നെയാണ് ഞങ്ങളുടെ രാജാവ്—ഗോപ്താവും പിതാവും. ഞങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്ന വരം നൽകുക; അതിലൂടെ ഞങ്ങൾ ശാശ്വത തൃപ്തിയും ക്ഷേമസുഖവും അനുഭവിക്കട്ടെ. ഇത് ചെയ്യാൻ നിങ്ങൾ സമർത്ഥനാണ്.”
Verse 12
देहास्मभ्यं महाराज प्रभु: सन्नीप्सितान् वरान् । यैर्वयं शाश्वतीस्तृप्तीर्वर्तयिष्पामहे सुखम्
നാരദൻ പറഞ്ഞു—“മഹാരാജാ! നിങ്ങൾ ഞങ്ങളുടെ പ്രഭു. ഞങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്ന വരങ്ങൾ നൽകുക; അവയാൽ ഞങ്ങൾ ശാശ്വത തൃപ്തി നേടി സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കട്ടെ.”
Verse 13
तथेत्युक्त्वा पृथुर्वैन्यो गृहीत्वा55जगवं धनु: । शरांक्षाप्रतिमान् घोरांश्चिन्तयित्वाब्रवीन्महीम्
“അങ്ങനെ തന്നെയാകട്ടെ” എന്നു പറഞ്ഞ് വേനപുത്രനായ പൃഥു ‘ആജഗവ’ എന്ന ധനുസ്സെടുത്തു, ഉപമയില്ലാത്ത ഭയങ്കര അമ്പുകൾ കൈയിൽ പിടിച്ചു. പിന്നെ കുറെ ചിന്തിച്ച് ഭൂമിയോട് പറഞ്ഞു—
Verse 14
एह्ोहि वसुके क्षिप्रं क्षरैभ्य: काड्क्षितं पय: । ततो दास्यामि भद्रं ते अन्नं यस्य यथेप्सितम्
“ഹേ വസുധേ! നിനക്ക് മംഗളം വരട്ടെ. വാ—ഈ പ്രജകൾക്കായി ആഗ്രഹിക്കുന്ന പാലധാര വേഗം ഒഴുകട്ടെ. അപ്പോൾ—നിനക്ക് ശുഭം—ഓരോരുത്തനും ആഗ്രഹിക്കുന്ന അന്നം ഞാൻ അവനവനു നൽകാൻ കഴിയും.”
Verse 15
वसुधोवाच दुहितृत्वेन मां वीर संकल्पयितुमर्हसि । तथेत्युक्त्वा पृथु: सर्व विधानमकरोद् वशी
വസുധ പറഞ്ഞു—“വീരാ, എന്നെ പുത്രിയായി അംഗീകരിച്ച് സംकल्पിക്കേണ്ടതാകുന്നു.” അതിന് “തഥാസ്തു” എന്നു പറഞ്ഞ്, ജിതേന്ദ്രിയനും സ്വവശനും ആയ രാജാവ് പൃഥു അവിടെ ആവശ്യമായ എല്ലാ വിധാനങ്ങളും ഒരുക്കങ്ങളും നടത്തി.
Verse 16
ततो भूतनिकायास्तां वसुधां दुदुहुस्तदा । तां वनस्पतय: पूर्व समुन्तस्थुर्दूधुक्षव:,तदनन्तर प्राणियोंके समुदायने उस समय वसुधाको दुहना आरम्भ किया। सबसे पहले दूधकी इच्छावाले वनस्पति उठे
അതിനുശേഷം ആ സമയത്ത് ജീവികളുടെ സമൂഹം വസുധയെ ദോഹിക്കാൻ തുടങ്ങി. ആദ്യം ദോഹിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച വൃക്ഷങ്ങളും ഔഷധിവർഗ്ഗങ്ങളും എഴുന്നേറ്റു നിന്നു.
Verse 17
सातिष्ठद् वत्सला वत्सं दोग्धूपात्राणि चेच्छती । वत्सो5भूत् पुष्पित: शाल: प्लक्षो दोग्धाभवत् तदा
നാരദൻ പറഞ്ഞു—വാത്സല്യമുള്ള ആ പശു കിടാവിനെയും ദോഹനപാത്രങ്ങളെയും ആഗ്രഹിച്ച് അവിടെ നിന്നു. അപ്പോൾ അത്ഭുതകരമായി കിടാവ് പുഷ്പിതമായ ശാലവൃക്ഷമായി; പ്ലക്ഷവൃക്ഷം ദോഹകനായി മാറി.
Verse 18
उदय: पर्वतो वत्सो मेरुदोग्थधा महागिरि:
നാരദൻ പറഞ്ഞു—ഉദയപർവ്വതം കിടാവ്; മഹാഗിരിയായ മേരു ദോഹകൻ.
Verse 19
रत्नान्योषधयो दुग्धं पात्रमश्ममयं तथा । पर्वतोंमें उदयाचल बछड़ा, महागिरि मेरु दुहनेवाला, रतन और ओषधि दूध तथा प्रस्तर ही दुग्धपात्र था ।।
നാരദൻ പറഞ്ഞു—രത്നങ്ങളും ഔഷധികളും ദുഗ്ധമായിരുന്നു; കല്ലുകൊണ്ടുള്ള പാത്രം ശേഖരണപാത്രമായിരുന്നു. അന്നേരം ദേവന്മാരിലും ഒരാൾ ദോഹകനായി മറ്റൊരാൾ കിടാവായി മാറി; അവർ പ്രിയവും ഊർജ്ജദായകവും അമൃതസമാനവുമായ ദുഗ്ധം ദോഹിച്ചു നേടി.
Verse 20
असुरा दुदुहुर्मायामामपात्रे तु ते तदा । दोग्धा द्विमूर्धा तत्रासीद् वत्सश्चासीद् विरोचन:,असुरोंने कच्चे बर्तनमें मायामय दूधका ही दोहन किया। उस समय द्विमूर्धा दुहनेवाला और विरोचन बछड़ा बना था
അന്ന് അസുരന്മാർ പാകമാക്കാത്ത (കച്ച) പാത്രത്തിൽ മായയെ തന്നെയായിരുന്നു ദോഹിച്ചത്. അവിടെ ദ്വിമൂർധൻ ദോഹകനായി, വിരോചനൻ കാളക്കുട്ടിയായി നിന്നു.
Verse 21
कृषिं च सस्यं च नरा दुदुहुः पृथिवीतले । स्वायम्भुवो मनुर्वत्सस्तेषां दोग्धाभवत् पृथु:
ഭൂതലത്തിൽ മനുഷ്യർ കൃഷിയും വിളവുമെല്ലാം പാൽപോലെ ദോഹിച്ചു. അവർക്കു സ്വായംഭുവ മനു കാളക്കുട്ടിയായി, പൃഥു ദോഹകനായി നിന്നു.
Verse 22
अलाबुपात्रे च तथा विष दुग्धा वसुंधरा । धृतराष्ट्रो5भवद् दोग्धा तेषां वत्सस्तु तक्षक:
അലാബു (തുമ്പി) പാത്രത്തിൽ വസുന്ധര വിഷത്തെ പാൽപോലെ ദോഹിച്ചു. ധൃതരാഷ്ട്രൻ ദോഹകനായി; അവരുടെ കാളക്കുട്ടി തക്ഷകൻ ആയിരുന്നു.
Verse 23
सर्पोने तुम्बीके बर्तनमें पृथ्वीसे विषका दोहन किया। उनकी ओरसे दुहनेवाला धृतराष्टर और बछड़ा तक्षक था ।।
സർപ്പങ്ങൾ തുമ്പി പാത്രത്തിൽ വസുന്ധരയിൽ നിന്ന് വിഷം ദോഹിച്ചു; അവരുടെ ദോഹകൻ ധൃതരാഷ്ട്രൻ, കാളക്കുട്ടി തക്ഷകൻ. അതുപോലെ അക്ലിഷ്ടകർമ്മരായ സപ്തർഷികൾ ബ്രഹ്മം—വേദവും തപസ്സിന്റെ ശക്തിയും—ദോഹിച്ചു; അവരുടെ ദോഹകൻ ബൃഹസ്പതി, പാത്രം ഛന്ദസ്സുകൾ, കാളക്കുട്ടി സോമരാജൻ.
Verse 24
अन्तर्धान॑ चामपात्रे दुग्धा पुण्यजनैर्विराट् । दोग्धा वैश्रवणस्तेषां वत्सश्चवासीद् वृषध्वज:,यक्षोंने कच्चे बर्तनमें पृथ्वीसे अन्तर्धान विद्याका दोहन किया। उनके दोग्धा कुबेर और बछड़ा महादेवजी थे
പുണ്യജനങ്ങളായ യക്ഷന്മാർ പാകമാക്കാത്ത (കച്ച) പാത്രത്തിൽ ഭൂമിയിൽ നിന്ന് അന്തർധാനവിദ്യ ദോഹിച്ചു. അവരുടെ ദോഹകൻ വൈശ്രവണൻ (കുബേരൻ), കാളക്കുട്ടി വൃഷധ്വജൻ (ശിവൻ) ആയിരുന്നു.
Verse 25
पुण्यगन्धान् पद्मपात्रे गन्धर्वाप्सरसो5दुहन् । वत्सश्रित्ररथस्तेषां दोग्धा विश्वरुचि: प्रभु:
ഗന്ധർവന്മാരും അപ്സരസ്സുകളും താമരപ്പാത്രത്തിൽ പുണ്യസൗരഭം തന്നെയെ പാൽപോലെ ദോഹിച്ചു. അവരുടെ കിടാവ് ചിത്രരഥൻ; ദോഹകൻ പ്രഭുവായ ഗന്ധർവരാജൻ വിശ്വരുചി.
Verse 26
स्वधां रजततपात्रेषु दुदुहु:ः पितरश्व॒ ताम् । वत्सो वैवस्वतस्तेषां यमो दोग्धान्तकस्तदा
പിതാക്കന്മാർ വെള്ളിപ്പാത്രങ്ങളിൽ ‘സ്വധാ’ എന്ന അർപ്പണത്തെ തന്നെയെ പാൽപോലെ ദോഹിച്ചു. അപ്പോൾ അവരുടെ കിടാവ് വൈവസ്വത യമൻ; ദോഹകൻ അന്തകൻ.
Verse 27
एवं निकायैस्तैर्दुग्धा पयो<भीष्ट हि सा विराट् यैर्वर्तयन्ति ते हााद्य पात्रैर्वत्सैशज्ष नित्यश:
ഹേ സഞ്ജയാ! ഇങ്ങനെ വിവിധ വർഗ്ഗങ്ങളായ ജീവികൾ കിടാവുകളും പാത്രങ്ങളും കല്പിച്ച് ആ വിരാട് ഭൂമിയിൽ നിന്ന് തങ്ങൾക്ക് അഭീഷ്ടമായ ‘പാൽ’ ദോഹിച്ചു; ആ ക്രമം കൊണ്ടുതന്നെ അവർ ഇന്നും നിത്യമായി ജീവൻ നിലനിർത്തുന്നു.
Verse 28
यज्जैश्न विविधैरिष्टवा पृथुर्वैन्य: प्रतापवान् | संतर्पयित्वा भूतानि सर्व: कामैर्मन:प्रियै:
വേനപുത്രനായ പ്രതാപശാലി പൃഥു വിവിധ യജ്ഞങ്ങൾ അനുഷ്ഠിച്ച് സർവ്വഭൂതങ്ങളെയും തൃപ്തിപ്പെടുത്തി—മനസ്സിന് പ്രിയമായ എല്ലാ കാമ്യവസ്തുക്കളാൽ അവരെ പോഷിപ്പിച്ചു.
Verse 29
तदनन्तर प्रतापी वेनकुमार पृथुने नाना प्रकारके यज्ञोंद्वारा यजन करके मनको प्रिय लगनेवाले सम्पूर्ण भोगोंकी प्राप्ति कराकर सब प्राणियोंको तृप्त किया ।।
അതിന് ശേഷം പ്രതാപശാലിയായ വേനപുത്രൻ പൃഥു നാനാവിധ യജ്ഞങ്ങൾ അനുഷ്ഠിച്ച് മനസ്സിന് പ്രിയമായ എല്ലാ ഭോഗങ്ങളും സമ്പാദിപ്പിച്ച് സർവ്വജീവികളെയും തൃപ്തിപ്പെടുത്തി. ഭൂതലത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന ഏതു രാജസമ്പത്തും സ്വർണ്ണരൂപങ്ങളാക്കി നിർമ്മിപ്പിച്ച്, മഹാ അശ്വമേധയാഗത്തിൽ അവയെ ബ്രാഹ്മണർക്കു ദാനമായി നൽകി.
Verse 30
+ चर 30“ 6 नी । ६ /३ 8 + की षष्टिनागसहस्राणि षष्टिनागशतानि च । सौवर्णानकरोद् राजा ब्राह्माणेभ्यश्व॒ तान् ददौ,राजाने छाछठ हजार सोनेके हाथी बनवाये और उन्हें ब्राह्मणोंकोी दे दिया
നാരദൻ പറഞ്ഞു—രാജാവ് അറുപതിനായിരം സ്വർണ്ണഹസ്തികളെ നിർമ്മിപ്പിച്ചു; കൂടാതെ ആറുനൂറും അധികമായി; ആ സ്വർണ്ണഹസ്തികളെല്ലാം ബ്രാഹ്മണർക്കു ദാനമായി നൽകി।
Verse 31
इमां च पृथिवीं सर्वा मणिरत्नविभूषिताम् | सौवर्णीमकरोद् राजा ब्राह्मणेभ्यश्ष॒ तां ददौ,राजा पृथुने इस सारी पृथ्वीकी भी मणि तथा रत्नोंसे विभूषित सुवर्णमयी प्रतिमा बनवायी और उसे ब्राह्मणोंको दे दिया
നാരദൻ പറഞ്ഞു—മണി-രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച ഈ സമസ്ത ഭൂമിയുടെ സ്വർണ്ണമയ പ്രതിമ രാജാവ് നിർമ്മിപ്പിച്ചു; അതിനെ ബ്രാഹ്മണർക്കു ദാനമായി നൽകി।
Verse 32
स चेन्ममार सृज्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया । पुत्रात् पुण्यतरस्तुभ्यं मा पुत्रमनुतप्यथा: । अयज्वानमदाक्षिण्य- म्ति श्वेत्येत्युदाहरत्
നാരദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ സൃഞ്ജയ! നാലുവിധ മംഗളഗുണങ്ങളിൽ നിന്നേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠരും, നിന്റെ പുത്രനേക്കാൾ അധികം പുണ്യവാന്മാരുമായിരുന്നവരും മരണത്തെ പ്രാപിച്ചു. അവർ പോലും നശിച്ചപ്പോൾ മറ്റുള്ളവരെക്കുറിച്ച് എന്തു പറയണം? അതുകൊണ്ട് യജ്ഞാനുഷ്ഠാനവും ദാന-ദക്ഷിണയും ഇല്ലാത്ത നിന്റെ പുത്രനെക്കുറിച്ച് ശോകിക്കരുത്।
Verse 69
इति श्रीमहा भारते द्रोणपर्वणि अभिमन्युवधपर्वणि षोडशराजकीये एकोनसप्ततितमो<5 ध्याय:
ഇങ്ങനെ ശ്രീമഹാഭാരതത്തിലെ ദ്രോണപർവ്വത്തിൽ, അഭിമന്യുവധപർവ്വത്തിൽ, ‘ഷോഡശരാജകീയ’ പ്രസംഗത്തിലെ അറുപത്തൊമ്പതാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।
Verse 176
छिन्नप्ररोहणं दुग्धं पात्रमौदुम्बरं शुभम् । उस समय गोरूपधारिणी पृथ्वी वात्सल्य-स्नेहसे परिपूर्ण हो बछड़े
നാരദൻ പറഞ്ഞു—മുറിച്ചാലും വീണ്ടും മുളയ്ക്കുന്നതുതന്നെയായിരുന്നു പാൽ; ആ പാലിനുള്ള ശുഭപാത്രം ഉദുംബര (ക്ലസ്റ്റർ-ഫിഗ്) പാത്രമായിരുന്നു।
Frequently Asked Questions
Leadership must balance a prior vow (Droṇa’s pledge regarding Yudhiṣṭhira) against an urgent protection duty (safeguarding Jayadratha), showing how competing obligations constrain ethical and tactical choice.
The chapter models crisis governance: assess operational limits, preserve pledged commitments when they anchor legitimacy, and redistribute responsibility by empowering capable agents with appropriate resources.
Yes; the kavaca is justified through a sacred transmission narrative and blessing litany, functioning as legitimizing discourse that aligns military action with authoritative tradition rather than presenting it as mere force.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.