Adhyaya 55

Verse 1

अत-४-णक+ पञ्चपज्चाशत्तमो< ध्याय: षोडशराजकीयोपाख्यानका आरम्भ

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ! മരണത്തിന്റെ ഉത്ഭവവും അതിന്റെ അതുല്യകർമ്മങ്ങളും കേട്ട ശേഷം ധർമ്മരാജൻ യുധിഷ്ഠിരൻ വീണ്ടും വ്യാസമുനിയെ പ്രസാദിപ്പിച്ച് (വിനയത്തോടെ നമസ്കരിച്ച്) ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 2

युधिछिर उवाच गुरव: पुण्यकर्माण: शक्रप्रतिमविक्रमा: । स्थाने राजर्षयो ब्रद्मन्ननघा: सत्यवादिन:

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—ബ്രഹ്മനേ! ഇന്ദ്രനോടു തുല്യമായ വീര്യവും, ശ്രേഷ്ഠതയും, പുണ്യകർമ്മവും ഉള്ള, പാപരഹിതരും സത്യവാദികളും ആയ ആ രാജർഷിമാർ തങ്ങൾക്ക് യോജിച്ച ഉത്തമ ലോകത്തിൽ വസിക്കുന്നു.

Verse 3

भूय एव तु मां तथ्यैर्वचोभिरभिबृंहय । राजर्षीणां पुराणानां समाश्वासय कर्मभि:

നിങ്ങൾ വീണ്ടും സത്യസാരമായ വചനങ്ങളാൽ എന്നെ ബലപ്പെടുത്തുക; പുരാതന രാജർഷിമാരുടെ സത്കർമ്മങ്ങൾ ഓർമ്മിപ്പിച്ച് എനിക്ക് ആശ്വാസം നൽകുക.

Verse 4

कियन्त्यो दक्षिणा दत्ता: कैश्व दत्ता महात्मभि: । राजर्षिशि: पुण्यकृद्धिस्तद्‌ भवान्‌ प्रत्रवीतु मे

പുണ്യകർമ്മികളായ മഹാത്മ രാജർഷിമാർ യജ്ഞങ്ങളിൽ എത്ര എത്ര ദക്ഷിണകൾ നൽകി? അവയെ ആരാരാണ് നൽകിയതു? അതെല്ലാം എനിക്ക് പറഞ്ഞുതരുക.

Verse 5

व्यास उवाच शैब्यस्य नृपते: पुत्र: सृूज्जया नाम नामतः । सखायौ तस्य चैवोभौ ऋषी पर्वतनारदौ,व्यासजीने कहा--राजन्‌! राजा शैब्यके सूंजय नामसे प्रसिद्ध एक पुत्र था। उसके पर्वत और नारद--ये दो ऋषि मित्र थे

വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ, ശൈബ്യനെന്ന നൃപതിക്ക് സൂഞ്ജയൻ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ ഒരു പുത്രൻ ഉണ്ടായിരുന്നു. പർവതനും നാരദനും എന്ന രണ്ടു ഋഷിമാർ അവന്റെ സുഹൃത്തുക്കളായിരുന്നു.

Verse 6

तौ कदाचिद्‌ गृहं तस्य प्रविष्टौ तद्दिदृक्षया । विधिवच्चार्चितौ तेन प्रीतौ तत्रोषतु: सुखम्‌

ഒരിക്കൽ അവനെ കാണുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച് ആ രണ്ടു ഋഷിമാർ അവന്റെ ഗൃഹത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. അവൻ വിധിപൂർവ്വം അവരെ പൂജിച്ച് സത്കരിച്ചു; സന്തുഷ്ടരായ അവർ അവിടെ സുഖമായി പാർത്തു.

Verse 7

त॑ कदाचित्‌ सुखासीनं ताभ्यां सह शुचिस्मिता । दुहिताभ्यागमत्‌ कन्या सृञ्जयं वरवर्णिनी

ഒരു സമയത്ത് രാജാവ് സൂഞ്ജയൻ ആ രണ്ടു ഋഷിമാരോടൊപ്പം സുഖാസീനനായി ഇരിക്കുമ്പോൾ, ശുദ്ധമായ മന്ദഹാസം തൂകുന്ന, മനോഹര വർണ്ണമുള്ള അവന്റെ കന്യകാപുത്രി അവിടെ എത്തി.

Verse 8

तयाभिवादित: कन्यामभ्यनन्दद्‌ यथाविधि । तत्सलिज्ञाभिराशीर्भिरिष्टाभिरभित: स्थिताम्‌

അവൾ വന്ന് രാജാവിനെ വണങ്ങി. രാജാവ് ആചാരപ്രകാരം കന്യയെ അഭിവാദ്യം ചെയ്ത്, തന്റെ സമീപത്ത് നിന്ന അവൾക്ക് അഭിലഷിതമായ ആശീർവാദങ്ങൾ നൽകി.

Verse 9

तां निरीक्ष्याब्रवीद्‌ वाक्‍्यं पर्वत: प्रहसन्निव । कस्येयं चड्चलापाज़ी सर्वलक्षणसम्मता

അവളെ നോക്കി ഋഷി പർവതൻ പുഞ്ചിരിയോടെ പറഞ്ഞു—“രാജാവേ! സർവ്വ ശുഭലക്ഷണങ്ങളാലും സമ്പന്നയായി, ചഞ്ചല അപാംഗദൃഷ്ടിയുള്ള ഈ കന്യ ആരുടെ പുത്രിയാകുന്നു?”

Verse 10

उताहो भा: स्विदर्कस्य ज्वलनस्य शिखा त्वियम्‌ । श्रीह्ीी: कीर्तिर्धति: पुष्टि: सिद्धिश्नन्द्रमस: प्रभा

അഹോ! ഇതു സൂര്യന്റെ പ്രഭയോ, അഗ്നിദേവന്റെ ജ്വാലാശിഖയോ? അല്ലെങ്കിൽ ഇത് ശ്രീ, ഹ്രീ, കീർത്തി, ധൃതി, പുഷ്ടി, സിദ്ധി അല്ലെങ്കിൽ ചന്ദ്രന്റെ സൗമ്യപ്രകാശമോ?

Verse 11

एवं ब्रुवाणं देवर्षि नृपति: सृजजयोडब्रवीत्‌ | ममेयं भगवन्‌ कन्या मत्तो वरमभीप्सति,इस प्रकार पूछते हुए देवर्षि पर्वतसे राजा सृंजयने कहा--“भगवन्‌! यह मेरी कन्या है, जो मुझसे वर प्राप्त करना चाहती है”

ദേവർഷി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ രാജാവ് സൃഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—“ഭഗവൻ! ഇവൾ എന്റെ പുത്രി; എനിക്കു നിന്നൊരു വരം ആഗ്രഹിക്കുന്നു.”

Verse 12

नारदस्त्वब्रवीदेनं देहि महमिमां नूप । भार्यार्थ सुमहच्छेय: प्राप्तुं चेदिच्छसे नूप

അപ്പോൾ നാരദൻ രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു—“നരേശ്വരാ! നീ പരമ ശ്രേയസ്സു നേടുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, ഈ കന്യയെ ധർമ്മപത്നിയായി എനിക്കു തരിക.”

Verse 13

ददानीत्येव संहृष्ट: सृज्जय: प्राह नारदम्‌ । पर्वतस्तु सुसंक्रुद्धो नारदं वाक्यमब्रवीत्‌,तब सूंजयने अत्यन्त प्रसन्न होकर नारदजीसे कहा--'दे दूँगा"! यह सुनकर पर्वत अत्यन्त कुपित हो नारदजीसे बोले--

അപ്പോൾ സൃഞ്ജയൻ അത്യന്തം സന്തോഷത്തോടെ നാരദനോട്—“ഞാൻ തരാം” എന്നു പറഞ്ഞു. അത് കേട്ട് പർവതൻ അത്യന്തം ക്രുദ്ധനായി നാരദനോട് കടുത്ത വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 14

ह्ृदयेन मया पूर्व वृतां वै वृतवानसि । यस्माद्‌ वृता त्वया विप्र मा गा: स्वर्ग यथेप्सया

“ഹേ ബ്രാഹ്മണാ! ഞാൻ ഹൃദയത്തിൽ മുമ്പേ തിരഞ്ഞെടുത്തവളെയേ നീ തിരഞ്ഞെടുത്തു. അതിനാൽ, ഹേ വിപ്രാ! എന്റെ മനോനീതയായ ഭാര്യയെ നീ സ്വീകരിച്ചതുകൊണ്ട്, ഇനി നീ ഇഷ്ടപ്രകാരം സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോകുവാൻ കഴിയുകയില്ല.”

Verse 15

एवमुक्तो नारदस्तं प्रत्युवाचोत्तरं वच: । मनोवाग्बुद्धिसम्भाषा दत्ता चोदकपूर्वकम्‌

അങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ നാരദമുനി അവനോട് ഇങ്ങനെ മറുപടി പറഞ്ഞു— “മനസ്സിൽ സംकल्पം ചെയ്ത്, വാക്കാൽ പ്രതിജ്ഞ ചെയ്ത്, ബുദ്ധിയാൽ ദൃഢനിശ്ചയം ഉറപ്പാക്കി, പരസ്പര ഔപചാരിക സമ്മതത്തോടെയും കൈയിൽ സംकल्पജലം പിടിച്ചും ചെയ്യുന്ന കന്യാദാനം; വരൻ വധുവിന്റെ കൈ പിടിക്കുന്ന പാണിഗ്രഹണം; വൈദിക മന്ത്രപാഠം— ഇവയാണ് കന്യാ-പരിഗ്രഹത്തിന്റെ പ്രസിദ്ധമായ വിധിവിധാനങ്ങൾ. എന്നാൽ ഇവ മാത്രം കൊണ്ടു വിവാഹം പൂർണ്ണമായി നിർണയിക്കപ്പെടുന്നില്ല; അതിന്റെ സമ്പൂർണ്ണവും ബന്ധനകാരിയും ആയ നിഷ്ഠ ‘സപ്തപദി’യിലാണെന്ന് സ്മൃതി പറയുന്നു।”

Verse 16

पाणिग्रहणमन्त्राश्न प्रथितं वरलक्षणम्‌ । न त्वेषा निश्चिता निष्ठा निष्ठा सप्तपदी स्मृता

പാണിഗ്രഹണവും വിവാഹമന്ത്രപാഠവും— ഇവ വരന്റെ ലക്ഷണങ്ങളായും വിവാഹത്തിന്റെ പ്രസിദ്ധമായ വിധിയായും അറിയപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ ഇതുമാത്രം കൊണ്ടു വിവാഹം നിർണായകമായി പൂർത്തിയായി എന്നു കരുതുന്നില്ല; അതിന്റെ അന്തിമവും ബന്ധനകാരിയും ആയ നിഷ്ഠ ‘സപ്തപദി’യിലാണെന്ന് സ്മൃതി പറയുന്നു.

Verse 17

अनुत्पन्ने च कार्यार्थे मां त्वं व्याहृतवानसि । तस्मात्‌ त्वमपि न स्वर्ग गमिष्यसि मया विना

കാര്യത്തിന്റെ ഉദ്ദേശ്യം ഇനിയും ഉദ്ഭവിച്ചിട്ടില്ലാത്തപ്പോൾ തന്നെ നീ എനിക്കെതിരേ ശാപവാക്ക് ഉച്ചരിച്ചു. അതുകൊണ്ട് എന്റെ കൂടാതെ നീയും സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോകാൻ കഴിയില്ല.

Verse 18

अन्योन्यमेवं शप्त्वा वै तस्थतुस्तत्र तौ तदा । अथ सोऊपि नृपो विप्रान्‌ पानाच्छादनभोजनै:

ഇങ്ങനെ പരസ്പരം ശപിച്ച ശേഷം അവർ ഇരുവരും അന്നേരം അവിടെ തന്നെയിരുന്നു. പിന്നെ ആ രാജാവും ബ്രാഹ്മണരെ ഉപചാരിച്ച് പാനം, വസ്ത്രം, ഭോജനം എന്നിവ നൽകി.

Verse 19

तस्य प्रसन्ना विप्रेन्द्राः: कदाचित्‌ पुत्रमीप्सव:

ഒരു ദിവസം രാജാവിനോട് പ്രസന്നരായി, അവന് പുത്രൻ ലഭിക്കണമെന്നാഗ്രഹിച്ച ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണർ— തപസ്സിലും സ്വാധ്യായത്തിലും നിരതരായി, വേദ-വേദാംഗങ്ങളിൽ പാരംഗതരായി— ഒരുമിച്ച് നാരദമുനിയോട് പറഞ്ഞു— “ദേവർഷേ! സൃഞ്ജയ രാജാവിന് അഭീഷ്ടമായ പുത്രനെ പ്രസാദിക്കണമേ.”

Verse 20

तपःस्वाध्यायनिरता वेदवेदाड्रपारगा: । सहिता नारदं प्राहुर्देहास्मै पुत्रमीप्सितम्‌

തപസ്സിലും സ്വാധ്യായത്തിലും നിരതരായി, വേദ–വേദാംഗങ്ങളിൽ പാരംഗതരായ ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണർ ഒരുമിച്ച് നാരദനെ സമീപിച്ച് പറഞ്ഞു—“ദേവർഷേ! ഈ രാജാവ് സൃഞ്ജയന് അവൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന പുത്രനെ ദാനം ചെയ്യണമേ.”

Verse 21

तथेत्युक्त्वा द्विजैरुक्त: सृञ्जयं नारदो<ब्रवीत्‌ । तुभ्यं प्रसन्ना राजर्षे पुत्रमीप्सन्ति ब्राह्मणा:

ബ്രാഹ്മണരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് നാരദൻ “തഥാസ്തു” എന്നു പറഞ്ഞു സമ്മതിച്ചു; പിന്നെ സൃഞ്ജയനോട് പറഞ്ഞു—“രാജർഷേ! ഈ ബ്രാഹ്മണർ പ്രസന്നരായി നിനക്കായി അഭീഷ്ട പുത്രനെ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.”

Verse 22

वरं वृणीष्व भद्रं ते यादृशं पुत्रमीप्सितम्‌ । तथीक्तः प्राञ्जली राजा पुत्र॑ वव्रे गुणान्वितम्‌

“നിനക്കു മംഗളം; നിനക്കിഷ്ടമുള്ളതുപോലെ പുത്രനെക്കുറിച്ച് വരം തിരഞ്ഞെടുക്കുക.” എന്നു പറഞ്ഞപ്പോൾ, രാജാവ് കൈകൂപ്പി ഗുണസമ്പന്നനായ പുത്രനെ വരമായി അപേക്ഷിച്ചു.

Verse 23

यशस्विनं कीर्तिमन्तं तेजस्विनमरिंदमम्‌ । यस्य मूत्र पुरीषं च क्लेद: स्वेदश्न॒ काउचनम्‌

“യശസ്സുള്ളവനും കീർത്തിമാനുമായും തേജസ്വിയും ശത്രുദമകനുമായിരിക്കണം; അവനിൽ ഒരിക്കലും മൂത്രമോ മലമോ, ഈർപ്പമോ വിയർപ്പോ എന്നിങ്ങനെ യാതൊരു അശുദ്ധിയും ഉണ്ടാകരുത്.”

Verse 24

व्यास उवाच तथा भविष्यतीत्युक्ते जज्ञे तस्येप्सित: सुतः ।।

വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—മുനി “അങ്ങനെ തന്നെയാകും” എന്നു പറഞ്ഞതുമാത്രത്തിൽ രാജാവിന് അഭീഷ്ട പുത്രൻ ജനിച്ചു. മുനിയുടെ പ്രസാദത്താൽ ആ ശ്രീമാൻ ശിശു സ്വർണ്ണത്തിന്റെ ഖനിയെന്നപോലെ ആയിരുന്നു; അവൻ കരഞ്ഞപ്പോൾ അവന്റെ കണ്ണുകളിൽ നിന്ന് സ്വർണ്ണമയ കണ്ണുനീർ വീണു. അതുകൊണ്ട് അവന് ‘സുവർണഷ്ഠീവിൻ’ എന്ന നാമം പ്രസിദ്ധമായി. ആ വരത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ അവൻ അളവറ്റ ധനം വർധിപ്പിച്ചു.

Verse 25

कारयामास नृपति: सौवर्ण सर्वमीप्सितम्‌ । गृहप्राकारदुर्गाणि ब्राह्मणावसथान्यपि

നൃപതി തനിക്കിഷ്ടമായ എല്ലാം സ്വർണ്ണമയമാക്കി നിർമ്മിപ്പിച്ചു—ഗൃഹങ്ങൾ, പ്രാകാരങ്ങൾ, ദുർഗങ്ങൾ, ബ്രാഹ്മണർക്കുള്ള വാസസ്ഥലങ്ങൾ വരെ. അതെല്ലാം കാഞ്ചനമയമായി, കാലക്രമേണ വർധിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു।

Verse 26

शय्यासनानि यानानि स्थाली पिठरभाजनम्‌ | तस्य राज्ञोडपि यद्‌ वेश्म बाह्मयाश्नोपस्कराश्व ये

ശയ്യകളും ആസനങ്ങളും, വാഹനങ്ങൾ, തളിക, പിഠരം, പാത്രങ്ങൾ—ആ രാജാവിന്റെ ഗൃഹത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന എല്ലാം, പുറത്തെ ഉപകരണങ്ങളും ഉൾപ്പെടെ—എല്ലാം കണക്കിൽപ്പെട്ടു।

Verse 27

अथ दस्युगणा: श्रुत्वा दृष्टवा चैनं तथाविधम्‌

അപ്പോൾ ദസ്യുക്കളുടെ സംഘം കേട്ടും, അവനെ അതേ നിലയിൽ കണ്ടും (അതനുസരിച്ച്) നീങ്ങിത്തുടങ്ങി।

Verse 28

केचित्‌ तत्राब्रुवन्‌ राज्ञ: पुत्र गृहल्लीम वै स्‍्वयम्‌

അവിടെ ചിലർ പറഞ്ഞു—രാജാവിന്റെ പുത്രൻ തന്നേ അന്തഃപുരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു എന്ന്।

Verse 29

ततस्ते दस्यवो लुब्धा: प्रविश्य नृपतेर्गृहम्‌

അപ്പോൾ ആ ലുബ്ധരായ ദസ്യുക്കൾ നൃപതിയുടെ ഗൃഹത്തിലേക്ക് കയറിപ്പറ്റി।

Verse 30

गृहौनमनुपायज्ञा नीत्वारण्यमचेतस:

Vyāsa said: The robbers—foolish men who did not know the proper means—took him into the forest and killed him. They even cut his body into pieces and searched, yet they did not see even a little wealth. As soon as he became lifeless, that boon-bestowing prosperity vanished. The episode underscores how greed and lack of discernment lead to cruelty, and how fortune that is not grounded in dharma proves unstable and perishes with the person who bears it.

Verse 31

हत्वा विशस्य चापश्यन्‌ लुब्धा वसु न किउ्चन । तस्य प्राणैर्विमुक्तस्य नष्ट तद्‌ वरदं वसु

Having killed him and even cutting his body apart, those greedy men saw no wealth at all. The moment he was bereft of life-breath, that boon-giving prosperity vanished—showing how ill-gotten violence, driven by delusion, destroys both the victim and the very object of the aggressor’s desire.

Verse 32

दस्यवश्व तदान्योन्यं जघ्नुर्मूर्ता विचेतस: । हत्वा परस्परं नष्टा: कुमार चाद्भुतं भुवि

Vyāsa said: Then those lawless men, deluded and bereft of discernment, began to strike down one another. Having slain each other in mutual violence, they perished—O prince—and this was a wondrous (and dreadful) spectacle upon the earth. The passage underscores how, when dharma and clear judgment are abandoned, violence turns inward and becomes self-destruction.

Verse 33

त॑ दृष्टवा निहतं पुत्र वरदत्तं महातपा:

Vyāsa said: Seeing that son—Varadatta—lying slain, the great ascetic was struck by the stark consequence of battle, where even the gifted and beloved are not spared, and grief follows violence as its inescapable moral shadow.

Verse 34

विलपन्तं निशम्याथ पुत्रशोकहतं नृपम्‌

Hearing the king lamenting—struck down by grief for his son—Vyāsa then addressed the situation, framing the scene in the moral weight of bereavement amid the calamities of war.

Verse 35

प्रत्यदृश्यत देवर्षिनरिदस्तस्य संनिधौ | पुत्रशोकसे पीड़ित हुए राजा सूंजय विलाप कर रहे हैं--यह सुनकर देवर्षि नारद उनके समीप दिखायी दिये ।। उवाच चैन दुःखार्त विलपन्तमचेतसम्‌

അന്നേ നിമിഷം ദേവർഷി നാരദൻ അവന്റെ സന്നിധിയിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. പുത്രശോകത്തിൽ പീഡിതനായ രാജാവ് സൃഞ്ജയൻ വിലപിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കെ, അവന്റെ കരുണാരവം കേട്ട് നാരദൻ സമീപത്ത് ദൃശ്യമാവുകയും, ദുഃഖാർത്തനായി വിലപിക്കുന്ന, മനഃസ്ഥൈര്യം നഷ്ടപ്പെട്ട രാജാവിനോട് സംസാരിക്കുകയും ചെയ്തു.

Verse 36

(नारद उवाच त्यज शोकं॑ महाराज वैक्लव्यं त्यज बुद्धिमन्‌ । न मृत: शोचतो जीवेन्मुह्मतो वा जनाधिप ।।

നാരദൻ പറഞ്ഞു—“മഹാരാജാ, ശോകം ഉപേക്ഷിക്കൂ; ബുദ്ധിമാനായ നൃപതേ, ഈ വ്യാകുലത ത്യജിക്കൂ. ജനാധിപാ, എത്ര വിലപിച്ചാലും മരിച്ചവൻ ജീവിക്കുകയില്ല; മോഹത്തിൽ മൂർച്ചിതനായാലും അല്ല. നൃപശ്രേഷ്ഠാ, മോഹം വിട്ടുകളയൂ; നിനക്കുപോലുള്ളവർ ഭ്രമത്തിൽ കീഴടങ്ങേണ്ടവരല്ല. മഹാരാജാ, ധൈര്യം ധരിക്കൂ; എന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ നീ ജ്ഞാനത്തിൽ വളർന്നവൻ. എന്നാൽ ഹേ സൃഞ്ജയാ, ആഗ്രഹങ്ങളിൽ തൃപ്തിയില്ലാതെ തുടരുകയാണെങ്കിൽ നീ ഇവിടെ തന്നേ നശിക്കും.”

Verse 37

आविक्षितं मरुत्तं च मृतं सृज्जय शुश्रुम

ഹേ സൃഞ്ജയാ, ആവീക്ഷിതനും രാജാവ് മരുത്തനും മരിച്ചുവെന്ന് ഞങ്ങൾ കേട്ടിട്ടുണ്ട്. ശ്രദ്ധയുള്ള ആ നൃപൻ പുണ്യബലത്തോടെ ജയിച്ച ലോകങ്ങളെ പ്രാപിച്ച്, പുണ്യഫലം നൽകുന്ന അക്ഷയ ലോകങ്ങളിലേക്കു പോയി.

Verse 38

संवर्तो याजयामास स्पर्धया वै बृहस्पते: । यस्मै राजर्षये प्रादाद्‌ धनं स भगवान्‌ प्रभु:

ബൃഹസ്പതിയോടുള്ള സ്പർധയാൽ സംവർതൻ ആ രാജർഷിക്കായി യജ്ഞം നടത്തിച്ചു; ആ ശക്തനും പൂജ്യനുമായ സംവർതൻ തന്നെയാണ് അവന് ധനം നൽകിയതും.

Verse 39

हैमं हिमवतः पादं यियक्षोविविधै: स वै । यस्य सेन्द्राउईमरगणा बृहस्पतिपुरोगमा:

അവൻ ഹിമവാന്റെ സ്വർണമയ പാദദേശത്ത് വിവിധവിധ യജ്ഞങ്ങൾ നടത്താൻ ആഗ്രഹിച്ചു—അവന്റെ സഭയിൽ ഇന്ദ്രനോടുകൂടിയ മരുദ്ഗണങ്ങൾ ഇരിക്കയും, ബൃഹസ്പതി അഗ്രസ്ഥാനത്ത് നിലകൊള്ളുകയും ചെയ്തു.

Verse 40

देवा विश्वसृज: सर्वे यजनान्ते समासते । यज्ञवाटस्य सौवर्णा: सर्वे चासन्‌ परिच्छदा:

നാരദൻ പറഞ്ഞു—യജ്ഞം സമാപിച്ചതോടെ ലോകത്തെ സൃഷ്ടിച്ചു പോഷിക്കുന്ന എല്ലാ ദേവന്മാരും ഒരുമിച്ചു കൂടി. യജ്ഞവാടത്തിലെ എല്ലാ ഉപകരണങ്ങളും അലങ്കാരസാമഗ്രികളും സ്വർണമയമായിരുന്നു—ആ മഹായജ്ഞത്തിന്റെ പവിത്രതയ്ക്കും മഹിമയ്ക്കും യോജിച്ചതായി.

Verse 41

यस्य सर्व तदा हाुन्न॑ मनो5भिप्रायगं शुचि । कामतो बुभुजुर्विप्रा: सर्वे चान्नार्थिनो द्विजा:

നാരദൻ പറഞ്ഞു—അന്നേരം അവന്റെ എല്ലാ ആഹാരവും ശുദ്ധവും അവന്റെ മനസ്സിലെ ഉദ്ദേശത്തിന് യോജിച്ചതുമായിരുന്നു. ബ്രാഹ്മണർ ഇഷ്ടാനുസരണം സ്വതന്ത്രമായി അത് ഭുജിച്ചു; ആഹാരം തേടിയ എല്ലാ ദ്വിജരും അതിൽ പങ്കെടുത്തു.

Verse 42

पयो दधि घृत॑ क्षौद्रं भक्ष्य भोज्यं च शोभनम्‌ । यस्य यज्ञेषु सर्वेषु वासांस्याभरणानि च

പാൽ, തൈര്, നെയ്യ്, തേൻ, ഉത്തമമായ ഭക്ഷ്യ-ഭോജ്യങ്ങൾ—അതോടൊപ്പം വസ്ത്രങ്ങളും ആഭരണങ്ങളും—അവൻ നടത്തിയ എല്ലാ യജ്ഞങ്ങളിലും ഇവയൊക്കെയും സമൃദ്ധമായി ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 43

ईप्सितान्युपतिष्ठ न्ते प्रहृष्टान्‌ वेदपारगान्‌ । मरुतः परिवेष्टारो मरुत्तस्याभवन्‌ गृहे

അവൻ ആഗ്രഹിച്ചതെല്ലാം ഉടൻ തന്നെ ലഭ്യമായി. ഹർഷത്തോടെ വേദപാരംഗതരായ ഋഷിമാർ സേവയ്ക്കായി എത്തി; മറുത്തന്റെ ഗൃഹത്തിൽ മറുതന്മാരും പോലും പരിചാരകരായി ചുറ്റും നിന്നു കാത്തുനിന്നു.

Verse 44

आविक्षितस्य राजर्षेविश्वेदेवाः: सभासद: । यस्य वीर्यवतो राज्ञ: सुवृष्ट्या सस्यसम्पद:

നാരദൻ പറഞ്ഞു—രാജർഷി ആവിക്ഷിതന്റെ സഭയിൽ വിശ്വേദേവന്മാർ സഭാസദുകളായി ഇരുന്നിരുന്നു. ആ വീരരാജാവിന് സമയോചിതമായ സമൃദ്ധമായ മഴയാൽ വിളസമ്പത്ത് ലഭിച്ചു.

Verse 45

हविर्भिस्तर्पिता येन सम्यक्‌ क्लूप्तैर्दिवौकस: । ऋषीणां च पितृणां च देवानां सुखजीविनाम्‌

യജ്ഞവിധിപ്രകാരം നന്നായി ഒരുക്കിയ ഹവിസ്സുകളാൽ സ്വർഗ്ഗവാസികളായ ദേവന്മാരെ യഥാവിധി തൃപ്തിപ്പെടുത്തിയവൻ; അതുപോലെ ഋഷികളെയും പിതൃകളെയും—സുഖജീവികളായ ആ ദിവ്യസത്ത്വങ്ങളെയും സന്തോഷിപ്പിച്ചു.

Verse 46

ब्रह्मचर्यश्रुतिमुखे: सर्वैदनिश्च सर्वदा । शयनासनयानानि स्वर्णराशीश्व दुस्त्यजा:

ബ്രഹ്മചര്യത്തിലും ശ്രുതിവിദ്യയിലും മുൻനിരയിൽ നിൽക്കുന്നവർക്കുപോലും—വാസ്തവത്തിൽ എല്ലാവർക്കും, എല്ലായ്പ്പോഴും—ശയനം, ആസനം, വാഹനങ്ങൾ, സ്വർണ്ണരാശികൾ പോലുള്ള സുഖസാധനങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കുക ദുഷ്കരമാണ്.

Verse 47

तत्‌ सर्वममितं वित्तं दत्तं विप्रेभ्य इच्छया । सो<नुध्यातस्तु शक्रेण प्रजा: कृत्वा निरामया:

ആ അളവറ്റ ധനം മുഴുവൻ അവൻ സ്വമേധയാ ബ്രാഹ്മണർക്കു ദാനം ചെയ്തു. തുടർന്ന് ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) അനുകമ്പയോടെ സ്മരിച്ചതിനാൽ അവൻ പ്രജകളെ നിരാമയരാക്കി.

Verse 48

सप्रज: सनृपामात्य: सदारापत्यबान्धव:

അവൻ പ്രജകളോടും, രാജമന്ത്രിമാരോടും, ഭാര്യ-പുത്രന്മാരോടും ബന്ധുക്കളോടും കൂടെയായിരുന്നു.

Verse 49

यौवनेन सहस्राब्दं मरुत्तो राज्यमन्वशात्‌ । राजा मरुत्तने युवावस्थामें रहकर प्रजा, मन्त्री, धर्मपत्नी, पुत्र और भाइयोंके साथ एक हजार वर्षोतक राज्यशासन किया था ।।

യൗവനത്തിന്റെ ഉത്സാഹത്തിൽ നിലകൊണ്ട രാജാവ് മരുത്തൻ പൂർണ്ണമായും ആയിരം വർഷം രാജ്യം ഭരിച്ചു.

Verse 50

पुत्रात्‌ पुण्यतरस्तुभ्यं मा पुत्रमनुतप्यथा: । अयज्वानमदाक्षिण्यमश्रि श्रैत्येत्युदाहरत्‌

നാരദൻ പറഞ്ഞു—“നിന്റെ പുത്രനേക്കാൾ അധികം പുണ്യവാന്മാർ ഉണ്ട്; അതിനാൽ അവനെക്കുറിച്ച് ദുഃഖിക്കരുത്. അവൻ യാഗങ്ങൾ ചെയ്തില്ല; ദാന-ദക്ഷിണയിൽ ഉദാരതയും കാണിച്ചില്ല. ഹേ സൃഞ്ജയ, ഇത് അറിഞ്ഞ് അത്തരമൊരു പുത്രനാൽ ശോകം നിന്നെ വിഴുങ്ങാൻ അനുവദിക്കരുത്.” ഇങ്ങനെ നാരദൻ രാജാവ് സൃഞ്ജയനെ ധർമ്മബോധത്തോടെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു.

Verse 54

इस प्रकार श्रीमहाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत अभिमन्युवधपर्वमें यृत्युप्रजापतिसंवादाविषयक चौवनवाँ अध्याय पूरा हुआ

ഇങ്ങനെ ശ്രീമഹാഭാരതത്തിലെ ദ്രോണപർവാന്തർഗതമായ അഭിമന്യുവധപർവത്തിൽ, മൃത്യുവും പ്രജാപതിയും തമ്മിലുള്ള സംവാദവിഷയകമായ അമ്പത്തിനാലാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.

Verse 55

इति श्रीमहा भारते द्रोणपर्वणि अभिमन्युवधपर्वणि षोडशराजकीये पञ्चपज्चाशत्तमो<ध्याय:

ഇതി ശ്രീമഹാഭാരതത്തിലെ ദ്രോണപർവാന്തർഗത അഭിമന്യുവധപർവത്തിൽ ‘ഷോഡശരാജകീയം’ എന്ന ഘടകത്തിലെ അമ്പത്തിയഞ്ചാം അധ്യായം.

Verse 186

पुत्रकाम: परं शक्‍्त्या यत्नाच्चोपाचरच्छुचि: । इस प्रकार एक-दूसरेको शाप देकर वे दोनों उस समय वहीं ठहर गये। इधर राजा सूंजयने पुत्रकी इच्छासे पवित्र हो पूरी शक्ति लगाकर बड़े यत्नसे भोजन

വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—പുത്രകാമനയോടെ രാജാവ് ശുദ്ധനായി, പരമശക്തിയോടും മഹായത്നത്തോടും കൂടി ബ്രാഹ്മണരെ സേവിച്ചു. ഇങ്ങനെ പരസ്പരം ശാപം നൽകി അവർ ഇരുവരും അന്നേരം അവിടെ തന്നെയിരുന്നു; അതേസമയം രാജാവ് സൂഞ്ജയൻ പുത്രപ്രാപ്തിക്കായി അന്നം, പാനീയങ്ങൾ, വസ്ത്രാദികൾ നൽകി ബ്രാഹ്മണരെ ശ്രദ്ധയോടെ ആദരിച്ചു.

Verse 233

(सर्व भवेत्‌ प्रसादाद्‌ वै तादृशं तनयं वृणे । “तुम्हारा कल्याण हो। तुम्हें जैसा पुत्र अभीष्ट हो

വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—“പ്രസാദം കൊണ്ടാണ് എല്ലാം സംഭവിക്കുന്നത്; അതിനാൽ അത്തരമൊരു പുത്രനെയാണ് ഞാൻ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്.” നാരദൻ പറഞ്ഞു—“നിനക്ക് മംഗളം. നിനക്കിഷ്ടമുള്ള പുത്രനെ വരമായി ചോദിക്ക.” അപ്പോൾ രാജാവ് കൈകൂപ്പി സദ്ഗുണസമ്പന്നനും യശസ്വിയും കീർത്തിമാനും തേജസ്വിയും ശത്രുദമകനുമായ പുത്രനെ അപേക്ഷിച്ചു. പിന്നെ അവൻ കൂട്ടിച്ചേർത്തു—“മുനേ! എന്റെ പുത്രന്റെ മലവും മൂത്രവും തുപ്പലും വിയർപ്പും—എല്ലാം—നിങ്ങളുടെ കരുണാപ്രസാദത്താൽ സ്വർണമയമാകട്ടെ എന്നു ഞാൻ വരം ചോദിക്കുന്നു.”

Verse 266

सर्व तत्‌ काज्चनमयं कालेन परिवर्धितम्‌ । राजाने घर

കാലത്തിന്റെ ഗതിയോടെ അതെല്ലാം കാഞ്ചനമയമായി വർദ്ധിച്ചു. രാജാവ് തന്റെ വീടുകൾ, കുഴികൾ, പ്രാകാരങ്ങൾ, ദുർഗങ്ങൾ, ബ്രാഹ്മണരുടെ വാസസ്ഥലങ്ങൾ—ഇഷ്ടപ്പെട്ട എല്ലാ വസ്തുക്കളും—സ്വർണ്ണത്തിൽ നിർമ്മിപ്പിച്ചു. ശയ്യ, ആസനം, വാഹനങ്ങൾ, പാത്രങ്ങൾ, തളികകൾ മുതലായവ, ആ രാജാവിന്റെ മഹാപ്രാസാദവും ബാഹ്യോപകരണങ്ങളും—എല്ലാം സ്വർണ്ണമയമായി, കാലാനുസൃതമായി വർദ്ധിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 273

सम्भूय तस्य नृपते: समारब्धारिचकीर्षितुम्‌ । तदनन्तर लुटेरोंने राजाके वैभवकी बात सुनकर तथा उन्हें वैसा ही सम्पन्न देखकर संगठित हो उनके यहाँ लूटपाट आरम्भ कर दी

അതിനുശേഷം ആ രാജാവിന്റെ വൈഭവവാർത്ത കേട്ടും, അവനെ അതുപോലെ സമൃദ്ധനായി കണ്ടും, കള്ളന്മാർ ഒന്നിച്ചു ചേർന്ന് വൈരബുദ്ധിയോടെ സംഘടിതരായി അവന്റെ രാജ്യത്ത് കൊള്ള ആരംഭിച്ചു.

Verse 286

सो5स्याकर: काउचनस्य तस्य यत्नं चरामहे । उन डाकुओंमेंसे कोई-कोई इस प्रकार बोले--“हम सब लोग स्वयं इस राजाके पुत्रको अधिकारमें कर लें; क्योंकि वही इस सुवर्णकी खान है। अतः हम उसीको पकड़नेका यत्न करें!

ആ കള്ളന്മാരിൽ ചിലർ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു—“അവനാണ് ഈ സ്വർണ്ണത്തിന്റെ ഖനി; അവനുവേണ്ടി തന്നെ ശ്രമിക്കാം. നാം എല്ലാവരും നമ്മുടെ ബലത്തോടെ രാജപുത്രനെ അധീനത്തിലാക്കാം; കാരണം നിധിയുടെ ഉറവിടം അവൻ തന്നെയാണ്. അതിനാൽ അവനെ പിടിക്കാനാണ് ശ്രമിക്കേണ്ടത്.”

Verse 293

राजपुत्रं तथा जहु: सुवर्णष्ठीविनं बलात्‌ । तब उन लोभी लुटेरोंने राजमहलमें प्रवेश करके राजकुमार सुवर्णष्ठीवीको बलपूर्वक हर लिया

അപ്പോൾ ആ ലാഭലോലരായ കൊള്ളക്കാർ രാജമഹലിൽ കയറിച്ചെന്ന് സുവർണഷ്ടീവിൻ എന്ന രാജകുമാരനെ ബലമായി പിടിച്ചുകൊണ്ടുപോയി.

Verse 326

असम्भाव्यं गता घोरं नरकं दुष्टकारिण: । उस समय वे विचारशून्य मूर्ख एवं दुराचारी दस्यु भूमण्डलके उस अद्भुत और असम्भव कुमारका वध करके परस्पर एक-दूसरेको मारने लगे। इस प्रकार मार-पीट करके वे भी नष्ट हो गये और भयंकर नरकमें पड़ गये

അന്ന് വിവേകശൂന്യരും മൂഢരുമായ ദുഷ്ടാചാരികളായ ദസ്യുക്കൾ ആ അത്ഭുതവും അജേയനെന്നപോലെ തോന്നിയ യുവാവിനെ വധിച്ചു; പിന്നെ പരസ്പരം തിരിഞ്ഞ് ഒരുത്തനെ മറ്റൊരുത്തൻ കൊന്നുതുടങ്ങി. അങ്ങനെ സ്വന്തം ക്രൂര കലഹത്തിൽ അവർതന്നെ നശിച്ചു, ഭയങ്കര നരകത്തിൽ പതിച്ചു. ഇത്തരമൊരു അസംബാവ്യ പാപകൃത്യം ചെയ്ത ദുഷ്ടകർമ്മികൾ ഘോര നരകത്തെ പ്രാപിച്ചു.

Verse 333

विललाप सुदु:खार्तो बहुधा करुणं नृपः । मुनिके वरसे प्राप्त हुए उस पुत्रको मारा गया देख वे महातपस्वी नरेश अत्यन्त दुःखसे आतुर हो नाना प्रकारसे करूणाजनक विलाप करने लगे

Vyāsa said: Overwhelmed by intense grief, the king lamented again and again in a deeply pitiable manner. Seeing that son—obtained as a boon from a sage—slain, the great ascetic monarch, stricken with sorrow, broke into many kinds of heart-rending cries.

Verse 353

सृञ्जयं नारदो<शभ्येत्य तन्निबोध युधिष्िर । युधिष्ठिर! दुःखसे पीड़ित हो अचेत होकर विलाप करते हुए राजा सूंजयके निकट आकर नारदजीने जो कुछ कहा था, वह सुनो

Vyāsa said: “Listen carefully, O Yudhiṣṭhira, to what Nārada said after approaching King Sṛñjaya. Overwhelmed by sorrow, your mind clouded, and lamenting without restraint, you should hear that counsel—spoken in the presence of the king—meant to steady the grief-stricken and recall them to dharma amid the devastations of war.”

Verse 473

श्रद्धधानो जिताँललोकान्‌ गत: पुण्यदुहो$क्षयान्‌ । सूंजय! अविक्षितके पुत्र राजा मरुत्त भी मर गये

Narada said: “O Sañjaya, we have heard that King Marutta, the son of Avikṣit, has also passed away. Yet, being full of faith, he departed to the imperishable worlds that yield the fruits of merit—worlds he had won by his righteous deeds. Because his brother Saṁvarta rivaled Bṛhaspati, it was Saṁvarta who conducted the royal sage Marutta’s sacrifice. When Marutta longed to worship the Lord through sacrifices of many kinds, Lord Śaṅkara himself granted him a golden peak of the Himalaya as an immense treasury. Each day, at the close of the sacrificial rites, Indra and the other gods, along with Bṛhaspati and all the Prajāpatis, sat in his assembly as honored members. The entire equipment of his sacrificial pavilion was made of gold. In those days, every kind of pure food was available in his house according to one’s wish; Brahmins and other twice-born guests ate as they pleased—milk, curds, ghee, honey, and fine foods and drinks. In all his sacrifices, learned Brahmins, masters of the Vedas, joyfully received garments and ornaments according to their taste. In Marutta’s household the Maruts themselves served the meals, and the Viśvedevas sat as courtiers. In his realm, thanks to excellent rains, agriculture yielded abundantly. By properly offered oblations he satisfied the gods; by celibate discipline, Vedic study, and other good works, and by every kind of gift, he continually satisfied sages, ancestors, and the gods. He bestowed on Brahmins—according to their desire—beds, seats, conveyances, and vast stores of hard-to-part-with gold and wealth. Indra ever thought of him with auspicious regard. Thus, having kept his people healthy and prospering, King Marutta went to the undecaying realms earned by his virtuous conduct.”

Verse 3636

यस्य चैते वयं गेहे उषिता ब्रह्म॒वादिन: । सूंजय! जिसके घरमें ये हम-जैसे ब्रह्मवादी मुनि निवास करते हैं, वह तुम भी यहाँ एक दिन भोगोंसे अतृप्त रहकर ही मर जाओगे

Nārada said: “O Sūñjaya! In whose house we—brahma-speaking ascetics—have stayed as guests, that person too, even you, will one day die here still unsated by pleasures. Know this: worldly enjoyments do not bring final fulfillment, and death comes regardless; therefore one should not cling to sense-pleasures as the goal of life.”