Adhyaya 201

Verse 1

ऑपनआ कराता छा अकाल नवनवरत्याधिकशततमो< ध्याय: अश्वत्थामाके द्वारा नारायणास्त्रका प्रयोग

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ! പിന്നെ ദ്രോണപുത്രൻ അശ്വത്ഥാമൻ ശത്രുസൈന്യത്തിൽ ഭയങ്കരമായ സംഹാരം ആരംഭിച്ചു. യുഗാന്തത്തിൽ കാലപ്രേരിതനായ അന്തകൻ (യമൻ) പോലെ, സർവ്വജീവികളുടെ നാശത്തിനായി അവൻ പ്രേരിതനായി തോന്നി।

Verse 2

ध्वजद्रुमं शस्त्रशुड्रंं हतनागमहाशिलम्‌ । अश्वकिम्पुरुषाकीर्ण शरासनलतावृतम्‌

ധ്വജങ്ങൾ ആ പർവതത്തിലെ വൃക്ഷങ്ങളായി, ആയുധങ്ങൾ അതിന്റെ ശിഖരങ്ങളായി, കൊല്ലപ്പെട്ട മഹാഗജങ്ങൾ അതിലെ മഹാശിലകളായി തോന്നി. കുതിരകൾ കൊണ്ട് അത് കിംപുരുഷർ വസിക്കുന്ന പർവതംപോലെ നിറഞ്ഞു; ധനുസ്സുകളും ധനുര്ജ്യകളും വള്ളികളുപോലെ പടർന്ന് അതിനെ മൂടി നിന്നു।

Verse 3

क्रव्यादपक्षिसंघुष्ट भूतयक्षगणाकुलम्‌ । निहत्य शात्रवान्‌ भल्लै: सोडचिनोदू देहपर्वतम्‌

മൂർച്ചയുള്ള ഭല്ലങ്ങളാൽ ശത്രുവീരരെ വധിച്ച് അവൻ ദേഹങ്ങളുടെ പർവതംപോലൊരു കൂമ്പാരം കൂട്ടി. ആ ഭീകര കൂമ്പാരം മാംസഭക്ഷി പക്ഷികളുടെ കൂകൽ കൊണ്ട് മുഴങ്ങുകയും ഭൂത-യക്ഷഗണങ്ങൾ നിറഞ്ഞതുപോലെ തോന്നുകയും ചെയ്തു।

Verse 4

ततो वेगेन महता विनद्य स नरर्षभ: । प्रतिज्ञां आ्रावयामास पुनरेव तवात्मजम्‌,नरश्रेष्ठ अश्वत्थामाने फिर बड़े वेगसे गर्जना करके आपके पुत्रको पुनः अपनी प्रतिज्ञा सुनायी

പിന്നെ ആ നരശ്രേഷ്ഠൻ മഹാവേഗത്തോടെ ഗർജിച്ച് നിങ്ങളുടെ പുത്രനോട് തന്റെ പ്രതിജ്ഞ വീണ്ടും കേൾപ്പിച്ചു।

Verse 5

यस्माद्‌ युध्यन्तमाचार्य धर्मकञ्चुकमास्थित: । मुज्च शस्त्रमिति प्राह कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिर:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ധർമ്മമെന്ന കവചം ധരിച്ചുകൊണ്ട് യുദ്ധത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്ന ആചാര്യനെ കണ്ട കുന്തീപുത്രൻ യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—“ശസ്ത്രം താഴെയിടുക.”

Verse 6

तस्मात्‌ सम्पश्यतस्तस्य द्रावयिष्यामि वाहिनीम्‌ । विद्राव्य सर्वान्‌ हन्तास्मि जाल्मं पाउ्चाल्यमेव तु

അതുകൊണ്ട് അവൻ നോക്കിനിൽക്കേ തന്നെ ഞാൻ അവന്റെ സൈന്യത്തെ ഓടിച്ചുവിടും. എല്ലാവരെയും ചിതറിച്ച ശേഷം ആ നീച പാഞ്ചാലനെ മാത്രം വധിക്കും॥

Verse 7

'धर्मका चोला पहने हुए कुन्तीपुत्र युधिष्ठिरने युद्धपरायण आचार्यसे “शस्त्र त्याग दीजिये” ऐसा कहा था और शस्त्र रखवा दिया; इसलिये मैं उसके देखते-देखते उनकी सारी सेनाको खदेड़ दूँगा और समस्त सैनिकोंको भगाकर उस नीच पांचालपुत्रको मार डालूँगा ।।

ധർമ്മത്തിന്റെ ചോല ധരിച്ച കുന്തീപുത്രൻ യുധിഷ്ഠിരൻ യുദ്ധപരായണനായ ആചാര്യനോട് ‘ശസ്ത്രം ഉപേക്ഷിക്കൂ’ എന്നു പറഞ്ഞ് അവന്റെ ആയുധങ്ങൾ വയ്ക്കിച്ചു; അതുകൊണ്ട് അവൻ നോക്കിനിൽക്കേ തന്നെ ഞാൻ അവരുടെ മുഴുവൻ സൈന്യത്തെയും ഓടിച്ചുവിടും. എല്ലാ പടയാളികളെയും പലയോട്ടമാക്കി ആ നീച പാഞ്ചാലപുത്രനെ വധിക്കും. അവർ रणഭൂമിയിൽ എന്നോടു യുദ്ധം ചെയ്‌താൽ, അവരെല്ലാം ഞാൻ കൊല്ലും—ഇത് ഞാൻ നിനക്കു സത്യമായി പ്രതിജ്ഞ ചെയ്യുന്നു. അതിനാൽ നിന്റെ വാഹിനിയെ തിരിച്ചു കൊണ്ടുപോവുക॥

Verse 8

तच्छुत्वा तव पुत्रस्तु वाहिनी पर्यवर्तयत्‌ | सिंहनादेन महता व्यपोहा[ सुमहद्‌ भयम्‌,यह सुनकर आपके पुत्रने महान्‌ सिंहनादके द्वारा अपनी सेनाका भारी भय दूर करके फिर उसे लौटाया

അത് കേട്ടപ്പോൾ നിങ്ങളുടെ പുത്രൻ സൈന്യത്തെ കൂട്ടിച്ചേർത്ത് തിരിച്ചു നിർത്തി. മഹത്തായ സിംഹനാദത്തോടെ പടയെ പിടിച്ചിരുന്ന വലിയ ഭയം അകറ്റി॥

Verse 9

ततः समागमो राजन्‌ कुरुपाण्डवसेनयो: । पुनरेवाभवत्‌ तीव्र: पूर्णसागरयोरिव

അതിനുശേഷം, രാജാവേ, കുരു–പാണ്ഡവ സൈന്യങ്ങൾ വീണ്ടും ഏറ്റുമുട്ടി. ആ സംഘർഷം വീണ്ടും അത്യുഗ്രമായി—നിറഞ്ഞ രണ്ടു മഹാസമുദ്രങ്ങൾ കൂട്ടിയിടിക്കുന്നതുപോലെ॥

Verse 10

राजन! फिर भरे हुए दो महासागरोंके समान कौरव-पाण्डव-सेनाओंमें घोर संग्राम आरम्भ हो गया ।।

രാജാവേ, വീണ്ടും നിറഞ്ഞ രണ്ടു മഹാസമുദ്രങ്ങൾ കൂട്ടിയിടിക്കുന്നതുപോലെ കൌരവ–പാണ്ഡവ സൈന്യങ്ങൾക്കിടയിൽ ഭീകരയുദ്ധം ആരംഭിച്ചു. ദ്രോണപുത്രന്റെ ആശ്വാസവാക്കുകൾ കേട്ട് കൌരവർ ക്രോധത്തിൽ നിറഞ്ഞ് സ്ഥിരവും ദൃഢവുമായിത്തീർന്നു. മറുവശത്ത് ദ്രോണാചാര്യന്റെ മരണത്താൽ പാണ്ഡവരും പാഞ്ചാലരും മുമ്പേ ഉഗ്രരായിരുന്നവർ—ഇനിയും കൂടുതൽ ഉദ്ധതരായി॥

Verse 11

तेषां परमहृष्टानां जयमात्मनि पश्यताम्‌ | संरब्धानां महावेग: प्रादुरासीद्‌ विशाम्पते,प्रजानाथ! वे अत्यन्त हर्षोत्फुल्ल होकर अपनी ही विजय देख रहे थे। रोषावेषमें भरे हुए उन सैनिकोंका महान्‌ वेग प्रकट हुआ

അവർ പരമാനന്ദത്തിൽ ഉല്ലസിച്ച് വിജയം തങ്ങളുടേതെന്നു തന്നെ കണ്ടു. ക്രോധാവേശത്തിൽ ജ്വലിച്ച ആ യോദ്ധാക്കളിൽ, ഹേ പ്രജാനാഥാ, മഹാവേഗം ഉദ്ഭവിച്ചു.

Verse 12

यथा शिलोच्चये शैल: सागरे सागरो यथा । प्रतिहन्येत राजेन्द्र तथा55सन्‌ कुरुपाण्डवा:

രാജേന്ദ്രാ! പാറക്കൊടുമുടിയിൽ ഒരു പർവ്വതം മറ്റൊരു പർവ്വതത്തോട് ഇടിച്ചുമുട്ടുന്നതുപോലെയും, സമുദ്രത്തിൽ ഒരു സമുദ്രം മറ്റൊരു സമുദ്രത്തെ നേരിടുന്നതുപോലെയും, കുരുവും പാണ്ഡവനും പരസ്പരം കൂട്ടിയിടിച്ചു.

Verse 13

तत: शड्खसहस्राणि भेरीणामयुतानि च । अवादयन्त संहृष्टा: कुरुपाण्डवसैनिका:,तदनन्तर हर्षमग्न हुए कौरव-पाण्डव-सैनिक सहस्रों शंख और हजारों रणभेरियाँ बजाने लगे

അതിനുശേഷം ഹർഷോന്മാദത്തോടെ കുരു–പാണ്ഡവ സൈനികർ ആയിരക്കണക്കിന് ശംഖുകളും അയുതങ്ങളായ യുദ്ധഭേരികളും മുഴക്കി.

Verse 14

यथा निर्मथ्यमानस्य सागरस्य तु निःस्वनः । अभवत् तव सैन्यस्य सुमहानद्भुतोपम:,जैसे मथे जाते हुए समुद्रका महान्‌ शब्द सब ओर गूँज उठा था, उसी प्रकार आपकी सेनाका महान्‌ कोलाहल भी अद्भुत एवं अनुपम था

മഥിക്കപ്പെടുന്ന സമുദ്രത്തിന്റെ മഹാഗർജ്ജനം എല്ലാടവും മുഴങ്ങുന്നതുപോലെ, നിന്റെ സൈന്യത്തിന്റെ കോലാഹലവും അത്യന്തം മഹത്തും അത്ഭുതോപമവും അനുപമവുമായിരുന്നു.

Verse 15

प्रादुश्चक्रे ततो द्रौणिरस्त्रं नारायणं तदा । अभिसंधाय पाण्डूनां पञ्चालानां च वाहिनीम्‌

അതിനുശേഷം ദ്രൗണി (അശ്വത്ഥാമാവ്) പാണ്ഡവരുടെയും പാഞ്ചാലരുടെയും സൈന്യത്തെ ലക്ഷ്യമാക്കി അന്നേരം നാരായണാസ്ത്രം പ്രാദുര്ഭാവിപ്പിച്ചു.

Verse 16

प्रादुरासंस्ततो बाणा दीप्ताग्रा: खे सहस्रश: । पाण्डवान्‌ क्षपयिष्यन्तो दीप्तास्था: पन्नगा इव

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ പെട്ടെന്നു ആകാശത്തിൽ ആയിരക്കണക്കിന് അമ്പുകൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; അവയുടെ അഗ്രങ്ങൾ ജ്വലിച്ചു. അഗ്നിമുഖ സർപ്പങ്ങളെപ്പോലെ അവ പാഞ്ഞെത്തി പാണ്ഡവസൈന്യത്തെ നശിപ്പിക്കാൻ ഉത്സുകമായി.

Verse 17

0 ते दिश:ः खं च सैन्यं च समावृण्वन्‌ महाहवे । मुहूर्ताद्‌ भास्करस्येव लोके राजन्‌ गभस्तय:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ! ആ മഹാസമരത്തിൽ ആ അമ്പുകൾ ദിക്കുകളെയും ആകാശത്തെയും സമസ്ത സൈന്യത്തെയും മൂടി നിറഞ്ഞു; അല്പനേരംകൊണ്ട് സൂര്യകിരണങ്ങൾ ലോകമൊട്ടാകെ പടരുന്നതുപോലെ.

Verse 18

तथापरे द्योतमाना ज्योतींषीवामलाम्बरे | प्रादुरासन्‌ महाराज कार्ष्णायसमया गुडा:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—മഹാരാജാവേ! പിന്നെ മറ്റൊന്നുകളും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; നിർമ്മല ആകാശത്തിലെ നക്ഷത്രങ്ങളെപ്പോലെ ദീപ്തമായി—കറുത്ത ഇരുമ്പുനിറത്തിലുള്ള ഭാരമേറിയ പിണ്ഡങ്ങൾ പെട്ടെന്നു ഉദിച്ചു.

Verse 19

महाराज! इसी प्रकार वहाँ निर्मल आकाशमें प्रकाशित होनेवाले ज्योतिर्मय ग्रह- नक्षत्रोंके समान काले लोहेके चलते हुए गोले भी प्रकट हो-होकर गिरने लगे ।।

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—മഹാരാജാവേ! അവിടെ നിർമ്മല ആകാശത്തിൽ ദീപ്തമായ ഗ്രഹ-നക്ഷത്രങ്ങൾ പോലെ, കറുത്ത ഇരുമ്പുനിറത്തിലുള്ള സ്വയം ചലിക്കുന്ന ഗോളങ്ങൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു വീഴാൻ തുടങ്ങി. പിന്നെ നാലുചക്രവും രണ്ടുചക്രവും ഉള്ള ശതഘ്നികൾ, അനവധി ഗദകൾ, കൂടാതെ അരികുകളിൽ കത്തിപോലെ മൂർച്ചയുള്ള പാളികൾ ഘടിപ്പിച്ച അനേകം ചക്രായുധങ്ങൾ—സൂര്യമണ്ഡലത്തെപ്പോലെ ദീപ്തമായി—പ്രകടമായി.

Verse 20

शस्त्राकृतिभिराकीर्णमतीव पुरुषर्षभ । दृष्टवान्तरिक्षमाविग्ना: पाण्डुपाउ्चालसृज्जया:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—പുരുഷശ്രേഷ്ഠാ! അപ്പോൾ ആകാശം വിവിധ ശസ്ത്രങ്ങളുടെ ആകൃതികളാൽ അത്യന്തം നിറഞ്ഞതായി കണ്ട പാണ്ഡവർ, പാഞ്ചാലർ, സൃഞ്ജയർ എന്നിവർ വിറച്ചു കലങ്ങി.

Verse 22

अभश्रत्थामाके द्वारा पाण्डव-सेनापर नारायणास्त्रका प्रयोग जनेश्वर! पाण्डव-महारथी जैसे-जैसे युद्ध करते थे, वैसे-ही-वैसे उस अस्त्रका वेग बढ़ता जाता था ।।

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ജനാധിപാ! അശ്വത്ഥാമ പാണ്ഡവസേനയ്‌ക്കെതിരെ നാരായണാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചപ്പോൾ, പാണ്ഡവ മഹാരഥന്മാർ എത്ര എത്ര ശക്തിയായി യുദ്ധം തുടർന്നുവോ, അത്ര അത്രയായി ആ അസ്ത്രത്തിന്റെ വേഗം വർധിച്ചു. ആ നാരായണാസ്ത്രത്തിൽ പെട്ട സൈനികർ രണഭൂമിയിൽ എല്ലാദിക്കിലും, അഗ്നിയിൽ ചുട്ടുപൊള്ളുന്നതുപോലെ, കഠിനമായി പീഡിതരായി।

Verse 23

यथा यथा हायुध्यन्त पाण्डवानां महारथा: । तथा तथा तदस्त्र॑ वै व्यवर्धत जनाधिप

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജൻ! പാണ്ഡവ മഹാരഥന്മാർ എത്ര എത്രയായി തുടർച്ചയായി യുദ്ധം ചെയ്തുവോ, അത്ര അത്രയായി ആ അസ്ത്രം വർധിച്ചു. ശിശിരം കഴിഞ്ഞ് വേനലിലെ ചൂടിൽ കൊളുത്തിയ അഗ്നി ഉണങ്ങിയ കട്ടകളും കുറ്റിക്കാടുകളും കത്തിച്ചുകളയുന്നതുപോലെ, ഹേ പ്രഭോ, ആ അസ്ത്രം പാണ്ഡവരുടെ ധ്വജിനിയെ ദഹിപ്പാൻ തുടങ്ങി।

Verse 24

आपूर्यमाणेनास्त्रेण सैन्ये क्षीयति च प्रभो । जगाम परम॑ त्रासं धर्मपुत्रो युधिष्ठिर:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ പ്രഭോ! ആ അസ്ത്രം എല്ലാടവും വ്യാപിച്ച്, അതിനാൽ സൈന്യം ക്ഷയിക്കുവാൻ തുടങ്ങിയപ്പോൾ, ധർമ്മപുത്രൻ യുധിഷ്ഠിരൻ അത്യന്തം ഭീതിയിലായി।

Verse 25

द्रवमाणं तु तत्‌ सैन्यं दृष्टवा विगतचेतनम्‌ । मध्यस्थतां च पार्थस्य धर्मपुत्रो5ब्रवीदिदम्‌,उन्होंने अपनी उस सेनाको जब अचेत होकर भागती और दुन्तीपुत्र अर्जुनको तटस्थभावसे खड़ा देखा, तब इस प्रकार कहा--

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ടവരെപ്പോലെ സൈന്യം ഓടിപ്പോകുന്നതും, പാണ്ഡുപുത്രൻ പാർത്ഥൻ (അർജുനൻ) നിർലിപ്തമായി നിൽക്കുന്നതും കണ്ട ധർമ്മപുത്രൻ യുധിഷ്ഠിരൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു।

Verse 26

धृष्टद्युम्न पलायस्व सह पाज्चालसेनया । सात्यके त्वं च गच्छस्व वृष्ण्यन्धकवृतों गृहान्‌

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—“ധൃഷ്ടദ്യുമ്നാ! പാഞ്ചാലസേനയോടൊപ്പം ഉടൻ പിന്മാറുക—പലായനം ചെയ്യുക. സാത്യകീ! നീയും വൃഷ്ണി-അന്ധക വീരന്മാരെ കൂട്ടി ഗൃഹത്തിലേക്ക് പോകുക.”

Verse 27

वासुदेवो5पि धर्मात्मा करिष्यत्यात्मन: क्षमम्‌ | श्रेयो हपदिशत्येष लोकस्य किमुतात्मन:

വാസുദേവനും ധർമ്മാത്മാവാണ്; തനിക്കു യോജിച്ചതെന്തോ അതു തന്നെയാകും ചെയ്യുക. ലോകമൊട്ടാകെ ശ്രേയസ്സു ഉപദേശിക്കുന്നവൻ, തന്റെ നന്മ എങ്ങനെ ഉറപ്പാക്കാതിരിക്കും?

Verse 28

संग्रामस्तु न कर्तव्य: सर्वसैन्यान्‌ ब्रवीमि व: । अहं हि सह सोदर्य: प्रवेक्ष्य हव्यवाहनम्‌,“मैं तुम सभी सैनिकोंसे कह रहा हूँ, कोई भी युद्ध न करे। अब मैं भाइयोंके साथ अग्निमें प्रवेश कर जाऊँगा

ഞാൻ എല്ലാ സൈന്യങ്ങളോടും പറയുന്നു—യുദ്ധം ചെയ്യരുത്. ഞാൻ എന്റെ സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം അഗ്നിയിൽ പ്രവേശിക്കും.

Verse 29

भीष्पद्रोणार्णवं तीर्त्वा संग्रामे भीरुदुस्तरे । विमज्जिष्यामि सलिले सगणो द्रौणिगोष्पदे

ഭീരുക്കൾക്കു കടക്കാൻ ദുഷ്കരമായ ഈ യുദ്ധത്തിൽ ഭീഷ്മ-ദ്രോണരൂപ മഹാസമുദ്രം കടന്ന്, ഞാൻ എന്റെ സംഘത്തോടൊപ്പം ദ്രൗണി—അശ്വത്ഥാമ—എന്ന ഗോമുഖുരചിഹ്നമത്ര ജലത്തിൽ മുങ്ങിപ്പോകും.

Verse 30

काम: सम्पद्यतामस्य बी भत्सोराशु मां प्रति । कल्याणवृत्तिराचार्यो मया युधि निपातित:

ബീഭത്സു (അർജുനൻ) എനിക്കെതിരേ ഉള്ള ആഗ്രഹം വേഗം സഫലമാകട്ടെ; കാരണം കല്യാണവൃത്തിയുള്ള ആചാര്യനെ ഞാൻ യുദ്ധത്തിൽ വീഴ്ത്തിയിരിക്കുന്നു.

Verse 31

“अर्जुनकी मेरे प्रति जो शुभ कामना है, वह शीघ्र पूरी हो जानी चाहिये; क्योंकि सदा अपने कल्याणमें संलग्न रहनेवाले आचार्यको मैंने युद्धमें मरवा दिया है ।।

അർജുനന്റെ എനിക്കെതിരെയുള്ള ശുഭകാമന വേഗം സഫലമാകട്ടെ; കാരണം കല്യാണവൃത്തിയുള്ള ആചാര്യനെ ഞാൻ യുദ്ധത്തിൽ വീഴ്ത്തിയിരിക്കുന്നു. പിന്നെ ആ ബാലൻ സൗഭദ്രൻ—യുദ്ധത്തിൽ ഇനിയും അവിശാരദൻ—അനേകം സമർത്ഥരും ക്രൂരരുമായ യോദ്ധാക്കളുടെ കൈകളാൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു; എങ്കിലും അവനെ സംരക്ഷിച്ചില്ല.

Verse 32

येनाविन्लुवता प्रश्न॑ तथा कृष्णा सभां गता । उपेक्षिता सपुत्रेण दासभावं नियच्छती

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ദ്രൗപദി (കൃഷ്ണാ)യെ സഭയിലേക്കു കൊണ്ടുവന്നപ്പോൾ അവളുടെ ചോദ്യത്തിന് ഉത്തരം നൽകാതെ, അവൻ തന്റെ പുത്രനോടുകൂടി അവളെ അവഗണിച്ചു. ആ നിമിഷം ആ നിർബ്ബല രാജ്ഞി തനിക്കുമേൽ ചുമത്തപ്പെടുന്ന ദാസ്യാവസ്ഥ തടയാൻ പരിശ്രമിച്ചു.

Verse 33

(रक्षणे च महान्‌ यत्न: सैन्धवस्य कृतो युधि । अर्जुनस्य विघातार्थ प्रतिज्ञा येन रक्षिता ।।

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—യുദ്ധത്തിൽ അവൻ സൈന്ധവരാജൻ (ജയദ്രഥൻ)യെ രക്ഷിക്കുവാൻ മഹാപ്രയത്നം ചെയ്തു; അർജുനന്റെ നാശത്തിനായി എടുത്ത തന്റെ പ്രതിജ്ഞയും നിലനിർത്തി. ജയലാലസയോടെ ഞങ്ങൾ മുന്നേറാൻ ശ്രമിച്ചപ്പോൾ, അവൻ വ്യൂഹത്തിന്റെ വാതിലിൽ തന്നേ ഞങ്ങളെ തടഞ്ഞു; ഉള്ളിലേക്കു കയറാൻ യഥാശക്തി ശ്രമിച്ച ഞങ്ങളുടെ മഹാസൈന്യത്തെയും തടഞ്ഞു. പിന്നെ അർജുനന്റെ കുതിരകൾ ക്ഷീണിച്ചപ്പോൾ, അർജുനവധാഭിലാഷത്തോടെ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രൻ ദുര്യോധനൻ ആക്രമിച്ച വേളയിൽ, അവൻ ദിവ്യകവചംകൊണ്ട് അവനെ മറച്ച് ദുര്യോധനനെയും കാത്തു; ജയദ്രഥന്റെ സുരക്ഷയും ഉറപ്പാക്കി.

Verse 34

येन ब्रह्मास्त्रविदुषा पज्चाला: सत्यजिन्मुखा: । कुर्वाणा मज्जये यत्नं समूला विनिपातिता:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ബ്രഹ്മാസ്ത്രം അറിയുന്ന അവൻ, എന്റെ ജയത്തിനായി പരിശ്രമിച്ച സത്യജിത് മുതലായ പാഞ്ചാല വീരന്മാരെ വേരോടെ വീഴ്ത്തി നശിപ്പിച്ചു.

Verse 35

येन प्रव्राज्यमानाश्न राज्याद्‌ वयमधर्मतः । निवार्यमाणा नु वयं नानुयातास्तदेषिण:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ആരാൽ ഞങ്ങൾ അധർമ്മമായി രാജ്യത്തിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കപ്പെട്ടുവോ; തടയപ്പെടുകയായിരുന്നിട്ടും, അതേ ലക്ഷ്യം തേടി ഞങ്ങൾ അവനെ പിന്തുടർന്നില്ലയോ?

Verse 36

“जब कौरव अधर्मपूर्वक हमें राज्यसे निर्वासित कर रहे थे, तब जिन्होंने हमें रोकने (शान्त करने)-की ही चेष्टा की थी; किंतु उनका हित चाहनेवाले हमलोगोंका उस समय उन्होंने साथ नहीं दिया था ।।

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—കൗരവർ അധർമ്മമായി ഞങ്ങളെ രാജ്യത്തിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കുമ്പോൾ, ചിലർ തടയാനും ശമിപ്പിക്കാനും മാത്രമേ ശ്രമിച്ചുള്ളൂ; ഞങ്ങൾ അവരുടെ ഹിതം ആഗ്രഹിച്ചിരുന്നിട്ടും, അവർ അന്ന് ഞങ്ങളോടൊപ്പം നിന്നില്ല. ഇപ്പോൾ ഞങ്ങളോടു പരമ സൗഹൃദവും അത്യന്ത സ്നേഹവും കാണിച്ച ദ്രോണാചാര്യർ വധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ അദ്ദേഹത്തിനുവേണ്ടി ഞാനും എന്റെ സഹോദരന്മാരും ബന്ധുക്കളും കൂടെ മരണത്തിലേക്ക് പോകും.

Verse 37

एवं ब्रुवति कौन्तेये दाशा्हस्त्वरितस्तत: । निवार्य सैन्यं बाहुभ्यामिदं वचनमब्रवीत्‌

കൗന്തേയനായ യുധിഷ്ഠിരൻ ഇങ്ങനെ സംസാരിക്കുമ്പോൾ, ദാശാർഹവംശത്തിന്റെ ഗൗരവമായ ത്വരിതകർമ്മൻ ഭഗവാൻ ശ്രീകൃഷ്ണൻ ഇരുകൈകളുടെ ആംഗ്യത്തോടെ മുഴുവൻ സൈന്യത്തെയും ഉടൻ തടഞ്ഞു; പിന്നെ ഈ വചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു।

Verse 38

शीघ्र॑ न्‍्यस्यत शस्त्राणि वाहेभ्यश्षावरोहत । एष योगोऊत्र विहित: प्रतिषेधे महात्मना

വേഗം ആയുധങ്ങൾ താഴെ വെച്ച്, വാഹനങ്ങളിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങുക. ഈ അസ്ത്രത്തെ തടയുന്നതിനായി മഹാത്മാവാൽ ഇവിടെ നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ട മാർഗം ഇതുതന്നെ.

Verse 39

'योद्धाओ! अपने अस्त्र-शस्त्र शीघ्र नीचे डाल दो और सवारियोंसे उतर जाओ। परमात्मा नारायणने इस अस्त्रके निवारणके लिये यही उपाय निश्चित किया है ।।

ഹേ യോദ്ധാക്കളേ! വേഗം നിങ്ങളുടെ അസ്ത്രശസ്ത്രങ്ങൾ താഴെ ഇട്ടു, വാഹനങ്ങളിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങുക. ഈ അസ്ത്രത്തെ നിവാരാൻ പരമാത്മാവായ നാരായണൻ ഇതേ ഉപായം നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നു. നിങ്ങൾ എല്ലാവരും ആന, കുതിര, രഥം എന്നിവയിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി ഭൂമിയിലേക്കു വരിക; ഇങ്ങനെ നിലത്ത് നിരായുധരായി നിൽക്കുന്ന നിങ്ങളെ ഈ അസ്ത്രം വധിക്കുകയില്ല.

Verse 40

यथा यथा हि युध्यन्ते योधा ह्ास्त्रमिदं प्रति । तथा तथा भवन्‍्त्येते कौरवा बलवत्तरा:,“हमारे योद्धा जैसे-जैसे इस अस्त्रके विरुद्ध युद्ध करते हैं, वैसे-ही-वैसे ये कौरव अत्यन्त प्रबल होते जा रहे हैं!

നമ്മുടെ യോദ്ധാക്കൾ ഈ അസ്ത്രത്തിനെതിരെ എത്ര എത്രയായി യുദ്ധം ചെയ്യുന്നു, അത്ര അത്രയായി ഈ കൗരവർ കൂടുതൽ ശക്തരാകുന്നു.

Verse 41

निक्षेप्स्यन्ति च शस्त्राणि वाहनेभ्यो5वरुहाू ये । (ये5ज्जलिं कुर्वते वीरा नमन्ति च विवाहना: ।) तान्नैतदस्त्रं संग्रामे निहनिष्यति मानवान्‌

വാഹനങ്ങളിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി ആയുധങ്ങൾ താഴെ വെക്കുന്നവരെയും, വാഹനരഹിതരായി അഞ്ജലി ചേർത്ത് നമസ്കരിച്ച് വണങ്ങുന്ന വീരന്മാരെയും—യുദ്ധഭൂമിയിൽ ഈ അസ്ത്രം വധിക്കുകയില്ല.

Verse 42

ये त्वेतत्प्रतियोत्स्यन्ति मनसापीह केचन । निहनिष्यति तान्‌ सर्वान्‌ रसातलगतानपि,“जो कोई मनसे भी इस अस्त्रका सामना करेंगे, वे रसातलमें चले गये हों तो भी यह अस्त्र वहाँ पहुँचकर उन सबको मार डालेगा”

ഇവിടെ ആരെങ്കിലും മനസ്സുകൊണ്ടെങ്കിലും ഈ അസ്ത്രത്തെ പ്രതിരോധിക്കാൻ ശ്രമിച്ചാൽ, അവർ രസാതലത്തിലേക്ക് പോയിട്ടുണ്ടെങ്കിലും ഈ അസ്ത്രം അവിടെ എത്തി അവരെല്ലാം വധിക്കും।

Verse 43

ते वचस्तस्य तच्छुत्वा वासुदेवस्य भारत । ईषु: सर्वे समुत्स्रष्ठं मनोभि: करणेन च,भारत! भगवान्‌ वासुदेवका यह वचन सुनकर सब योद्धाओंने अन्यान्य इन्द्रियों तथा मनसे भी अस्त्रको त्याग देनेका विचार कर लिया

ഭാരതാ! വാസുദേവന്റെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, എല്ലാ യോദ്ധാക്കളും ആയുധങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കണമെന്ന് നിശ്ചയിച്ചു—കൈകളാൽ മാത്രമല്ല, മനസ്സാലും ഇന്ദ്രിയങ്ങളാലും കൂടി അഹിംസയെ സ്വീകരിക്കുവാൻ।

Verse 44

तत उत्स्रष्टकामांस्तानस्त्राण्यालक्ष्य पाण्डव: | भीमसेनोडब्रवीद्‌ राजन्निदं संहर्षयन्‌ वच:

രാജാവേ! അവർ ആയുധങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കാൻ ഒരുങ്ങുന്നതു കണ്ട പാണ്ഡവൻ ഭീമസേനൻ, അവരിൽ ഹർഷവും ഉത്സാഹവും ഉണർത്തി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു।

Verse 45

न कथंचन शस्त्राणि मोक्तव्यानीह केनचित्‌ । अहमावारयिष्यामि द्रोणपुत्रास्त्रमाशुगै:

ഇവിടെ ആരും യാതൊരു സാഹചര്യത്തിലും ആയുധങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കരുത്. എന്റെ അതിവേഗ അമ്പുകളാൽ ദ്രോണപുത്രന്റെ അസ്ത്രത്തെ ഞാൻ തടയും।

Verse 46

गदयाप्यनया गुर्व्या हेमविग्रहया रणे । कालवत्‌ प्रहरिष्यामि द्रौणेरस्त्र विशातयन्‌,“इस सुवर्णमयी भारी गदासे रणभूमिमें द्रोणपुत्रके अस्त्रोंको चूर-चूर करनेके लिये मैं कालके समान प्रहार करूँगा

ഈ ഭാരമേറിയ സ്വർണ്ണമയ ഗദയാലും യുദ്ധഭൂമിയിൽ ഞാൻ കാലനെപ്പോലെ പ്രഹരിക്കും; ദ്രൗണിയുടെ ആയുധങ്ങളെ തകർത്തുകളയും।

Verse 47

नहि मे विक्रमे तुल्य: कश्चिदस्ति पुमानिह | यथैव सवितुस्तुल्यं ज्योतिरन्यन्न विद्यते

ഈ ലോകത്തിൽ എന്റെ പരാക്രമത്തിന് തുല്യനായ മറ്റൊരു പുരുഷനും ഇല്ല. സൂര്യനോട് തുല്യമായ മറ്റൊരു ജ്യോതിസ്സും ഇല്ലാത്തതുപോലെ, എന്റെ വീര്യത്തിനും തുല്യം ഇല്ല.

Verse 48

पश्यतेमौ हि मे बाहू नागराजकरोपमौ | समर्थो पर्वतस्यापि शैशिरस्य निपातने,“गजराजके शुण्डोंके समान मोटी मेरी इन भुजाओंको देखो तो सही, ये हिमालयपर्वतको भी धराशायी करनेमें समर्थ हैं

നോക്കുക—എന്റെ ഈ രണ്ടു ഭുജങ്ങളും നാഗരാജന്റെ കരങ്ങളെപ്പോലെ കട്ടിയുള്ളതും ശക്തിയുള്ളതുമാണ്. ശിശിരകാലത്ത് ഒരു പർവതത്തെയും വീഴ്ത്താൻ ഇവയ്ക്ക് കഴിയും.

Verse 49

नागायुतसमप्राणो हाहमेको नरेष्विह । शक्रो यथाप्रतिद्वन्द्ो दिवि देवेषु विश्रुतः

ഇവിടെയുള്ള മനുഷ്യരിൽ പത്തായിരം ആനകളുടെ തുല്യബലം ഉള്ളവൻ ഞാൻ ഒരുത്തൻ മാത്രം. ദേവലോകത്തിൽ ദേവന്മാരിൽ ശക്രൻ എങ്ങനെ പ്രതിദ്വന്ദ്വിയില്ലാത്തവനായി പ്രസിദ്ധനോ, അതുപോലെ തന്നെ ഞാൻ.

Verse 50

अद्य पश्यत मे वीर्य बाह्दो: पीनांसयोर्युधि । ज्वलमानस्य दीप्तस्य द्रौणेरस्त्रस्य वारणे

ഇന്ന് യുദ്ധത്തിൽ എന്റെ ഈ പീനഭുജങ്ങളുടെ വീര്യം നോക്കുക—ദ്രോണപുത്രൻ അശ്വത്ഥാമൻ പ്രയോഗിച്ച ജ്വലിക്കുന്നതും ദീപ്തിമാനുമായ അസ്ത്രത്തെ ഇവ എങ്ങനെ തടയാൻ കഴിയും എന്ന് കാണുക.

Verse 51

यदि नारायणास्त्रस्य प्रतियोद्धा न विद्यते । अद्यैतत्‌ प्रतियोत्स्यामि पश्यत्सु कुरुपाण्डुषु

ഈ നാരായണാസ്ത്രത്തിന് എതിരായി നില്ക്കാൻ ഇതുവരെ യോദ്ധാവൊരുവനും ഉണ്ടായിട്ടില്ലെങ്കിൽ, ഇന്ന് കുരുക്കളും പാണ്ഡവരും നോക്കി നിൽക്കേ ഞാൻ തന്നെ അതിനെ നേരിടും.

Verse 52

अर्जुनार्जुन बीभत्सो न न्यस्यं गाण्डिवं त्वया । शशाड्कस्येव ते पड़को नैर्मल्यं पातयिष्यति

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു— “അർജുനാ! അർജുനാ! ഹേ ബീഭത്സാ! നീ നിന്റെ ഗാണ്ഡീവം കൈയിൽ നിന്ന് താഴെ വെക്കരുത്. അത് വെച്ചാൽ ചന്ദ്രനിലെ കളങ്കംപോലെ നിനക്കും ഒരു മങ്ങൽ പതിയും; ആ മങ്ങൽ നിന്റെ നിർമലത—നിന്റെ ധർമ്മബോധവും ക്ഷാത്രമാനവും—തകർക്കും।”

Verse 53

अजुन उवाच भीम नारायणास्त्रे मे गोषु च ब्राह्मणेषु च । एतेषु गाण्डिवं न्यस्यमेतद्धि व्रतमुत्तमम्‌

അർജുനൻ പറഞ്ഞു— “ഭീമാ, നാരായണാസ്ത്രം പ്രയോഗത്തിലായിരിക്കുമ്പോഴും, പശുക്കളുടെയും ബ്രാഹ്മണരുടെയും സന്നിധിയിലും, ഞാൻ ഗാണ്ഡീവം താഴെ വെക്കും. ഇതുതന്നെ എന്റെ ഉത്തമവ്രതം।”

Verse 54

एवमुक्तस्ततो भीमो द्रोणपुत्रमरिंदमम्‌ । अभ्ययान्मेघघोषेण रथेनादित्यवर्चसा

അർജുനൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ ഭീമൻ ശത്രുദമനായ ദ്രോണപുത്രനെ നേരിടാൻ മുന്നേറി. ഒറ്റയ്ക്കായി, മേഘഗർജ്ജനപോലെ മുഴങ്ങുന്ന നാദമുള്ളതും സൂര്യസമാന ദീപ്തിയുള്ളതുമായ രഥത്തിൽ കയറി അവൻ പാഞ്ഞുചെന്നു.

Verse 55

(कम्पयन्‌ मेदिनीं सर्वा त्रासयंश्व॒ चमूं तव । शड्खशब्दं महत्‌ कृत्वा भुजशब्दं च पाण्डव: ।।

പാണ്ഡുപുത്രൻ ഭീമൻ മഹാശംഖനാദം മുഴക്കി, ഭുജങ്ങൾ അടിച്ചു ഗർജ്ജിച്ചു, സർവ്വ ഭൂമിയെയും കുലുക്കിയും നിങ്ങളുടെ സൈന്യത്തിൽ ഭയം വിതച്ചും മുന്നേറി. ആ ശംഖധ്വനിയും ഭുജഘോഷവും കേട്ട് നിങ്ങളുടെ പടയാളികൾ അവനെ ചുറ്റുമുറ്റി അമ്പുകളുടെ മഴ പെയ്ത്തു. എന്നാൽ കുന്തീപുത്രൻ ഭീമൻ—വേഗത്തിൽ അതിവേഗൻ, വിക്രമത്തിൽ ക്ഷണികൻ—കണ്ണിമയ്ക്കുന്ന നേരംകൊണ്ട് ശത്രുവിനരികെ എത്തി, അമ്പുകളുടെ ജാലംപോലെ പടർത്തി അവനെ മൂടിക്കളഞ്ഞു.

Verse 56

ततो द्रौणि: प्रहस्यैनं द्रवन्तमभिभाष्य च । अवाकिर्त प्रदीप्ताग्रै: शरैस्तैरभिमन्त्रितै:

അപ്പോൾ ദ്രൗണി (അശ്വത്ഥാമ) ചിരിച്ചു. ഓടിവരുന്ന ഭീമനോട് സംസാരിച്ചുകൊണ്ടുതന്നെ, നാരായണാസ്ത്രംകൊണ്ട് അഭിമന്ത്രിതമായ ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്രങ്ങളുള്ള അമ്പുകളുടെ മഴ അവന്റെ മേൽ ചൊരിഞ്ഞു.

Verse 57

पन्नगैरिव दीप्तास्यैर्वमद्धिज्वलनं रणे | अवकीर्णो5भवत्‌ पार्थ: स्फुलिज्जैरिव काउ्चनै:

യുദ്ധഭൂമിയിൽ ആ അമ്പുകൾ ജ്വലിതമുഖ സർപ്പങ്ങളെപ്പോലെ അഗ്നി ഊതുന്നതായി തോന്നി. പാർത്ഥൻ (അർജുനൻ) അവയാൽ മുഴുവനായി മൂടപ്പെട്ടു—സ്വർണ്ണവർണ്ണ സ്ഫുലിംഗങ്ങളുടെ മഴ അവന്റെ മേൽ വീഴുന്നതുപോലെ.

Verse 58

तस्य रूपमभूद्‌ राजन्‌ भीमसेनस्य संयुगे । खटद्योतैरावृतस्येव पर्वतस्य दिनक्षये,राजन्‌! उस समय युद्धस्थलमें भीमसेनका रूप संध्याके समय जुगुनुओंसे भरे हुए पर्वतके समान प्रतीत हो रहा था

രാജാവേ! ആ യുദ്ധത്തിൽ ഭീമസേനന്റെ രൂപം സന്ധ്യാസമയത്ത് മിന്നാമിനുങ്ങുകൾ മൂടിയ ഒരു പർവ്വതംപോലെ തോന്നി.

Verse 59

तदस्त्रं द्रोणपुत्रस्य तस्मिन्‌ प्रतिसमस्यति । अवर्धत महाराज यथाग्निरनिलोद्धत:

മഹാരാജാവേ! ഭീമസേനൻ ദ്രോണപുത്രന്റെ ആ അസ്ത്രത്തിന് എതിരായി പ്രത്യാസ്ത്രങ്ങൾ പ്രയോഗിച്ചപ്പോൾ, അത് ശമിക്കാതെ കാറ്റാൽ ഉത്തേജിതമായ അഗ്നിപോലെ കൂടുതൽ പ്രചണ്ഡമായി വളർന്നു.

Verse 60

विवर्धमानमालक्ष्य तदस्त्रं भीमविक्रमम्‌ | पाण्डुसैन्यमृते भीम॑ सुमहद्‌ भयमाविशत्‌,उस अस्त्रको बढ़ते देख भयंकर पराक्रमी भीमसेनको छोड़कर शेष सारी पाण्डव- सेनापर महान्‌ भय छा गया

ആ അസ്ത്രം വർദ്ധിച്ചുവരുന്നതു കണ്ടപ്പോൾ, ഭീകരവിക്രമനായ ഭീമസേനനെ ഒഴികെ പാണ്ഡവസൈന്യത്തെ മുഴുവൻ മഹാഭയം പിടികൂടി.

Verse 61

ततः शस्त्राणि ते सर्वे समुत्सूज्य महीतले । अवारोहन रथेभ्यश्न हस्त्यश्रेभ्यश्व सर्वश:,तब वे समस्त सैनिक अपने अस्त्र-शस्त्रोंकोी धरतीपर डालकर रथ, हाथी और घोड़े आदि सभी वाहनोंसे उतर गये

അപ്പോൾ അവർ എല്ലാവരും ആയുധങ്ങൾ നിലത്തേക്ക് എറിഞ്ഞുവിട്ട്, രഥങ്ങളിൽ നിന്നും ആനകളിൽ നിന്നും കുതിരകളിൽ നിന്നും—എല്ലാ വാഹനങ്ങളിൽ നിന്നും—ഇറങ്ങി വന്നു.

Verse 62

तेषु निक्षिप्तशस्त्रेषु वाहनेभ्यश्ष्युतेषु च तदस्त्रवीर्य विपुलं भीममूर्धन्यथापतत्‌,उनके हथियार डाल देने और वाहनोंसे उतर जानेपर उस अस्त्रकी विशाल शक्ति केवल भीमसेनके माथेपर आ पड़ी

അവർ ആയുധങ്ങൾ വലിച്ചെറിഞ്ഞ് വാഹനങ്ങളിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങിയിട്ടും, ആ അസ്ത്രത്തിന്റെ വിപുലമായ ശക്തി വന്ന് ഭീമസേനന്റെ ശിരസ്സിന്മേൽ മാത്രം പതിച്ചു.

Verse 63

हाहाकृतानि भूतानि पाण्डवाश्न विशेषतः । भीमसेनमपश्यन्त तेजसा संवृतं तथा,तब सभी प्राणी विशेषत: पाण्डव हाहाकार कर उठे। उन्होंने देखा, भीमसेन उस अस्त्रके तेजसे आच्छादित हो गये हैं

അപ്പോൾ എല്ലാ ജീവികളും—പ്രത്യേകിച്ച് പാണ്ഡവർ—ഹാഹാകാരം മുഴക്കി. ഭീമസേനൻ ആ അസ്ത്രത്തിന്റെ തേജസ്സാൽ പൊതിഞ്ഞിരിക്കുന്നതായി അവർ കണ്ടു.

Verse 198

इस प्रकार श्रीमह्ाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत नारायणास्त्रमोक्षपर्वमें धृष्टदुम्न और सात्यकिका क्रोधविषयक एक सौ अद्ठदानबेवाँ अध्याय पूरा हुआ

ഇങ്ങനെ ശ്രീമഹാഭാരതത്തിലെ ദ്രോണപർവ്വാന്തർഗതമായ നാരായണാസ്ത്രമോക്ഷപർവ്വത്തിൽ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനും സാത്യകിയും സംബന്ധിച്ച ക്രോധവിഷയക നൂറ്റി തൊണ്ണൂറ്റെട്ടാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.

Verse 199

इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि नारायणास्त्रमोक्षपर्वणि पाण्डवसैन्यास्त्रत्यागे नवनवत्यधिकशततमो< ध्याय:

ഇതി ശ്രീമഹാഭാരതത്തിലെ ദ്രോണപർവ്വത്തിൽ, നാരായണാസ്ത്രമോക്ഷപർവ്വാന്തർഗതമായി, പാണ്ഡവസൈന്യത്തിന്റെ അസ്ത്രത്യാഗവിഷയക നൂറ്റി തൊണ്ണൂറ്റൊമ്പതാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.