Adhyaya 160

Verse 1

ऑपन-माज बछ। अफि्-"ऋण अष्टपञ्चाशदाधिकशततमो& ध्याय: दुर्योधन और कर्णकी बातचीत

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ! പാണ്ഡവരുടെ മഹാബലം ഉയർന്നു വരുന്നതു കണ്ടു, അതിനെ സഹിക്കാനാവാത്തതെന്ന് കരുതി ദുര്യോധനൻ കർണനോടു പറഞ്ഞു—

Verse 2

अयं स काल: सम्प्राप्तो मित्राणां मित्रवत्सल । त्रायस्व समरे कर्ण सर्वान्‌ योधान्‌ महारथान्‌

“മിത്രങ്ങളെ സ്നേഹിക്കുന്നവനേ! ആ നിർണായക സമയം ഇപ്പോൾ എത്തിയിരിക്കുന്നു. കർണാ, ഈ സമരത്തിൽ നമ്മുടെ എല്ലാ മഹാരഥ യോദ്ധാക്കളെയും രക്ഷിക്ക.”

Verse 3

पज्चालैर्मत्स्यकैकेयै: पाण्डवैश्व महारथै: । वृतान्‌ समन्तात्‌ संक्ुद्धै्नि:श्वसद्धिरिवोरगै:

പാഞ്ചാലരും മത്സ്യരും കൈകേയരും പാണ്ഡവ മഹാരഥന്മാരും—ക്രോധത്തിൽ ജ്വലിച്ച് ഫുസ്ഫുസിക്കുന്ന സർപ്പങ്ങളെപ്പോലെ—അവരെ എല്ലാദിക്കിലും വളഞ്ഞു നിന്നു।

Verse 4

“मित्रवत्सल कर्ण! यही मित्रोंके कर्तव्यपालनका उपयुक्त अवसर आया है। क्रोधमें भरे हुए पांचाल, मत्स्य, केकय तथा पाण्डव महारथी फुफकारते हुए सर्पोके समान भयंकर हो उठे हैं। उनके द्वारा चारों ओरसे घिरे हुए मेरे समस्त महारथी योद्धाओंकी आज तुम समरांगणमें रक्षा करो ।।

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—“മിത്രവത്സലനായ കർണാ! മിത്രധർമ്മം നിറവേറ്റുവാൻ ഇതാണ് യുക്തമായ സമയം. ക്രോധത്തിൽ നിറഞ്ഞ പാഞ്ചാലരും മത്സ്യരും കൈകേയരും പാണ്ഡവ മഹാരഥന്മാരും ഫുസ്ഫുസിക്കുന്ന സർപ്പങ്ങളെപ്പോലെ ഭീകരരായി മാറിയിരിക്കുന്നു. അവരുടെ കൈകളാൽ എല്ലാദിക്കിലും വളഞ്ഞിരിക്കുന്ന എന്റെ എല്ലാ മഹാരഥ യോദ്ധാക്കളെയും ഇന്ന് സമരഭൂമിയിൽ നീ സംരക്ഷിക്ക. നോക്കുക—വിജയശോഭയിൽ ദീപ്തരായ പാണ്ഡവരും, ഇന്ദ്രസമാന പരാക്രമമുള്ള പാഞ്ചാലരുടെ അനേകം രഥസേനകളും ആനന്ദോന്മത്തമായി ഗർജ്ജിക്കുന്നു!”

Verse 5

कर्ण उवाच परित्रातुमिह प्राप्तो यदि पार्थ पुरंदर: । तमप्याशु पराजित्य ततो हन्तास्मि पाण्डवम्‌

കർണൻ പറഞ്ഞു—“രാജാവേ! പാർഥനായ അർജുനനെ രക്ഷിക്കുവാൻ സാക്ഷാൽ പുരന്ദരനായ ഇന്ദ്രൻ തന്നെ ഇവിടെ വന്നിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, അവനെയും ഞാൻ വേഗത്തിൽ പരാജയപ്പെടുത്തി, പിന്നെ പാണ്ഡവനായ അർജുനനെ തീർച്ചയായും വധിക്കും.”

Verse 6

सत्य॑ ते प्रतिजानामि समाश्चसिहि भारत । हन्तास्मि पाण्डुतनयान्‌ पज्चालांश्व समागतान्‌

കർണൻ പറഞ്ഞു—“ഹേ ഭാരതാ! ധൈര്യം കൈക്കൊൾക. ഞാൻ സത്യമായി പ്രതിജ്ഞ ചെയ്യുന്നു—യുദ്ധഭൂമിയിൽ വന്ന പാണ്ഡുപുത്രന്മാരെയും, ഒന്നിച്ചുകൂടിയ പാഞ്ചാലരെയും ഞാൻ തീർച്ചയായും വധിക്കും.”

Verse 7

जयं ते प्रतिदास्थामि वासवस्थेव पावकि: । प्रियं तव मया कार्यमिति जीवामि पार्थिव

കർണൻ പറഞ്ഞു—“പാവകിയുടെ പുത്രനായ കാർത്തികേയൻ താരകാസുരനെ നശിപ്പിച്ച് വാസവനായ ഇന്ദ്രന് വിജയം സമ്മാനിച്ചതുപോലെ, ഇന്നെനിക്ക് നിന്നെ വിജയം പ്രാപിപ്പിക്കാം. ഹേ പാർഥിവാ! നിനക്ക് പ്രിയമായതു ചെയ്യുക എന്നതുതന്നെ എന്റെ ധർമ്മം—അതുകൊണ്ടാണ് ഞാൻ ജീവൻ ധരിക്കുന്നത്.”

Verse 8

सर्वेषामेव पार्थानां फाल्गुनो बलवत्तर: | तस्यामोघां विमोक्ष्यामि शक्ति शक्रविनिर्मिताम्‌,कुन्तीके सभी पुत्रोंमें अर्जुन ही अधिक शक्तिशाली हैं, अतः मैं इन्द्रकी दी हुई अमोघ शक्तिको अर्जुनपर ही छोड़ूँगा

പൃഥയുടെ പുത്രന്മാരിൽ ഫാൽഗുനൻ (അർജുനൻ) തന്നെയാണ് ഏറ്റവും ബലവാൻ; അതിനാൽ ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) നിർമ്മിച്ച അമോഘശക്തി ഞാൻ അവനേതിരേ വിടും।

Verse 9

तस्मिन्‌ हते महेष्वासे भ्रातरस्तस्य मानद । तव वश्या भविष्यन्ति वनं यास्यन्ति वा पुन:,मानद! महाधनुर्धर अर्जुनके मारे जानेपर उनके सभी भाई तुम्हारे वशमें हो जायाँगे अथवा पुनः वनमें चले जायँगे

മാനദാ! ആ മഹാധനുർധരൻ വധിക്കപ്പെട്ടാൽ, അവന്റെ സഹോദരന്മാർ നിന്റെ അധീനരാകും; അല്ലെങ്കിൽ വീണ്ടും വനത്തിലേക്ക് പോകും।

Verse 10

मयि जीवति कौरव्य विषादं मा कृथा: क्वचित्‌ | अहं जेष्यामि समरे सहितान्‌ सर्वपाण्डवान्‌,कुरुनन्दन! तुम मेरे जीते-जी कभी विषाद न करो। मैं समरभूमिमें संगठित होकर आये हुए समस्त पाण्डवोंको जीत लूँगा

കൗരവാ! ഞാൻ ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ നീ ഒരിക്കലും വിഷാദിക്കരുത്; യുദ്ധത്തിൽ ഒരുമിച്ചുനിന്ന എല്ലാ പാണ്ഡവരെയും ഞാൻ ജയിക്കും।

Verse 11

पंचालान्‌ केकयांश्वैव वृष्णीश्वापि समागतान्‌ | बाणौचै: शकलीकृत्य तव दास्यामि मेदिनीम्‌

യുദ്ധഭൂമിയിൽ ഒന്നിച്ചുകൂടിയ പാഞ്ചാലന്മാരെയും കേകയന്മാരെയും വൃഷ്ണികളെയും പോലും ഞാൻ എന്റെ ബാണവർഷംകൊണ്ട് ചിതറിച്ചുതകർത്തു ഈ ഭൂമിയെ നിനക്കു സമർപ്പിക്കും।

Verse 12

संजय उवाच एवं ब्रुवाणं कर्ण तु कृप: शारद्वतोड<ब्रवीत्‌ स्मयन्निव महाबाहु: सूतपुत्रमिदं वच:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ! ഇങ്ങനെ സംസാരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന സൂതപുത്രൻ കർണനോട്, ശാരദ്വതന്റെ പുത്രനും മഹാബാഹുവുമായ കൃപാചാര്യൻ മന്ദഹാസം ചാർത്തിയെന്നപോലെ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു।

Verse 13

शोभनं शोभनं कर्ण सनाथ: कुरुपुड्गभव: । त्वया नाथेन राधेय वचसा यदि सिध्यति

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു— “അത്യുത്തമം, അത്യുത്തമം, കർണാ! നീ രക്ഷകനായിരിക്കെ കുരുപുംഗവൻ (ദുര്യോധനൻ) സത്യമായും സനാഥൻ. രാധേയാ! വാക്കുകളാലും ചാതുര്യവചനങ്ങളാലും മാത്രം കാര്യം സിദ്ധിക്കുമെങ്കിൽ, നിന്നുപോലൊരു സഹായിയെ ലഭിച്ചവൻ നിശ്ചയം സുരക്ഷിതനാകും.”

Verse 14

बहुश: कत्थसे कर्ण कौरवस्य समीपतः । नतुते विक्रम: कश्चिद्‌ दृश्यते फलमेव वा

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു— “കർണാ! കൗരവകുമാരൻ സുയോധനന്റെ സന്നിധിയിൽ നീ പലവട്ടം നീണ്ട പുകഴ്ചവാക്കുകൾ പറയുന്നു; എന്നാൽ നിന്റെ യഥാർത്ഥ വിക്രമം ഒന്നും കാണപ്പെടുന്നില്ല, അതിന്റെ ഫലവും പ്രത്യക്ഷമാകുന്നില്ല.”

Verse 15

समागम: पाण्डुसुतैर्दृष्टस्ते बहुशो युधि । सर्वत्र निर्जितश्चासि पाण्डवै: सूतनन्दन

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു— “സൂതനന്ദനാ! യുദ്ധഭൂമിയിൽ പാണ്ഡുപുത്രന്മാരുമായി നിനക്ക് പലവട്ടം ഏറ്റുമുട്ടൽ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്; എന്നാൽ എല്ലായിടത്തും പാണ്ഡവർ നിന്നെയേ പരാജയപ്പെടുത്തി.”

Verse 16

ह्वियमाणे तदा कर्ण गन्धर्वर्धृतराष्ट्रजे । तदायुध्यन्त सैन्यानि त्वमेको5ग्रेडपलायिथा:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു— “കർണാ! ഓർമ്മയുണ്ടോ—ഗന്ധർവർ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രൻ ദുര്യോധനനെ പിടിച്ചു കൊണ്ടുപോകുമ്പോൾ, അപ്പോൾ സൈന്യം മുഴുവൻ യുദ്ധം ചെയ്തുകൊണ്ടിരിക്കെ നീ ഒരുത്തൻ മാത്രം മുൻനിരയിൽ നിന്ന് ആദ്യം ഓടിപ്പോയിരുന്നു.”

Verse 17

विराटनगरे चापि समेता: सर्वकौरवा: । पार्थेन निर्जिता युद्धे त्वं च कर्ण सहानुज:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു— “കർണാ! വിരാടനഗരത്തിലും എല്ലാ കൗരവരും ഒന്നിച്ചു കൂടിയിരുന്നു; എന്നാൽ യുദ്ധത്തിൽ പാർത്ഥൻ (അർജുനൻ) ഒരുത്തൻ മാത്രം എല്ലാവരെയും ജയിച്ചു. കർണാ! നീയും നിന്റെ അനുജന്മാരോടൊപ്പം അവിടെ പരാജിതനായി.”

Verse 18

एकस्याप्यसमर्थस्त्वं फाल्गुनस्य रणाजिरे । कथमुत्सहसे जेतुं सकृष्णान्‌ सर्वपाण्डवान्‌

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—യുദ്ധഭൂമിയിൽ നീ ഒറ്റയ്ക്ക് ഫാൽഗുനനായ അർജുനനെപ്പോലും നേരിടാൻ അശക്തൻ. പിന്നെ കൃഷ്ണനോടുകൂടിയ സർവ്വ പാണ്ഡവരെയും ജയിക്കാമെന്ന ധൈര്യം നിനക്ക് എങ്ങനെ?

Verse 19

“समरांगणमें अकेले अर्जुनका सामना करनेकी भी तुममें शक्ति नहीं है; फिर श्रीकृष्णसहित सम्पूर्ण पाण्डवोंको जीत लेनेका उत्साह कैसे दिखाते हो? ।।

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—യുദ്ധഭൂമിയിൽ നിനക്ക് ഒറ്റ അർജുനനെപ്പോലും നേരിടാനുള്ള ശക്തിയില്ല; പിന്നെ കൃഷ്ണനോടുകൂടിയ സർവ്വ പാണ്ഡവരെയും ജയിക്കുമെന്ന ആത്മവിശ്വാസം നീ എങ്ങനെ കാണിക്കുന്നു? അപ്പോൾ അവർ പറഞ്ഞു—“കർണാ, യുദ്ധം ചെയ്‌; ഹേ സൂതപുത്രാ, നീ അതിയായി പുകഴ്ത്തിപ്പറയുന്നു. ഒന്നും പറയാതെ തന്നെ പരാക്രമം കാണിക്കുന്നവനാണ് യഥാർത്ഥ വീരൻ; അതാണ് സത്പുരുഷന്മാരുടെ വ്രതം.”

Verse 20

गर्जित्वा सूतपुत्र त्वं शारदा भ्रमिवाफलम्‌ | निष्फलो दृश्यसे कर्ण तच्च राजा न बुध्यते

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ സൂതപുത്രാ, നീ ഗർജ്ജിക്കുന്നുവെങ്കിലും ശരദ്കാലത്ത് അലഞ്ഞുതിരിയുന്ന മഴയില്ലാ മേഘംപോലെ. ഹേ കർണാ, പ്രവൃത്തിയിൽ നീ ഫലഹീനനായി തോന്നുന്നു—ഇത് രാജാവ് ഗ്രഹിക്കുന്നില്ല.

Verse 21

'सूतपुत्र कर्ण! तुम शरद्‌-ऋतुके निष्फल बादलोंके समान गर्जना करके भी निष्फल ही दिखायी देते हो; किंतु राजा दुर्योधन इस बातको नहीं समझ रहे हैं ।।

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ സൂതപുത്ര കർണാ! ശരദ്കാലത്തിലെ ഫലമില്ലാ മേഘംപോലെ ഗർജ്ജിച്ചിട്ടും നീ ഫലഹീനനായി തന്നെ തോന്നുന്നു; എന്നാൽ രാജാവ് ദുര്യോധനൻ ഇത് ഗ്രഹിക്കുന്നില്ല. ഹേ രാധേയാ, നീ പാർത്ഥനെ കാണാത്തതുവരെ ഗർജ്ജിക്ക; കാരണം അടുത്ത് നിന്ന് പാർത്ഥനെ കണ്ടാൽ പിന്നെ നിന്റെ ആ ഗർജ്ജനം ദുർലഭമാകും.

Verse 22

'राधानन्दन! जबतक तुम अर्जुनको नहीं देखते हो, तभीतक गर्जना कर लो। कुन्तीकुमार अर्जुनको समीप देख लेनेपर फिर यह गर्जना तुम्हारे लिये दुर्लभ हो जायगी ।।

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാധാനന്ദനാ, നീ പാർത്ഥനെ കാണാത്തതുവരെ ഗർജ്ജിക്ക; അടുത്ത് നിന്ന് പാർത്ഥനെ കണ്ടാൽ പിന്നെ നിന്റെ ഗർജ്ജനം ദുർലഭമാകും. ഫാൽഗുനന്റെ ആ ബാണങ്ങൾ ഇനിയും നിന്നെ തൊട്ടിട്ടില്ലാത്തതിനാൽ നീ ഗർജ്ജിക്കുന്നു; പാർത്ഥന്റെ ശരങ്ങളാൽ വേദനപ്പെട്ടാൽ നിന്റെ ഈ ഗർജ്ജനം-തർജ്ജനം നിനക്ക് ദുർലഭമാകും.

Verse 23

बाहुभि: क्षत्रिया: शूरा वाम्भि: शूरा द्विजातय: । धनुषा फाल्गुन: शूर: कर्ण: शूरो मनोरथै:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു— ക്ഷത്രിയർ ഭുജബലത്തിലൂടെ ശൗര്യം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു; ദ്വിജർ വാക്ബലത്തിലൂടെ പരാക്രമം കാണിക്കുന്നു. ധനുസ്സിൽ ഫാൽഗുനൻ (അർജുനൻ) ശൂരൻ; കർണൻ തന്റെ മനോരഥങ്ങളും പദ്ധതികളും കൊണ്ടാണ് ശൂരനെന്നു പറയപ്പെടുന്നത്.

Verse 24

तोषितो येन रुद्रोडपि कः पार्थ प्रतिघातयेत्‌ । क्षत्रिय अपनी भुजाओंसे शौर्यका परिचय देते हैं। ब्राह्मण वाणीद्वारा प्रवचन करनेमें वीर होते हैं। अर्जुन धनुष चलानेमें शूर हैं; किंतु कर्ण केवल मनसूबे बाँधनेमें वीर है। जिन्होंने अपने पराक्रमसे भगवान्‌ शंकरको भी संतुष्ट किया है

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു— ഹേ പാർഥാ! ആരാൽ രുദ്രൻ (ശിവൻ) പോലും തൃപ്തനായോ, ആ അർജുനനെ ആരാണ് പ്രഹരിക്കാൻ കഴിയുക? ക്ഷത്രിയർ ഭുജബലത്തിലൂടെ ശൗര്യം കാണിക്കുന്നു; ബ്രാഹ്മണർ നിർഭയ വാക്കും ഉപദേശവും കൊണ്ടാണ് വീരത്വം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നത്. അർജുനൻ ധനുർവിദ്യയിൽ ശൂരൻ; കർണൻ എന്നാൽ വലിയ മനസ്സൂബുകളും പദ്ധതികളും കെട്ടുന്നതിലേ ധൈര്യവാൻ. തന്റെ പരാക്രമംകൊണ്ട് ശങ്കരനെയും സന്തോഷിപ്പിച്ച അർജുനനെ ആരാണ് വധിക്കാൻ കഴിയുക?

Verse 25

शूरा गर्जन्ति सततं प्रावषीव बलाहका:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു— ശൂരന്മാർ ഇടവിടാതെ ഗർജിച്ചു; വർഷകാലത്തിലെ മേഘങ്ങൾപോലെ.

Verse 26

दोषमत्र न पश्यामि शूराणां रणमूर्थनि

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു— യുദ്ധത്തിന്റെ മുൻനിരയിൽ നിൽക്കുന്ന ശൂരന്മാരിൽ ഇവിടെ ഞാൻ ഒരു ദോഷവും കാണുന്നില്ല.

Verse 27

यं भारं पुरुषों वोढुं मनसा हि व्यवस्यति

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു— ഏതു ഭാരമാണ് പുരുഷൻ മനസ്സിൽ തന്നെ വഹിക്കണമെന്ന് നിശ്ചയിക്കുന്നതോ…

Verse 28

दैवमस्य ध्रुवं तत्र साहाय्यायोपपद्यते | “पुरुष अपने मनसे जिस भारको ढोनेका निश्चय करता है, उसमें दैव अवश्य ही उसकी सहायता करता है ।।

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു— ഇത്തരമൊരു ഉദ്യമത്തിൽ ദൈവം നിശ്ചയമായും അചഞ്ചലമായി സഹായമായി മുന്നോട്ട് വരുന്നു. മനുഷ്യൻ മനസ്സിൽ കഠിനഭാരം വഹിക്കുമെന്ന് ദൃഢനിശ്ചയം ചെയ്താൽ, ആ നിശ്ചയം സഫലമാകാൻ വിധിയും അവനെ സഹായിക്കുന്നു.

Verse 29

हत्वा पाण्ड्सुतानाजी सकृष्णान्‌ सहसात्वतान्‌ | गर्जामि यद्य॒हं विप्र तव कि तत्र नश्यति

ഹേ വിപ്രാ! ഞാൻ യുദ്ധത്തിൽ പാണ്ഡുസുതന്മാരെ—കൃഷ്ണനെയും സാത്വതന്മാരെയും കൂടി—വധിക്കുമെന്ന് നിശ്ചയിച്ച് ഗർജ്ജിച്ചാൽ, അതിൽ നിനക്കേത് നഷ്ടം?

Verse 30

वृथा शूरा न गर्जन्ति शारदा इव तोयदा: । सामर्थ्यमात्मनो ज्ञात्वा ततो गर्जन्ति पण्डिता:

ശൂരന്മാർ വ്യർത്ഥമായി ഗർജ്ജിക്കുകയില്ല—അവർ ശരദ്കാല മേഘങ്ങളെപ്പോലെയല്ല. പണ്ഡിതർ ആദ്യം സ്വന്തം സാമർത്ഥ്യം തിരിച്ചറിഞ്ഞ് പിന്നെ മാത്രമേ ഗർജ്ജിക്കൂ.

Verse 31

सो5हमद्य रणे यत्तौ सहितौ कृष्णपाण्डवौ । उत्सहे मनसा जेतुं ततो गर्जामि गौतम

ഗൗതമാ! ഇന്ന് യുദ്ധഭൂമിയിൽ ജയത്തിനായി ഒരുമിച്ച് പരിശ്രമിക്കുന്ന കൃഷ്ണനെയും പാണ്ഡവനെയും (അർജുനനെയും) ഞാൻ മനസ്സിൽ തന്നെ ജയിക്കാമെന്ന ഉത്സാഹം ഉണർത്തിയിരിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ടാണ് ഞാൻ ഗർജ്ജിക്കുന്നത്.

Verse 32

पश्य त्वं गर्जितस्यास्य फल मे विप्र सानुगान्‌ । हत्वा पाण्ड्सुतानाजी सहकृष्णान्‌ ससात्वतान्‌

ഹേ വിപ്രാ! നിന്റെ അനുയായികളോടുകൂടെ എന്റെ ഈ ഗർജ്ജനത്തിന്റെ ഫലം നോക്കുക—യുദ്ധത്തിൽ പാണ്ഡുസുതന്മാരെ, കൃഷ്ണനെയും സാത്വതന്മാരെയും കൂടി, വധിച്ച്.

Verse 33

दुर्योधनाय दास्यामि पृथिवीं हतकण्टकाम्‌ । “ब्रह्म! मेरी इस गर्जनाका फल देख लेना। मैं युद्धमें श्रीकृष्ण, सात्यकि तथा अनुगामियोंसहित पाण्डवोंको मारकर इस भूमण्डलका निष्कण्टक राज्य दुर्योधनको दे दूँगा' ।।

കൃപൻ പറഞ്ഞു—ഹേ സൂതപുത്രാ, നിന്റെ അഹങ്കാരപൂർണ്ണമായ പ്രലാപങ്ങളും കൽപ്പിത പദ്ധതികളും എനിക്ക് വിശ്വസിക്കാനാവില്ല. കർണാ, നീ എപ്പോഴും ശ്രീകൃഷ്ണനെയും അർജുനനെയും ധർമ്മരാജൻ യുധിഷ്ഠിരനെയും കുറ്റപ്പെടുത്തുന്നു; എന്നാൽ യുദ്ധവിശാരദരായ ശ്രീകൃഷ്ണനും അർജുനനും നിലകൊള്ളുന്ന പക്ഷത്തിനാണ് വിജയം ഉറപ്പ്.

Verse 34

सदा क्षिपसि वै कृष्णौ धर्मराजं च पाण्डवम्‌ | ध्रुवस्तत्र जय: कर्ण यत्र युद्धविशारदौ

കൃപൻ പറഞ്ഞു—കർണാ, നീ എപ്പോഴും ശ്രീകൃഷ്ണനെയും പാണ്ഡവ ധർമ്മരാജൻ യുധിഷ്ഠിരനെയും പരിഹസിക്കുന്നു; എന്നാൽ യുദ്ധവിശാരദരായ ശ്രീകൃഷ്ണനും അർജുനനും ഉള്ള പക്ഷത്തിനാണ് വിജയം ഉറപ്പ്.

Verse 35

देवगन्धर्वयक्षाणां मनुष्योरगरक्षसाम्‌ । दंशितानामपि रणे अजेयौ कृष्णपाण्डवौ

കൃപൻ പറഞ്ഞു—ദേവന്മാർ, ഗന്ധർവ്വന്മാർ, യക്ഷന്മാർ, മനുഷ്യയോദ്ധാക്കൾ, നാഗങ്ങൾ, രാക്ഷസർ—എല്ലാവരും കവചം ധരിച്ചു യുദ്ധത്തിനിറങ്ങിയാലും, रणഭൂമിയിൽ ശ്രീകൃഷ്ണനും പാണ്ഡവനും (അർജുനൻ) അജേയരായിരിക്കും.

Verse 36

ब्रह्मण्य: सत्यवाग दान्तो गुरुदैवतपूजक: । नित्यं धर्मरतश्नैव कृतास्त्रश्न विशेषत:

കൃപൻ പറഞ്ഞു—അവൻ ബ്രാഹ്മണധർമ്മഭക്തൻ, സത്യവാക്യൻ, ഇന്ദ്രിയനിയന്ത്രണമുള്ളവൻ, ഗുരുവിനെ ദൈവതുല്യമായി പൂജിക്കുന്നവൻ. അവൻ നിത്യം ധർമ്മത്തിൽ രതനാണ്; പ്രത്യേകിച്ച് ആയുധവിദ്യയിൽ പൂർണ്ണമായി പ്രാവീണ്യമുള്ളവൻ.

Verse 37

भ्रातरश्नास्य बलिन: सर्वस्त्रिषु कृतश्रमा:

കൃപൻ പറഞ്ഞു—അവന്റെ സഹോദരന്മാരും ബലവാന്മാരാണ്; എല്ലാ ആയുധങ്ങളിലും കഠിനപരിശ്രമത്തോടെ പരിശീലനം നേടിയ പരിചയസമ്പന്നർ.

Verse 38

सम्बन्धिननश्रेन्द्रवीर्या: स्वनुरक्ता: प्रहारिण:

കൃപൻ പറഞ്ഞു—അവരുടെ ബന്ധുക്കളും ഇന്ദ്രസമമായ വീര്യശാലികൾ; സ്വന്തം പക്ഷത്തോട് അനുരക്തരും പ്രഹാരത്തിൽ നിപുണരുമാണ്. അവരുടെ പേരുകൾ—ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ, ശിഖണ്ഡി, ദുർമുഖന്റെ പുത്രൻ ജനമേജയൻ, ചന്ദ്രസേനൻ, രുദ്രസേനൻ, കീർത്തിധർമൻ, ധ്രുവൻ, ധരൻ, വസുചന്ദ്രൻ, ദാമചന്ദ്രൻ, സിംഹചന്ദ്രൻ, സുതേജനൻ, ദ്രുപദന്റെ പുത്രഗണങ്ങളും മഹാ അസ്ത്രവിദനായ ദ്രുപദനും.

Verse 39

धृष्टद्युम्म: शिखण्डी च दौर्मुखिर्जनमेजय: । चन्द्रसेनो रुद्रसेन: कीर्तिधर्मा ध्रुवो धर:

ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ, ശിഖണ്ഡി, ദുർമുഖന്റെ പുത്രൻ ജനമേജയൻ; ചന്ദ്രസേനൻ, രുദ്രസേനൻ; കീർത്തിധർമൻ, ധ്രുവൻ, ധരൻ—ഇവരെല്ലാം ഇന്ദ്രസമമായ പരാക്രമമുള്ളവർ, സ്വന്തം പക്ഷത്തോട് അനുരക്തരും പ്രഹാരത്തിൽ നിപുണരുമാണ്.

Verse 40

वसुचन्द्रो दामचन्द्र: सिंहचन्द्र: सुतेजन: । द्रुपदस्य तथा पुत्रा द्रुपदश्च महास्त्रवित्‌

വസുചന്ദ്രൻ, ദാമചന്ദ്രൻ, സിംഹചന്ദ്രൻ, സുതേജനൻ; ദ്രുപദന്റെ പുത്രഗണങ്ങളും, ദ്രുപദൻ തന്നെയും മഹാ അസ്ത്രവിദനാണ്.

Verse 41

येषामर्थाय संयत्तों मत्स्यराज: सहानुज: । शतानीक: सूर्यदत्त: श्रुतानीक: श्रुतध्वज:

ആർക്കുവേണ്ടി മത്സ്യരാജാവ് തന്റെ അനുജന്മാരോടുകൂടി ആയുധം എടുത്ത് സന്നദ്ധനായിരിക്കുന്നുവോ—അവർ ശതാനീകൻ, സൂര്യദത്തൻ, ശ്രുതാനീകൻ, ശ്രുതധ്വജൻ.

Verse 42

बलानीको जयानीको जयाश्वो रथवाहन: । चन्द्रोदय: समरथो विराटभ्रातर: शुभा:

ബലാനീകൻ, ജയാനീകൻ, ജയാശ്വൻ, രഥവാഹനൻ, ചന്ദ്രോദയൻ, സമരഥൻ—ഇവർ വിരാടന്റെ ശുഭ (യശസ്സുള്ള) സഹോദരന്മാർ.

Verse 43

यमौ च द्रौपदेयाश्न राक्षसश्र॒ घटोत्कच: । येषामर्थाय युध्यन्ते न तेषां विद्यते क्षय:

യമജന്മാർ (നകുലൻ–സഹദേവൻ), ദ്രൗപദേയന്മാർ, രാക്ഷസൻ ഘടോത്കചൻ—ഇവർക്കായി വീരർ യുദ്ധം ചെയ്യുന്നിടത്തോളം അവരുടെ പക്ഷത്തിന് ക്ഷയം ഇല്ല; അവരുടെ കാര്യം നശിക്കുകയില്ല.

Verse 44

जिनके लिये शतानीक, सूर्यदत्त, श्रुतानीक, श्रुतध्वज, बलानीक, जयानीक, जयाश्व, रथवाहन, चन्द्रोदय तथा समरथ--ये विराटके श्रेष्ठ भाई और इन भाइयोंसहित मत्स्यराज विराट युद्ध करनेको तैयार हैं, नकुल, सहदेव, द्रौपदीके पुत्र तथा राक्षस घटोत्कच--ये वीर जिनके लिये युद्ध कर रहे हैं, उन पाण्डवोंकी कभी कोई क्षति नहीं हो सकती है || ४१-- ४३ ।। एते चान्ये च बहवो गुणा: पाण्डुसुतस्य वै । कामं॑ खलु जगत्सर्व॑ सदेवासुरमानुषम्‌

പാണ്ഡുപുത്രനിൽ ഇവയും ഇതുപോലെ അനേകം ഗുണങ്ങളും ഉണ്ട്. ദേവൻമാർ, അസുരൻമാർ, മനുഷ്യർ എന്നിവരോടുകൂടിയ സർവ്വലോകവും തങ്ങളുടെ ഇഷ്ടപ്രകാരം അവർക്കെതിരായി നിലകൊണ്ടാലും പാണ്ഡവരെ നശിപ്പിക്കാനാവില്ല.

Verse 45

सयक्षराक्षसगणं सभूतभुजगद्धिपम्‌ । निःशेषमस्त्रवीर्येण कुर्वाते भीमफाल्गुनौ

യക്ഷ-രാക്ഷസഗണങ്ങളെയും, ഭൂതങ്ങളോടുകൂടി നാഗാധിപനെയും വരെ—ഭീമനും ഫാൽഗുനനും (അർജുനനും) തങ്ങളുടെ അസ്ത്രവീര്യത്തോടെ നിശ്ശേഷം ആക്കുന്നു.

Verse 46

पाणए्डुपुत्र युधिष्ठिरके ये तथा और भी बहुत-से गुण हैं। भीमसेन और अर्जुन यदि चाहें तो अपने अस्त्रबलसे देवता, असुर, मनुष्य, यक्ष, राक्षस, भूत, नाग और हाथियोंसहित इस सम्पूर्ण जगत्‌का सर्वथा विनाश कर सकते हैं ।।

പാണ്ഡുപുത്രൻ യുധിഷ്ഠിരനിൽ ഇതുകൂടാതെ അനേകം ഗുണങ്ങളുണ്ട്. ഭീമസേനനും അർജുനനും ആഗ്രഹിച്ചാൽ, തങ്ങളുടെ അസ്ത്രബലത്തോടെ ദേവൻമാർ, അസുരൻമാർ, മനുഷ്യർ, യക്ഷർ, രാക്ഷസർ, ഭൂതങ്ങൾ, നാഗങ്ങൾ, ആനകൾ എന്നിവരോടുകൂടി ഈ സമസ്ത ലോകത്തെയും പൂർണ്ണമായി നശിപ്പിക്കാം. യുധിഷ്ഠിരൻ എന്നാൽ തന്റെ ഭയാനകദൃഷ്ടിയാൽ തന്നെ ഭൂമിയെ ദഹിപ്പിക്കും—അവന്റെ ബലം അളക്കാനാവാത്തത്; ശൗര്യത്തിലും ലക്ഷ്യത്തിലും അവൻ ദൃഢൻ.

Verse 47

महानपनयस्त्वेष नित्यं हि तव सूतज

ഹേ സൂതപുത്രാ! ഇത് നിനക്കൊരു മഹാ അപയശമാണ്; സത്യമായി, ഈ അപകീർത്തി നിന്റെ പെരുമാറ്റത്തിൽ നിത്യവും പതിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

Verse 48

संजय उवाच एवमुक्तस्तु राधेय: प्रहसन्‌ भरतर्षभ

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഭരതശ്രേഷ്ഠാ! ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ടപ്പോൾ രാധേയൻ കർണ്ണൻ ചിരിച്ചു.

Verse 49

अब्रवीच्च तदा कर्णों गुरुं शारद्वतं कृपम्‌ संजय कहते हैं--भरतश्रेष्ठ) उनके ऐसा कहनेपर राधापुत्र कर्ण ठठाकर हँस पड़ा और शरद्वानके पुत्र गुरु कृपाचार्यसे उस समय यों बोला-- || ४८ ई ।।

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ കർണ്ണൻ തന്റെ ഗുരു ശാരദ്വത കൃപാചാര്യനോടു പറഞ്ഞു—“ബ്രാഹ്മണാ! പാണ്ഡവരെക്കുറിച്ച് നിങ്ങൾ പറഞ്ഞ വാക്ക് സത്യമാണ്.”

Verse 50

अजय्याश्षु रणे पार्था देवैरपि सवासवै:

“യുദ്ധത്തിൽ പൃഥാപുത്രർ അജേയരാണ്—ഇന്ദ്രനോടുകൂടിയ ദേവന്മാർക്കും അവരെ ജയിക്കാനാവില്ല.”

Verse 51

सदैत्ययक्षगन्धर्वै: पिशाचोरगराक्षसै: । “यह भी ठीक है कि कुन्तीके पुत्रोंको रणभूमिमें इन्द्र आदि देवता

“ദൈത്യർ, യക്ഷർ, ഗന്ധർവർ, പിശാചുകൾ, നാഗങ്ങൾ, രാക്ഷസർ എന്നിവർക്കും അവരെ ജയിക്കാനാവില്ല; എങ്കിലും വാസവൻ (ഇന്ദ്രൻ) നൽകിയ ശക്തിയാൽ ഞാൻ പൃഥാപുത്രരെ ജയിക്കും.”

Verse 52

मम ह्वमोघा दत्तेयं शक्ति: शक्रेण वै द्विज । एतया निहनिष्यामि सव्यसाचिनमाहवे

“ദ്വിജാ! ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) എനിക്ക് ഈ അമോഘ ശക്തി നൽകിയിരിക്കുന്നു; ഇതുകൊണ്ടുതന്നെ യുദ്ധത്തിൽ സവ്യസാചി അർജുനനെ ഞാൻ വധിക്കും.”

Verse 53

हते तु पाण्डवे कृष्णे भ्रातरश्नास्यथ सोदरा: । अनर्जुना न शक्ष्यन्ति महीं भोक्तुं कथठचन,'पाण्डुपुत्र अर्जुनके मारे जानेपर उनके बिना उनके सहोदर भाई किसी तरह इस पृथ्वीका राज्य नहीं भोग सकेंगे

Sañjaya said: “But if Arjuna, the Pāṇḍava, is slain, then his own brothers—born of the same mother—will in no way be able to enjoy or govern the earth without him.” The statement underscores Arjuna’s pivotal role in sustaining the Pāṇḍavas’ political legitimacy and moral confidence amid the war’s crisis.

Verse 54

तेषु नष्टेषु सर्वेषु पृथिवीयं ससागरा । अयत्नात्‌ कौरवेन्द्रस्य वशे स्थास्यति गौतम,“गौतम! उन सबके नष्ट हो जानेपर बिना किसी प्रयत्नके ही यह समुद्रसहित सारी पृथ्वी कौरवराज दुर्योधनके वशमें हो जायगी

Sañjaya said: “Gautama, when all those warriors have been destroyed, this entire earth—together with the encircling ocean—will, without any further effort, come under the control of the Kuru king (Duryodhana.” The line underscores the grim wartime logic that sovereignty is imagined as the automatic fruit of annihilating opposition, raising an implicit ethical tension between political victory and the catastrophic human cost that secures it.

Verse 55

सुनीतैरिह सर्वार्था: सिध्यन्ते नात्र संशय: । एतमर्थमहं ज्ञात्वा ततो ग्जामि गौतम

Sañjaya said: “Here in this world, all aims are accomplished through well-guided, prudent effort—of this there is no doubt. Understanding this truth, I therefore raise my cry, O Gautama.”

Verse 56

त्वंतुविप्रश्न वृद्धक्ष अशक्तश्नापि संयुगे कृतस्नेहश्न पार्थेषु मोहान्मामवमन्यसे

Sañjaya said: “But you are a brāhmaṇa, and moreover an old man—indeed you have no strength for battle. And since you bear affection for the sons of Pṛthā, you are, out of delusion, showing contempt for me.”

Verse 57

यद्येवं वक्ष्यससे भूयो ममाप्रियमिह द्विज । ततस्ते खड्गमुद्यम्य जिद्लां छेत्स्यामि दुर्मते

Sañjaya said: “If, O brāhmaṇa, you again speak here words that are displeasing to me, then I will raise my sword and cut off your tongue, you wicked-minded one.” The line conveys how anger and wounded pride can drive a person to threaten violence even against a brāhmaṇa, revealing a sharp ethical collapse amid the pressures of war and harsh speech.

Verse 58

यच्चापि पाण्डवान्‌ विप्र स्तोतुमिच्छसि संयुगे । भीषयन्‌ सर्वसैन्यानि कौरवेयाणि दुर्मते

ഇനിയും, ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, നീ യുദ്ധമദ്ധ്യേ തന്നെ പാണ്ഡവരെ സ്തുതിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ—കൗരവരുടെ സർവ്വസൈന്യത്തെയും ഭീതിയിലാഴ്ത്തിക്കൊണ്ട്, ഹേ ദുർമതേ—അടുത്തത് കേൾക്കുക।

Verse 59

दुर्योधनश्च द्रोणश्व॒ शकुनिर्दुर्मुखो जय:

അവിടെ ദുര്യോധനനും ദ്രോണനും ശകുനിയും ദുര്മുഖനും ജയനും ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 60

दुःशासनो वृषसेनो मद्रराजस्त्वमेव च | सोमदत्तश्न भूरिश्व॒ तथा द्रौणिविविंशति:

ദുഃശാസനൻ, വൃഷസേനൻ, മദ്രരാജൻ—നീയും കൂടെ—സോമദത്തൻ, ഭൂരിശ്രവൻ, അതുപോലെ ദ്രൗണി, വിവിംശതി എന്നിവരും ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 61

तिष्ठेयुर्देशिता यत्र सर्वे युद्धविशारदा: । जयेदेतान्‌ नरः को नु शक्रतुल्यबलोडप्यरि:

യുദ്ധവിശാരദരായ ആ എല്ലാവരും അവിടെ സ്ഥാനസ്ഥാനങ്ങളിൽ ക്രമപ്പെടുത്തി നിർത്തപ്പെട്ടാൽ—ഇന്ദ്രസമമായ ബലമുള്ള ശത്രുവായാലും—അവരെ ജയിക്കാൻ ഏതു മനുഷ്യന് കഴിയുമോ?

Verse 62

“दुर्योधन, द्रोण, शकुनि, दुर्मुख, जय, दुःशासन, वृषसेन, मद्रराज शल्य, तुम स्वयं, सोमदत, भूरि, अश्वत्थामा और विविंशति--ये युद्धकुशल सम्पूर्ण वीर जहाँ कवच बाँधकर खड़े हो जायाँगे, वहाँ इन्हें कौन मनुष्य जीत सकता है? वह इन्द्रके तुल्य बलवान्‌ शत्रु ही क्यों न हो (इनका कुछ नहीं बिगाड़ सकता) ।।

ദുര്യോധനൻ, ദ്രോണൻ, ശകുനി, ദുര്മുഖൻ, ജയൻ, ദുഃശാസനൻ, വൃഷസേനൻ, മദ്രരാജൻ ശല്യൻ, നീ തന്നെയും, സോമദത്തൻ, ഭൂരി, അശ്വത്ഥാമാവ്, വിവിംശതി—ഈ യുദ്ധകുശലരായ വീരന്മാർ എല്ലാം കവചം കെട്ടി അവിടെ നില്ക്കുമ്പോൾ, അവരെ ഏതു മനുഷ്യന് ജയിക്കാനാകും? ഇന്ദ്രസമമായ ബലമുള്ള ശത്രുവായാലും അവർക്കെന്ത് കേടു വരുത്താനാകും? കാരണം ശൂരന്മാർ, അസ്ത്രവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവർ, ബലവാന്മാർ, സ്വർഗ്ഗലാഭം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ, ധർമ്മജ്ഞർ, യുദ്ധനിപുണർ—ഇത്തരക്കാർ യുദ്ധത്തിൽ ദേവന്മാരെയും പോലും വധിക്കുവാൻ കഴിവുള്ളവർ ആകുന്നു।

Verse 63

एते स्थास्यन्ति संग्रामे पाण्डवानां वधार्थिन: । जयमाकाड्क्षमाणा हि कौरवेयस्य दंशिता:,“ये वीरगण कुरुराज दुर्योधनकी जय चाहते हुए पाण्डवोंके वधकी इच्छासे संग्राममें कवच बाँधकर डट जायाँगे

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—പാണ്ഡവന്മാരെ വധിക്കണമെന്ന ഉദ്ദേശത്തോടെ ഇവർ യുദ്ധത്തിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കും. കൗരവകുമാരന്റെ ജയമാകാംക്ഷിച്ച് കവചധാരികളായി പൂർണ്ണസന്നദ്ധരായി ദൃഢനിശ്ചയത്തോടെ ഇരിക്കും.

Verse 64

दैवायत्तमहं मनन्‍्ये जयं सुबलिनामपि | यत्र भीष्मो महाबाहुः शेते शरशताचित:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അത്യന്തം ബലവാന്മാരുടെ ജയവും ദൈവാധീനമാണെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. നോക്കുക, മഹാബാഹു ഭീഷ്മൻ ഇന്ന് യുദ്ധഭൂമിയിൽ നൂറുകണക്കിന് അമ്പുകളാൽ കുത്തേറ്റു ശരശയ്യയിൽ ശയിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 65

विकर्णश्षित्रसेनश्व॒ बाह्नलीको5थ जयद्रथ: । भूरिश्रवा जयश्वैव जलसंध: सुदक्षिण:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—വികർണൻ, ചിത്രസേനൻ, ബാഹ്ലീകൻ, ജയദ്രഥൻ; ഭൂരിശ്രവസ്, ജയൻ, ജലസന്ധൻ, സുദക്ഷിണൻ—ഇവരെല്ലാം മഹായോദ്ധാക്കളാണ്.

Verse 66

शलश्न रथिनां श्रेष्ठो भगदत्तश्न वीर्यवान्‌ एते चान्ये च राजानो देवैरपि सुदुर्जया:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—രഥികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ശലനും വീര്യവാനായ ഭഗദത്തനും—ഇവരും മറ്റു പല രാജാക്കന്മാരും ദേവന്മാർക്കുപോലും അത്യന്തം ദുർജയരാണ്.

Verse 67

निहता: समरे शूरा: पाण्डवैर्बलवत्तरा: । किमन्यद्‌ दैवसंयोगान्मन्यसे पुरुषाधम

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—സമരത്തിൽ പാണ്ഡവന്മാരേക്കാൾ ബലവാനായ ശൂരന്മാർ പാണ്ഡവന്മാരാൽ തന്നെ നിഹതരായി. ഹേ പുരുഷാധമാ! ദൈവസംയോഗം ഒഴികെ ഇതിനെ നീ മറ്റെന്തായി കരുതുന്നു?

Verse 68

'परंतु उन अत्यन्त प्रबल तथा शूरवीर नरेशोंको भी पाण्डवोंने युद्धमें मार डाला। पुरुषाधम! तुम इसमें दैवसंयोगके सिवा दूसरा कौन-सा कारण मानते हो? ।।

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—എന്നാലും പാണ്ഡവർ യുദ്ധത്തിൽ അത്യന്തം ബലവാന്മാരും വീരപ്രസിദ്ധരുമായ ആ രാജാക്കളെയും വധിച്ചു. ഹേ പുരുഷാധമാ! ഇവിടെ ദൈവസംയോഗം ഒഴികെ മറ്റെന്ത് കാരണമാണു നീ കാണുന്നത്? കൂടാതെ, ഹേ ബ്രാഹ്മണാ! നീ നിരന്തരം ദുര്യോധനന്റെ ശത്രുക്കളെന്ന് പുകഴ്ത്തുന്നവരിലുപോലും നൂറുകണക്കിനും ആയിരക്കണക്കിനും വീരർ കൊല്ലപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 69

क्षीयन्ते सर्वसैन्यानि कुरूणां पाण्डवैः सह । प्रभाव॑ नात्र पश्यामि पाण्डवानां कथंचन

കൗരവരുടെ സൈന്യങ്ങളും പാണ്ഡവരുടെ സൈന്യങ്ങളും—എല്ലാം ക്ഷയിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. എങ്കിലും ഇവിടെ പാണ്ഡവർക്ക് ഏതുവിധത്തിലും നിർണായകമായ മേൽക്കൈയോ പ്രത്യേക പ്രഭാവമോ ഞാൻ കാണുന്നില്ല.

Verse 70

“कौरव तथा पाण्डव दोनों दलोंकी सारी सेनाएँ प्रतिदिन नष्ट हो रही हैं। मुझे इसमें किसी प्रकार भी पाण्डवोंका कोई विशेष प्रभाव नहीं दिखायी देता है ।।

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ദിവസംതോറും കൗരവരും പാണ്ഡവരും—ഇരു പക്ഷങ്ങളുടെയും മുഴുവൻ സൈന്യങ്ങളും നശിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. ഇതിൽ പാണ്ഡവർക്ക് ഏതുവിധത്തിലും പ്രത്യേക മേൽക്കൈ എനിക്ക് കാണുന്നില്ല. ഹേ ദ്വിജാധമാ! നീ നിരന്തരം ബലവാന്മാരെന്ന് കരുതുന്ന അവരോടുതന്നെ ഞാൻ യുദ്ധഭൂമിയിൽ ദുര്യോധനന്റെ ഹിതാർത്ഥം യഥാശക്തി പോരാടാൻ ശ്രമിക്കും. വിജയം ദൈവാധീനമാണ്.

Verse 157

इस प्रकार श्रीमह्याभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत घटोत्कचवधपर्वमें रात्रियुद्धके प्रसंगमें द्रोणाचार्य और युधिष्ठिरका युद्धविषयक एक सौ सत्तावनवाँ अध्याय पूरा हुआ

ഇങ്ങനെ ശ്രീമഹാഭാരതത്തിലെ ദ്രോണപർവ്വാന്തർഗതമായ ഘടോത്കചവധപർവ്വത്തിൽ, രാത്രിയുദ്ധപ്രസംഗത്തിൽ, ദ്രോണാചാര്യനും യുധിഷ്ഠിരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധവിഷയകമായ നൂറ്റി അമ്പത്തേഴാമത്തെ അധ്യായം സമാപ്തമായി.

Verse 158

इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि घटोत्कचवधपर्वणि रात्रियुद्धे कृपकर्णवाक्ये$ष्टपजचाशदधिकशततमो< ध्याय:

ഇങ്ങനെ ശ്രീമഹാഭാരതത്തിലെ ദ്രോണപർവ്വാന്തർഗതമായ ഘടോത്കചവധപർവ്വത്തിൽ, രാത്രിയുദ്ധപ്രസംഗത്തിൽ, കൃപാചാര്യനും കർണ്ണനും തമ്മിലുള്ള വാക്യവിവാദവിഷയകമായ നൂറ്റി അമ്പത്തെട്ടാമത്തെ അധ്യായം സമാപ്തമായി.

Verse 243

कर्ण: प्रहरतां श्रेष्ठ: कृपं वाक्यमथाब्रवीत्‌ | उन कृपाचार्यके ऐसा कहनेपर योद्धाओंमें श्रेष्ठ कर्णने उस समय रुष्ट होकर कृपाचार्यसे इस प्रकार कहा--

യുദ്ധത്തിൽ പ്രഹരിക്കുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ കർണ്ണൻ അപ്പോൾ കൃപനെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത് വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു. കൃപയുടെ വചനം കേട്ട ഉടൻ തന്നെ ക്രോധം നിറഞ്ഞ കർണ്ണൻ കടുത്ത വാക്കുകളാൽ മറുപടി പറഞ്ഞു—ശാസനപരമായ ഉപദേശത്തെ മറികടന്ന് മുറിവേറ്റ അഭിമാനം തന്നെ സംസാരിച്ചതുപോലെ.

Verse 253

फल चाशु प्रयच्छन्ति बीजमुप्तमृताविव । 'शूरवीर वर्षाकालके मेघोंकी तरह सदा गरजते हैं और ठीक ऋतुमें बोये हुए बीजके समान शीघ्र ही फल भी देते हैं

അവർ വേഗത്തിൽ ഫലം നൽകുന്നു—യോജ്യമായ ഋതുവിൽ വിതച്ച വിത്ത് പെട്ടെന്ന് ഫലിക്കുന്നതുപോലെ. ശൂരവീരർ മഴക്കാല മേഘങ്ങളെപ്പോലെ സദാ ഗർജ്ജിക്കുന്നു; സമയോചിതമായ പരിശ്രമം ഫലത്തിൽ വൈകിപ്പിക്കുകയില്ല.

Verse 263

तत्तद्‌ विकत्थमानानां भारं चोद्धहतां मृथे । 'युद्धस्थलमें महान्‌ भार उठानेवाले शूरवीर यदि युद्धके मुहानेपर अपनी प्रशंसाकी ही बातें कहते हैं तो इसमें मुझे उनका कोई दोष नहीं दिखायी देता

യുദ്ധഭൂമിയിൽ മഹാഭാരം ചുമന്ന് ശത്രുഭാരം ഉയർത്തി നീക്കുന്ന ശൂരവീരർ, പോരിന്റെ വാതിൽക്കൽ തന്നെ സ്വന്തം ശൗര്യത്തെ പുകഴ്ത്തി സംസാരിച്ചാൽ, അതിൽ ഞാൻ അവരുടെ കുറ്റം കാണുന്നില്ല.

Verse 363

धृतिमांश्व कृतज्ञश्न धर्मपुत्रो युधिष्ठिर: । धर्मपुत्र युधिष्ठिर ब्राह्मणभक्त

ധർമ്മപുത്രനായ യുധിഷ്ഠിരൻ ധൃതിയുള്ളവനും കൃതജ്ഞനുമാണ്. അദ്ദേഹം ബ്രാഹ്മണഭക്തൻ, സത്യവാദി, ഇന്ദ്രിയജയൻ, ഗുരുക്കന്മാരെയും ദേവന്മാരെയും ആദരിക്കുന്നവൻ. സദാ ധർമ്മപരായണൻ; അസ്ത്രവിദ്യയിൽ പ്രത്യേക നിപുണൻ; ക്ഷമാശീലൻ, ധീരൻ, കൃതജ്ഞതയാൽ പ്രസിദ്ധൻ.

Verse 373

गुरुवृत्तिरता: प्राज्ञा धर्मनित्या यशस्विन: । इनके बलवान्‌ भाई भी सम्पूर्ण अस्त्र-शस्त्रोंकी कलामें परिश्रम किये हुए हैं। वे गुरुसेवापरायण, विद्वान, धर्मतत्पर और यशस्वी हैं

അവർ ഗുരുവിനൊത്ത വൃത്തിയിൽ രതരായവർ, പ്രാജ്ഞർ, ധർമ്മത്തിൽ നിത്യസ്ഥിരർ, യശസ്വികൾ. അവരുടെ ബലവാനായ സഹോദരനും സമസ്ത അസ്ത്രശസ്ത്രങ്ങളുടെയും യുദ്ധകലകളുടെയും പൂർണ്ണപരിധിയിൽ കഠിനപരിശ്രമത്തോടെ നന്നായി അഭ്യസിച്ചവൻ. അവർ ഗുരുസേവയിൽ തത്പരർ, പണ്ഡിതർ, ധർമ്മനിഷ്ഠർ, കീർത്തിമാന്മാർ.

Verse 466

कथं तान्‌ संयुगे कर्ण जेतुमुत्सहसे परान्‌ । युधिष्ठिर भी यदि रोषभरी दृष्टिसे देखें तो इस भूमण्डलको भस्म कर सकते हैं। कर्ण! जिनके लिये अनन्त बलशाली भगवान्‌ श्रीकृष्ण भी कवच धारण करके लड़नेको तैयार हैं

കൃപൻ പറഞ്ഞു—കർണാ! യുദ്ധത്തിൽ ആ മഹാബലമുള്ള ശത്രുക്കളെ ജയിക്കാമെന്ന ധൈര്യം നിനക്ക് എങ്ങനെ? യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ ക്രോധം നിറഞ്ഞൊരു ദൃഷ്ടി മാത്രം ചെലുത്തിയാൽ ഈ ഭൂമണ്ഡലം മുഴുവൻ ഭസ്മമാക്കാൻ കഴിയും. പിന്നെ, ആരുടെ കാരണത്താൽ അനന്തബലശാലിയായ ഭഗവാൻ ശ്രീകൃഷ്ണൻ പോലും കവചം ധരിച്ചു യുദ്ധത്തിന് സന്നദ്ധനാകുന്നുവോ, അത്തരം ശത്രുക്കളെ റണത്തിൽ ജയിക്കാമെന്ന ദുസ്സാഹസം നീ എങ്ങനെ കാണിക്കുന്നു?

Verse 473

यस्त्वमुत्सहसे योद्धुं समरे शौरिणा सह । सूतपुत्र! तुम जो सदा समरभूमिमें भगवान्‌ श्रीकृष्णके साथ युद्ध करनेका उत्साह दिखाते हो, यह तुम्हारा महान्‌ अन्याय (अक्षम्य अपराध) है

കൃപൻ പറഞ്ഞു—ഹേ സൂതപുത്രാ! റണഭൂമിയിൽ ശൗരി (ശ്രീകൃഷ്ണൻ) യോടു യുദ്ധം ചെയ്യാൻ നീ ഉത്സാഹം കാണിക്കുന്നത് മഹാ അന്യായമാണ്—ക്ഷമിക്കാനാകാത്ത അപരാധം.

Verse 493

एते चान्ये च बहवो गुणा: पाण्डुसुतेषु वै “बाबाजी! पाण्डवोंके विषयमें तुमने जो बात कही है वह सब सत्य है। यही नहीं, पाण्डवोंमें और भी बहुत-से गुण हैं

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഇവ മാത്രമല്ല; പാണ്ഡുപുത്രന്മാരിൽ സത്യമായും മറ്റു പല ഗുണങ്ങളും ഉണ്ട്.

Verse 586

अत्रापि शृणु मे वाक्‍्यं यथावद्‌ ब्रुवतो द्विज । “ब्रह्मन! दुर्मते! तुम तो युद्धस्थलमें समस्त कौरव-सेनाओंको भयभीत करनेके लिये पाण्डवोंके गुण गाना चाहते हो

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജാ! ഞാൻ യഥാവിധി പറയുന്ന വാക്കുകൾ ഇവിടെ കൂടി കേൾക്കുക—“ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, ഹേ ദുര്മതീ! യുദ്ധഭൂമിയിൽ സമസ്ത കൗരവസേനകളെയും ഭീതിയിലാഴ്ത്താൻ പാണ്ഡവരുടെ ഗുണഗാനം ചെയ്യാൻ നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ആ വിഷയത്തിലും ഞാൻ പറയുന്ന സത്യം കേൾക്കുക.”