Adhyaya 154
घटोत्कच-कर्णयुद्धम् (Ghaṭotkaca–Karna Combat and the Release of Śakti)
Upa-parva: Ghaṭotkaca–Karna Night Engagement (Māyā-yuddha Episode)
Saṃjaya describes Ghaṭotkaca, after slaying Alāyudha, roaring at the front and inducing acute fear in the Kaurava host. Karṇa attacks major Pāṇḍava-aligned fighters with dense arrow volleys; a prolonged exchange follows in which neither Karṇa nor Ghaṭotkaca appears inferior. Ghaṭotkaca then escalates by employing a fierce aerial māyā: lightning-like flashes, ominous sounds, and a storm of weapons—arrows, spears, axes, maces, stones, discs—fall across the battlefield, producing disorder, casualties, and retreat. Kurus denounce the unseen rākṣasa tactics as kūṭa-yuddha and press Karṇa to end the threat using the divine Śakti granted by Śakra in exchange for Karṇa’s earrings and armor. Karṇa, maintaining composure amid the chaos, resolves to deploy the weapon; the Śakti pierces through the māyā and Ghaṭotkaca’s heart, rising skyward after the strike. Ghaṭotkaca falls in a terrifying expanded form, still crushing a portion of the Kaurava force by the impact of his body. The Kauravas celebrate Karṇa’s feat and regroup, with Karṇa rejoining Duryodhana’s side.
Chapter Arc: संजय धृतराष्ट्र को सुनाते हैं कि द्रोण के उकसावे के बाद दुर्योधन फिर कर्ण से मंत्रणा करता है—अर्जुन-कृष्ण की अजेय गति और आज के संकट का अर्थ क्या है? → कर्ण पाण्डवों की धावा-शक्ति का स्मरण कराता है—देवों से भी दुर्भेद्य आचार्य-रचित व्यूह को अर्जुन ने भेद दिया; जयद्रथ जीवन बचाकर लौटना चाहता था, पर ‘अनार्य’ रीति से रोका गया और द्रोण से शरण/अभय की बात उठती है। साथ ही कर्ण द्रोण की वृद्धावस्था और शीघ्र-गमन/पराक्रम की सीमाओं का संकेत देकर दुर्योधन को ‘परम यत्न’ के लिए उकसाता है। → कर्ण का तीखा निष्कर्ष—हमारी पुरुषार्थ-शक्ति को निकृष्ट उपायों/कपट-पराक्रम से काटा जा रहा है; और अब सैन्धव (जयद्रथ) युद्ध में निहत हो चुका है—यह दैव-विधान की अटलता का भी संकेत है। → कर्ण दुर्योधन को धैर्य और पुनः संगठित होकर युद्ध आरम्भ करने की सलाह देता है; दोषारोपण से अधिक, शेष सेना को समेटकर रण में टिके रहने का आग्रह करता है, और दैव तथा पुरुषार्थ—दोनों के बीच संतुलित दृष्टि रखता है। → पुनः युद्ध का आरम्भ—जयद्रथ-वध के बाद कौरव पक्ष किस प्रकार प्रतिशोध और रक्षा-रणनीति बदलेगा, और द्रोण की भूमिका आगे कैसे मुड़ेगी?
Shlokas
Verse 1
/ अपर बक। है २ >> द्विपज्चाशर्दाधिकशततमो< ध्याय: दुर्योधन और कर्णकी बातचीत तथा पुनः युद्धका आरम्भ संजय उवाच ततो दुर्योधनो राजा द्रोणेनैवं प्रचोदित: । अमर्षवशमापन्नो युद्धायैव मनो दथे
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അതിനുശേഷം ദ്രോണാചാര്യൻ ഇങ്ങനെ പ്രചോദിപ്പിച്ചതോടെ രാജാവ് ദുര്യോധനൻ അമർഷത്തിന്റെ അധീനനായി, മനസ്സിൽ യുദ്ധത്തിനേ തീരുമാനമുറപ്പിച്ചു।
Verse 2
अब्रवीच्च तदा कर्ण पुत्रो दुर्योधनस्तव । पश्य कृष्णसहायेन पाण्डवेन किरीटिना
അപ്പോൾ ദുര്യോധനൻ കർണ്ണനോട് പറഞ്ഞു—“നോക്കുക; കൃഷ്ണന്റെ സഹായത്തോടെ ആ കിരീടധാരിയായ പാണ്ഡവൻ (അർജുനൻ) മുന്നേറുന്നു.”
Verse 3
आचार्यविदहितं व्यूहं भित्त्वा देवै: सुदुर्भिदम् । तव व्यायच्छमानस्य द्रोणस्यथ च महात्मन:
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ആചാര്യൻ ഒരുക്കിയ, ദേവന്മാർക്കും ഭേദിക്കുവാൻ അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ ആ വ്യൂഹം ഭേദിച്ച് അവർ മുന്നേറി; അപ്പോൾ നിന്റെ മഹാത്മാവായ ദ്രോണം അവരെ തടയാൻ യുദ്ധത്തിൽ പരിശ്രമിച്ചു കൊണ്ടിരുന്നു।
Verse 4
मिषतां योधमुख्यानां सैन्धवो विनिपातित: । उस समय आपके पुत्र दुर्योधनने कर्णसे इस प्रकार कहा--'कर्ण! देखो
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—പ്രമുഖ യോദ്ധാക്കൾ നോക്കി നിൽക്കേ സൈന്ധവൻ (ജയദ്രഥൻ) വീണുപോയി. ഹേ രാധേയ (കർണ), നോക്കുക—യുദ്ധത്തിൽ പ്രസിദ്ധരായ ഭൂമിയിലെ ശ്രേഷ്ഠ രാജാക്കന്മാർ എല്ലാവരുടെയും മുന്നിൽ തന്നെയാണിത് സംഭവിച്ചത്।
Verse 5
पार्थेनैकेन निहता: सिंहेनेवेतरे मृगा: । “राधानन्दन! देखो, जैसे सिंह दूसरे वन्य पशुओंका संहार कर डालता है, उसी प्रकार एकमात्र कुन्तीकुमार अर्जुनद्वारा मारे गये ये भूमण्डलके श्रेष्ठ भूपाल युद्धभूमिमें पड़े हैं ।।
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—പാർത്ഥൻ (അർജുനൻ) ഒരുത്തൻ തന്നെയാണ് അവരെ വധിച്ചത്; സിംഹം മറ്റുമൃഗങ്ങളെ വീഴ്ത്തുന്നതുപോലെ. ഹേ രാധാനന്ദന, നോക്കുക—കുന്തീപുത്ര അർജുനന്റെ അമ്പേറ്റു ഭൂമിയിലെ ശ്രേഷ്ഠ രാജാക്കന്മാർ യുദ്ധഭൂമിയിൽ ചിതറിക്കിടക്കുന്നു।
Verse 6
अल्पावशेषं सैन्यं मे कृतं शक्रात्मजेन ह | “मेरे और महात्मा द्रोणके परिश्रमपूर्वक युद्ध करते रहनेपर भी इन्द्रपुत्र अर्जुनने मेरी सेनाको अल्प-मात्रामें ही जीवित छोड़ा है (अधिकांश सेनाको तो मार ही डाला है) ।।
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ശക്രപുത്രനായ അർജുനൻ എന്റെ സൈന്യത്തെ അല്പാവശേഷമാക്കി. മഹാത്മാവായ ദ്രോണം അവനെ തടയാൻ ശ്രമിച്ചിട്ടും, യുദ്ധത്തിൽ ഫാൽഗുനൻ ഇത് എങ്ങനെ സാധിച്ചു?
Verse 7
भिन्द्यात् सुदुर्भिदं व्यूहं यतमानो5पि संयुगे । प्रतिज्ञाया गत: पारं हत्वा सैन्धवमर्जुन:
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—സമരത്തിൽ പരിശ്രമിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ തന്നെ അർജുനൻ ആ അതിദുർഭേദ്യമായ വ്യൂഹം ഭേദിച്ചു. പ്രതിജ്ഞയുടെ മറുകരയിലെത്തി, സൈന്ധവനെ (ജയദ്രഥനെ) വധിച്ച് തന്റെ വ്രതം പൂർത്തിയാക്കി।
Verse 8
“यदि इस युद्धमें आचार्य द्रोण अर्जुनको रोकनेकी पूरी चेष्टा करते तो प्रयत्न करनेपर भी वे समरांगणमें उस दुर्भद्य व्यूहको कैसे तोड़ सकते थे? सिंधुराजको मारकर अर्जुन अपनी प्रतिज्ञाके भारसे मुक्त हो गये ।।
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഈ യുദ്ധത്തിൽ ആചാര്യ ദ്രോണൻ അർജുനനെ തടയാൻ പരമാവധി പരിശ്രമിച്ചിരുന്നെങ്കിൽ, എത്ര ശ്രമിച്ചാലും അവൻ रणഭൂമിയിൽ ആ അതിദുർഭേദ്യമായ വ്യൂഹം എങ്ങനെ ഭേദിക്കുമായിരുന്നു? സിന്ധുരാജനെ വധിച്ച് പാർഥൻ തന്റെ പ്രതിജ്ഞാഭാരത്തിൽ നിന്ന് വിമുക്തനായി. ഓ രാധേയാ! നോക്കുക—പാർഥൻ യുദ്ധത്തിൽ വധിച്ച് ഭൂമിയിൽ വീഴ്ത്തിയ ഈ അനേകം രാജാക്കളെ; ഇവരൊക്കെയും മഹേന്ദ്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) തുല്യമായ വീര്യശാലികളായിരുന്നു.
Verse 9
अनिच्छत: कथं वीर द्रोणस्य युधि पाण्डव: । भिन्द्यात् सुदुर्भिदं व्यूहं यतमानस्य शुष्मिण:
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വീരാ! ശക്തിമാനായ ദ്രോണാചാര്യൻ യുദ്ധത്തിൽ പൂർണ്ണമായി പരിശ്രമിച്ചിട്ടും പാണ്ഡവനെ അകത്ത് കടക്കാൻ അനുവദിക്കാനാഗ്രഹിക്കാതിരുന്നാൽ, ആ പാണ്ഡവൻ ആ അതിദുർഭേദ്യമായ വ്യൂഹം എങ്ങനെ ഭേദിക്കുമായിരുന്നു?
Verse 10
दयित: फाल्गुनो नित्यमाचार्यस्य महात्मन: । ततोअस्य दत्तवान् द्वारमयुद्धेनैव शत्रुहन्
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ശത്രുഹന്താവേ! ഫാൽഗുനൻ (അർജുനൻ) മഹാത്മാവായ ആചാര്യ ദ്രോണനു എപ്പോഴും പ്രിയപ്പെട്ടവൻ; അതുകൊണ്ട് യുദ്ധം ചെയ്യാതെയേ അദ്ദേഹം അവന് വ്യൂഹത്തിലേക്കുള്ള പ്രവേശനവാതിൽ നൽകി.
Verse 11
अभयं सिन्धुराजाय दत्त्वा द्रोण: परंतप: । प्रादात् किरीटिने द्वारं पश्य निर्गुणतां मयि
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ശത്രുസന്താപകനായ ദ്രോണൻ സിന്ധുരാജന് അഭയം നൽകി, കിരീടധാരിയായ അർജുനന് വ്യൂഹത്തിലേക്കുള്ള പ്രവേശനവാതിൽ തുറന്നു കൊടുത്തു. നോക്കുക, എനിക്കുള്ള ഗുണഹീനത എത്ര!
Verse 12
'शत्रुओंको संताप देनेवाले द्रोणाचार्यने सिंधुराजको अभय-दान देकर भी किरीटधारी अर्जुनको व्यूहमें घुसनेका मार्ग दे दिया। देखो, मुझमें कितनी गुणहीनता है ।।
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ദുര്യോധനൻ മുൻപേ തന്നെ സിന്ധുരാജന് സ്വന്തം വീട്ടിലേക്കു പോകാൻ അനുമതി നൽകിയിരുന്നെങ്കിൽ, ഇത്ര വലിയ ജനനാശം സംഭവിക്കുമായിരുന്നില്ല.
Verse 13
जयद्रथो जीवितार्थी गच्छमानो गृहान् प्रति । मयानार्येण संरुद्धो द्रोणात् प्राप्पाभयं सखे
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—സഖേ! ജയദ്രഥൻ ജീവൻ രക്ഷിക്കാനായി ഗൃഹത്തിലേക്ക് പോകുകയായിരുന്നു; എന്നാൽ ഞാൻ അനാര്യകൃത്യം ചെയ്ത് ദ്രോണാചാര്യനിൽ നിന്ന് അഭയം നേടി അവനെ തടഞ്ഞു.
Verse 14
(रक्षामि सैन्धवं युद्धे नैन॑ प्राप्स्पति फाल्गुन: । मम सैन्यविनाशाय रुद्धो विप्रेण सैन्धव: ।।
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—“യുദ്ധത്തിൽ ഞാൻ സിന്ധുരാജനെ രക്ഷിക്കും; ഫാൽഗുണൻ (അർജുനൻ) അവനെ എത്തുകയില്ല.” എന്നു പറഞ്ഞ് ആ ബ്രാഹ്മണൻ എന്റെ സൈന്യനാശത്തിനായി ജയദ്രഥനെ തടഞ്ഞു. ഞാൻ ദുർഭാഗ്യവാൻ യുദ്ധത്തിൽ പരിശ്രമിച്ചിട്ടും, എന്റെ സൈന്യം മുഴുവനും ഹതമായി; രാജാവ് ജയദ്രഥനും കൊല്ലപ്പെട്ടു. കർണാ, നോക്കുക—നൂറുകളായും ആയിരങ്ങളായും ഉള്ള ശ്രേഷ്ഠ യോദ്ധാക്കൾ പാർഥന്റെ പേരൊതുക്കിയ അമ്പുകളാൽ യമലോകത്തിലേക്ക് അയക്കപ്പെട്ടു. നമ്മൾ അനേകർ നോക്കി നിൽക്കേ, യുദ്ധത്തിൽ ഒരൊറ്റ രഥത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ സിന്ധുരാജനും ആയിരക്കണക്കിന് യോദ്ധാക്കളും നശിച്ചു—ഇത് എങ്ങനെ? ഇന്ന് എന്റെ സഹോദരന്മാർ—ക്ഷിത്രസേന മുതലായവർ—ഭീമസേനനെ നേരിട്ട്, നമ്മുടെ ദുഷ്ടന്മാർ നോക്കി നിൽക്കേ, റണത്തിൽ ക്ഷീണിച്ചു വീണു.
Verse 15
“आज युद्धमें हम दुरात्माओंके देखते-देखते मेरे चित्रसेन आदि भाई भीमसेनसे भिड़कर नष्ट हो गये” ।। कर्ण उवाच आचार्य मा विगर्हस्व शक््त्यासौ युध्यते द्विज: । यथाबलं यथोत्साहं त्यक्त्वा जीवितमात्मन:
കർണൻ പറഞ്ഞു—ആചാര്യാ, അവനെ കുറ്റപ്പെടുത്തരുത്. ആ ബ്രാഹ്മണൻ ശക്തി-ആയുധംകൊണ്ട് യുദ്ധം ചെയ്യുന്നു; സ്വന്തം ജീവൻപോലും മോഹം വിട്ട്, തന്റെ ബലത്തിനും ഉത്സാഹത്തിനും അനുസരിച്ച് പോരാടുന്നു.
Verse 16
कर्ण बोला--भाई! तुम आचार्यकी निन्दा न करो। वह ब्राह्मण तो अपने बल, शक्ति और उत्साहके अनुसार प्राणोंका भी मोह छोड़कर युद्ध करता ही है ।।
കർണൻ പറഞ്ഞു—സഹോദരാ! ആചാര്യനെ നിന്ദിക്കരുത്. ആ ബ്രാഹ്മണൻ തന്റെ ബലം, ശക്തി, ഉത്സാഹം എന്നിവയ്ക്കനുസരിച്ച് ജീവമോഹം പോലും വിട്ട് യുദ്ധം ചെയ്യുന്നു. ശ്വേതവാഹനനായ അർജുനൻ ആചാര്യ ദ്രോണനെ മറികടന്ന് സൈന്യത്തിലേക്ക് കടന്നിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, അതിൽ ആചാര്യന് എങ്ങനെയും സൂക്ഷ്മമായ ദോഷം പോലും ഇല്ല.
Verse 17
कृती दक्षो युवा शूर: कृतास्त्रो लघुविक्रम: । दिव्यास्त्रयुक्तमास्थाय रथं वानरलक्षणम्
കർണൻ പറഞ്ഞു—അർജുനൻ കൃതിയും ദക്ഷനും; യുവാവും ശൂരനും, അസ്ത്രവിദ്യയിൽ പൂർണ്ണപരിശീലനം നേടിയവനും, വേഗത്തിൽ പരാക്രമം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നവനും ആണ്. ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങളാൽ സമ്പന്നമായ, വാനരധ്വജലക്ഷണമുള്ള രഥം ആശ്രയിച്ച് അവൻ മുന്നേറി. അത്തരം നിലയിൽ പരാക്രമശാലിയായ അർജുനൻ അക്ഷയമായ ദിവ്യ ഗാണ്ഡീവം കൈക്കൊണ്ട്, തീക്ഷ്ണബാണവർഷം ചൊരിഞ്ഞുകൊണ്ട്, ആചാര്യ ദ്രോണനെ മറികടന്നിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ—അത് അവനു യോജിച്ച കൃത്യം തന്നെയായിരുന്നു.
Verse 18
कृष्णेन च गृहीताश्वमभेद्यकवचावृत: । गाण्डीवमजरं दिव्यं धनुरादाय वीर्यवान्
കൃഷ്ണൻ കുതിരകളുടെ കയറുകൾ പിടിച്ചിരുന്നപ്പോൾ, അഭേദ്യ കവചം ധരിച്ച് സംരക്ഷിതനായ പരാക്രമശാലി അർജുനൻ അജരമായ ദിവ്യ ഗാണ്ഡീവ ധനുസ്സെടുത്തു. വാനരധ്വജചിഹ്നിതമായ രഥത്തിൽ ഇരുന്ന്, ദിവ്യാസ്ത്രസമ്പന്നനായി, പ്രവർത്തിയിൽ അതിവേഗനായ ധനഞ്ജയൻ മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളുടെ മഴ പെയ്യിച്ചുകൊണ്ട് ആചാര്യ ദ്രോണനെ മറികടന്ന് മുന്നേറി—അത് അവന്റെ വീര്യത്തിന് യോജിച്ച കർമ്മമായിരുന്നു.
Verse 19
प्रवर्षन् निशितान् बाणान् बाहुद्रविणदर्पित: । यदर्जुनो5 भ्ययाद् द्रोणमुपपन्नं हि तस्य तत्
തന്റെ ഭുജബലത്തിന്റെ വൈഭവത്തിൽ അഭിമാനിച്ച അർജുനൻ മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളുടെ മഴ പെയ്യിച്ചു. അവൻ അവിടെ ദ്രോണനെ മറികടന്ന് മുന്നേറിയത് അവനു തീർച്ചയായും യുക്തമായതായിരുന്നു.
Verse 20
आचार्य: स्थविरो राजन् शीघ्रयाने तथाक्षम: । बाहुव्यायामचेष्टायामशक्तस्तु नराधिप
രാജാവേ! നരാധിപാ! ആചാര്യ ദ്രോണൻ ഇപ്പോൾ വൃദ്ധനായി; വേഗത്തിൽ നീങ്ങാനും അവൻ അശക്തനാണ്. ഭുജബലം പ്രയാസത്തോടെ വിനിയോഗിക്കേണ്ട ചേഷ്ടകളിൽ അവന്റെ ശക്തി ഇനി മുമ്പുപോലെ പ്രവർത്തിക്കുന്നില്ല.
Verse 21
इसीलिये श्रीकृष्ण जिनके सारथि हैं, वे श्वेतवाहन अर्जुन द्रोणाचार्यको लाँच गये। यही कारण है कि मैं इसमें ट्रोणाचार्यका दोष नहीं देख रहा हूँ
അതുകൊണ്ടുതന്നെ, ശ്രീകൃഷ്ണൻ സാരഥിയായ ശ്വേതവാഹന അർജുനന് ദ്രോണാചാര്യനെ മറികടക്കാൻ കഴിഞ്ഞു. അതിനാൽ ഇതിൽ ദ്രോണന്റെ കുറ്റം ഞാൻ കാണുന്നില്ല.
Verse 22
अजय्यान् पाण्डवान् मन्ये द्रोणेनास्त्रविदा मृथे । तथा होनमततिक्रम्य प्रविष्ट: श्वेतवाहन:
അസ്ത്രവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള ദ്രോണനാലും യുദ്ധത്തിൽ പാണ്ഡവരെ ജയിക്കാനാവില്ലെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ശ്വേതവാഹന അർജുനൻ അവനെ മറികടന്ന് വ്യൂഹത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.
Verse 23
दैवादिष्टेडन्यथाभावो न मन्ये विद्यते क्वचित् । यतो नो युध्यमानानां परं शकक््त्या सुयोधन
കർണ്ണൻ പറഞ്ഞു—ദൈവം നിർണ്ണയിച്ച വഴിക്ക് വേറൊരു ഫലം എവിടെയും ഉണ്ടാകുമെന്ന് ഞാൻ വിശ്വസിക്കുന്നില്ല. അതിനാൽ, ഹേ സുയോധന! നാം യുദ്ധത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതിനാൽ, നിന്റെ പരമശക്തിയും ദൃഢനിശ്ചയവും കൊണ്ട് പരിശ്രമിക്ക.
Verse 24
परं यत्नं कुर्वतां च त्वया सार्थ रणाजिरे
യുദ്ധഭൂമിയിൽ നീ നിന്റെ കൂട്ടുകാരോടൊപ്പം എത്രയൊക്കെ പരമ പരിശ്രമം ചെയ്താലും…
Verse 25
हत्वास्माकं पौरुषं वै देवं पश्चात् करोति नः । सतत चेष्टमानानां निकृत्या विक्रमेण च
ഞങ്ങളുടെ പൗരുഷം തകർത്തിട്ട് പിന്നെ അതിനെ തന്നേ നമ്മുടെ പക്ഷത്ത് ‘ദൈവം’ എന്നു വിളിക്കുന്നു. നാം നിരന്തരം പരിശ്രമിച്ചാലും, അവൻ കപടതയാലും പരാക്രമത്താലും നമ്മെ കീഴടക്കുന്നു.
Verse 26
समरांगणमें तुम्हारे साथ हमलोग भी विजयके लिये महान् प्रयत्न करते हैं, छल-कपट तथा पराक्रमद्वारा भी सदा विजयकी चेष्टामें लगे रहते हैं, तो भी दैव हमारे पुरुषार्थको नष्ट करके हमें पीछे ढकेल देता है ।।
കർണ്ണൻ പറഞ്ഞു—ദൈവബാധയേറ്റ മനുഷ്യൻ എവിടെ എന്ത് പ്രവൃത്തി ചെയ്താലും, ചെയ്ത ഓരോ പ്രവൃത്തിയും ദൈവം തന്നേ മറിച്ചിടുന്നു. യുദ്ധഭൂമിയിൽ ഞങ്ങൾ നിനക്കൊപ്പം ജയത്തിനായി മഹാപ്രയത്നം ചെയ്യുന്നു—ഉപായത്താൽ, നയത്താൽ, പരാക്രമത്താൽ; എങ്കിലും ദൈവം നമ്മുടെ പുരുഷാർത്ഥം തകർത്തു ഞങ്ങളെ പിന്നോട്ടുതള്ളുന്നു.
Verse 27
यत् कर्तव्यं मनुष्पेण व्यवसायवता सदा । तत् कार्यमविशड्केन सिद्धिर्देवे प्रतेष्ठिता,मनुष्यको सदा उद्योगशील होकर निःशंकभावसे अपने कर्तव्यका पालन करना चाहिये; परंतु उसकी सिद्धि दैवके ही अधीन है
കർണ്ണൻ പറഞ്ഞു—ദൃഢനിശ്ചയമുള്ള മനുഷ്യൻ എപ്പോഴും ചെയ്യേണ്ട കര്ത്തവ്യം ചെയ്യണം; സംശയമില്ലാതെ അത് നിർവഹിക്കണം. എന്നാൽ സിദ്ധി ദൈവത്തിൽ തന്നെയാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്.
Verse 28
निकृत्या वज्चिता: पार्था विषयोगैश्व भारत | दग्धा जतुगृहे चापि द्यूतेन च पराजिता:
കർണൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭാരതാ! ഞങ്ങൾ കപടത്തോടെ പൃഥാപുത്രന്മാരെ വഞ്ചിച്ചു; അവരെ കൊല്ലാൻ വിഷം പ്രയോഗിച്ചു; ലാക്ഷാഗൃഹത്തിൽ കത്തിച്ചുകളയാനും ശ്രമിച്ചു; ദ്യൂതക്രീഡയിൽ അവരെ പരാജയപ്പെടുത്തി. എങ്കിലും അവരെ നശിപ്പിക്കാനായി പരിശ്രമത്തോടെ ചെയ്ത നമ്മുടെ ഈ എല്ലാ പ്രവൃത്തികളെയും ദൈവം മറിച്ചുകളഞ്ഞു.
Verse 29
राजनीति व्यपश्रित्य प्रहिताश्वैव काननम् । यत्नेन च कृतं॑ तत्तद् दैवेन विनिपातितम्
കർണൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭാരതവംശജാ! രാഷ്ട്രീയ തന്ത്രങ്ങളെ ആശ്രയിച്ച് ഞങ്ങൾ കുന്തീപുത്രന്മാരെ കാട്ടിലേക്കും അയച്ചു. എന്നാൽ ആലോചിച്ച് പരിശ്രമത്തോടെ ചെയ്ത ഓരോ പ്രവൃത്തിയും—വഞ്ചന, വിഷപ്രയോഗം, ലാക്ഷാഗൃഹദഹനം, ദ്യൂതപരാജയം—ദൈവം തകർത്തുകളഞ്ഞു.
Verse 30
युध्यस्व यत्नमास्थाय दैवं कृत्वा निरर्थकम् । यततस्तव तेषां च दैवं मार्गेण यास्यति
കർണൻ പറഞ്ഞു—‘ദൈവം’ തന്നെയാണ് നിർണായക കാരണമെന്നു കരുതി നിഷ്ക്രിയനാകരുത്; സ്വന്തം പരിശ്രമം ഉറപ്പായി പിടിച്ച് യുദ്ധം ചെയ്യുക. നീയും അവർ—പാണ്ഡവർ—തത്തത്ത വിജയത്തിനായി ശ്രമിക്കുമ്പോൾ, ദൈവം തന്റെ നിശ്ചിത പാതയിലൂടെ തന്നെ മുന്നേറും.
Verse 31
न तेषां मतिपूर्व हि सुकृतं दृश्यते क्वचित् । दुष्कृतं तव वा वीर बुद्धया हीनं॑ कुरूद्धह
കർണൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വീരാ, കുരുശ്രേഷ്ഠാ! പാണ്ഡവർ ബുദ്ധിപൂർവം ചെയ്ത ഏതെങ്കിലും പ്രത്യേക സുകൃതം എനിക്ക് എവിടെയും കാണുന്നില്ല; അതുപോലെ നീ ബുദ്ധിഹീനതകൊണ്ട് ചെയ്ത ദുഷ്കൃതവും എനിക്ക് കാണുന്നില്ല.
Verse 32
दैवं प्रमाणं सर्वस्य सुकृतस्येतरस्य वा | अनन्यकर्म दैवं हि जागर्ति स्वपतामपि
കർണൻ പറഞ്ഞു—സുകൃതമായാലും ദുഷ്കൃതമായാലും എല്ലാറ്റിനും പ്രമാണം ദൈവം തന്നെയാണ്; ഫലം നൽകുന്നതും അതുതന്നെ. വാസ്തവത്തിൽ ‘ദൈവം’ മറ്റൊന്നുമല്ല—മനുഷ്യന്റെ സ്വന്തം മുൻകൃത കർമ്മം തന്നെയാണ്; മനുഷ്യർ ഉറങ്ങുമ്പോഴും അത് ജാഗരിച്ച് ഫലം എത്തിക്കുന്നു.
Verse 33
बहूनि तव सैन्यानि योधाश्व बहवस्तव । न तथा पाण्डुपुत्राणामेवं युद्धमवर्तत,पहले तुम्हारे पास बहुत-सी सेनाएँ और बहुत-से योद्धा थे। पाण्डवोंके पास उतने सैनिक नहीं थे। इस अवस्थामें युद्ध आरम्भ हुआ था
കർണ്ണൻ പറഞ്ഞു— നിനക്കു അനേകം സൈന്യങ്ങളും അനേകം യോദ്ധാക്കളും ഉണ്ടായിരുന്നു; പാണ്ഡുപുത്രർക്കു അത്രയില്ല. ഇത്തരമൊരു അസമമായ സാഹചര്യത്തിലായിരുന്നു ഈ യുദ്ധം ആരംഭിച്ചത്.
Verse 34
तैरल्पैर्बहवो यूय॑ क्षयं नीता: प्रहारिण: । शड्के दैवस्य तत् कर्म पौरुषं येन नाशितम्
കർണ്ണൻ പറഞ്ഞു— ആ അല്പസംഖ്യക്കാരാൽ തന്നെ നിങ്ങളിൽ പലരും, പ്രഹാരികളായ യോദ്ധാക്കൾ, നാശത്തിലേക്കു നീക്കപ്പെട്ടു. ഇത് ദൈവത്തിന്റെ തന്നെ പ്രവർത്തിയെന്നു ഞാൻ സംശയിക്കുന്നു; അതാണ് നിങ്ങളുടെ പുരുഷാർത്ഥത്തെ നിഷ്ഫലമാക്കിയതു.
Verse 35
संजय उवाच एवं सम्भाषमाणानां बहु तत् तज्जनाधिप | पाण्डवानामनीकानि समदृश्यन्त संयुगे
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു— രാജാവേ! കർണ്ണനും ദുര്യോധനനും ഇങ്ങനെ പല കാര്യങ്ങൾ സംസാരിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴേ, യുദ്ധഭൂമിയിൽ പാണ്ഡവരുടെ സൈന്യവ്യൂഹങ്ങൾ ദൃശ്യമാകാൻ തുടങ്ങി.
Verse 36
ततः प्रववृते युद्ध व्यतिषक्तरथद्धिपम् | तावकानां परै: सार्थ राजन दुर्मन्त्रिते तव
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു— രാജാവേ! തുടർന്ന്, നിന്റെ ദുർമന്ത്രണത്തിന്റെ ഫലമായി, നിന്റെ പുത്രന്മാരുടെ സൈന്യവും ശത്രുക്കളും തമ്മിൽ ഭീകരയുദ്ധം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു; അവിടെ രഥം രഥത്തോടും ആന ആനയോടും ഏറ്റുമുട്ടി.
Verse 151
इस प्रकार श्रीमहाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत जयद्रथवधपर्वमें द्रोणवाक्यविषयक एक सौ इक्यावनवाँ अध्याय पूरा हुआ
ഇങ്ങനെ ശ്രീമഹാഭാരതത്തിലെ ദ്രോണപർവ്വത്തിൽ, ജയദ്രഥവധപർവ്വാന്തർഗതമായി, ദ്രോണവാക്യവിഷയകമായ നൂറ്റി അമ്പത്തൊന്നാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.
Verse 152
इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि जयद्रथवधपर्वणि पुनर्युद्धारम्भे द्विपज्चाशदधिकशततमो<्ध्याय:
ഇങ്ങനെ ശ്രീമഹാഭാരതത്തിലെ ദ്രോണപർവത്തിൽ, ജയദ്രഥവധപർവാന്തർഗതമായി, പുനർയുദ്ധാരംഭത്തെ കുറിച്ചുള്ള നൂറ്റി അമ്പത്തിരണ്ടാം അധ്യായം.
Verse 231
तेनैवमभ्यतिक्रान्त: श्वेताश्वः कृष्णसारथि: । तस्य दोषं न पश्यामि द्रोणस्थानेन हेतुना
ഇങ്ങനെ ശ്വേതാശ്വയോദ്ധാവ്—കൃഷ്ണൻ സാരഥിയായവൻ—വളരെ അതിക്രമിക്കപ്പെട്ടും തന്ത്രത്തിൽ പിന്നാക്കപ്പെട്ടും ഇരുന്നാലും, അവനിൽ ഞാൻ കുറ്റം കാണുന്നില്ല; കാരണം ദ്രോണന്റെ സ്ഥാനം, വ്യൂഹസൗകര്യം തന്നെയാണ്.
Verse 236
सैन्धवो निहतो युद्धे दैवमत्र पर॑ स्मृतम् । सुयोधन! दैवके विधानमें कहीं कोई उलट-फेर नहीं हो सकता
കർണൻ പറഞ്ഞു—യുദ്ധത്തിൽ സൈന്ധവൻ നിഹതനായി; ഈ കാര്യത്തിൽ ദൈവം തന്നെയാണ് പരമ കാരണമെന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. ഓ സുയോധന! ദൈവവിധാനത്തിൽ ഒരു മറിച്ചിടലും സംഭവിക്കില്ലെന്നതാണ് എന്റെ വിശ്വാസം; കാരണം ഞങ്ങൾ മുഴുവൻ ശക്തിയോടെ യുദ്ധം ചെയ്തിട്ടും रणഭൂമിയിൽ സിന്ധുരാജൻ കൊല്ലപ്പെട്ടു. അതിനാൽ ഈ സംഭവത്തിൽ ദൈവം—അഥവാ പ്രാരബ്ധകർമം—ആണ് പ്രധാനം എന്നു കരുതണം.
Frequently Asked Questions
The narrative stages a dilemma between adherence to regulated combat norms and the necessity to counter an asymmetric, deceptive threat; Karṇa must choose whether to expend a singular divine weapon to prevent broader force failure.
Under extreme conditions, agency is expressed through disciplined judgment: composure and proportional response are portrayed as virtues, yet every ‘necessary’ escalation carries downstream consequences that reconfigure future choices.
No explicit phalaśruti is stated here; the chapter’s meta-level function is causal—documenting why the Śakti is expended now, thereby shaping later strategic possibilities within the war’s moral economy.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.