Adhyaya 133
दुर्योधनस्य कर्णप्रार्थना — कृपकर्णसंवादः (Duryodhana’s Appeal to Karna — The Kripa–Karna Dialogue)
Upa-parva: Karna–Kripa Saṃvāda (Karna and Kṛpa’s Counsel-Dialogue)
Sañjaya reports Duryodhana’s alarm at the surging, encircling strength of the Pāṇḍava-led forces and his request that Karṇa protect the Kaurava side in the engagement. Karṇa answers with firm assurances: he will defeat the Pāṇḍavas and allied contingents, and he identifies Arjuna (Phalguna) as the principal obstacle, declaring intent to use the infallible śakti granted by Indra to neutralize him. Kṛpa then interjects with a pointed critique, arguing that Karṇa’s repeated boasts are not matched by prior battlefield results, recalling earlier defeats and challenging the plausibility of overcoming Kṛṣṇa and the Pāṇḍavas together. Karṇa defends the legitimacy of “thunder before rain” as a model of warrior resolve, asserts that determination invites divine support, and reiterates his plan centered on the Indra-śakti. The exchange sharpens into a dispute over realism versus rhetoric: Kṛpa enumerates the Pāṇḍavas’ virtues, training, allies, and perceived invincibility, while Karṇa counters by listing Kaurava champions and attributing outcomes to daiva (fate) as well as effort. The chapter ends with Karṇa insisting he will strive according to ability for Duryodhana’s interest, while acknowledging victory’s dependence on destiny—thereby framing forthcoming actions as a convergence of will, counsel, and fate.
Chapter Arc: संजय धृतराष्ट्र को उस लोमहर्षक संग्राम का दृश्य सुनाते हैं जहाँ अर्जुन के रथोपान्त में भीमसेन और राधेय कर्ण आमने-सामने आ खड़े होते हैं—दोनों की कीर्ति और क्रोध एक साथ भड़क उठते हैं। → धृतराष्ट्र बार-बार पूछता है कि जिन पर उसकी पुत्र-विजय की आशा टिकी है, वह कर्ण भयंकर कर्मा भीम को कैसे रोक सका; और संजय बताता है कि कर्ण के तीक्ष्ण बाण भीम के रथ, ध्वज और सारथि तक को ढँक देते हैं, मानो शर-वृष्टि से आकाश ही गिर पड़ा हो। → भीमसेन प्रत्युत्तर में प्रचण्ड वेग से बाणों की वर्षा कर कर्ण का धनुष छिन्न कर देता है; शराहत कर्ण ‘छिन्नधन्वा’ होकर वैक्लव्य (असमर्थता/विवशता) को प्राप्त होता है और पुरुषाभिमान होते हुए भी रथान्तर की ओर हटने को बाध्य होता है। → कर्ण की यह पीछे हटना—पराजय का स्पष्ट संकेत—पाण्डव पक्ष के उत्साह को बढ़ाता है और अर्जुन के निकट भीम की उपस्थिति को युद्ध-भूमि में एक दृढ़ कवच बना देती है। → कर्ण अपमान और क्रोध के साथ पुनः अवसर खोजता है—क्या वह लौटकर भीम से प्रतिशोध लेगा, या अर्जुन-वध की अपनी प्रतिज्ञा की ओर मुड़ेगा?
Shlokas
Verse 1
ऑपन--माजल छा अफ-जआकऋा-ज एकत्रिशर्दाधेकशततमो< ध्याय: भीमसेनके द्वारा कर्णकी पराजय संजय उवाच वर्तमाने महाराज संग्रामे लोमहर्षणे । व्याकुलेषु च सर्वेषु पीड्यमानेषु सर्वश:
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—മഹാരാജാ! ആ രോമാഞ്ചകരമായ യുദ്ധം തുടരുമ്പോൾ, എല്ലാദിക്കിലും പീഡിതരായി സകല സൈന്യങ്ങളും വ്യാകുലമായി; യുദ്ധഭൂമി ഭയം, സമ്മർദ്ദം, നിരന്തര പ്രഹാരങ്ങളുടെ ചുഴിയിൽ മുങ്ങിയതുപോലെ ആയി.
Verse 2
राधेयो भीममानर्च्छद् युद्धाय भरतर्षभ | यथा नागो वने नागं मत्तो मत्तमभिद्रवन्
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഭരതശ്രേഷ്ഠാ! രാധേയൻ കർണ്ണൻ യുദ്ധത്തിനായി ഭീമസേനന്റെ നേരെ പാഞ്ഞുവന്നു; വനത്തിൽ മദോന്മത്തനായ ആന മറ്റൊരു മദോന്മത്തനായ ആനയെ ആക്രമിക്കുന്നതുപോലെ.
Verse 3
धृतराष्ट्र रवाच यौ तौ कर्णश्न भीमश्च सम्प्रयुद्धो महाबलौ । अर्जुनस्य रथोपान्ते कीदृश: सो5भवद् रण:
ധൃതരാഷ്ട്രൻ ചോദിച്ചു—സഞ്ജയാ! മഹാബലികളായ കർണ്ണനും ഭീമസേനനും അർജുനന്റെ രഥത്തിനരികെ ചെന്നു നടത്തിയ ആ ഘോരയുദ്ധം എങ്ങനെയായിരുന്നു?
Verse 4
पूर्व हि निर्जित: कर्णो भीमसेनेन संयुगे । कथं भूय: स राधेयो भीममागान्महारथ:,भीमसेनने युद्धमें जब राधानन्दन महारथी कर्णको पहले ही जीत लिया था, तब वह पुनः उनका सामना करनेके लिये कैसे आया?
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—കർണ്ണൻ മുമ്പേ യുദ്ധത്തിൽ ഭീമസേനനാൽ ജയിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു; എങ്കിൽ ആ രാധേയ മഹാരഥൻ വീണ്ടും ഭീമനെ നേരിടാൻ എങ്ങനെ വന്നു?
Verse 5
भीमो वा सूततनयं प्रत्युद्यात: कथं रणे । महारथं समाख्यातं पृथिव्यां प्रवरं रथम्,अथवा भीमसेन भूमण्डलके श्रेष्ठ एवं विख्यात महारथी सूतपुत्र कर्णसे समरांगणमें युद्ध करनेके लिये कैसे आगे बढ़े?
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—യുദ്ധത്തിനിടയിൽ ഭീമൻ സൂതപുത്രനായ കർണനെ നേരിടാൻ എങ്ങനെ മുന്നേറി? കർണൻ ഭൂമിയിൽ ശ്രേഷ്ഠരഥിയെന്നും പ്രസിദ്ധ മഹാരഥനെന്നും അറിയപ്പെടുന്നവൻ.
Verse 6
भीष्मद्रोणावतिक्रम्य धर्मराजो युधिष्ठिर: । नान्यतो भयमादत्त विना कर्णान्महारथात्,भीष्म और द्रोणसे पार पाकर धर्मराज युधिष्ठिरको अब महारथी कर्णके सिवा दूसरे किसीसे भय नहीं रह गया है
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഭീഷ്മനെയും ദ്രോണനെയും അതിക്രമിച്ച ശേഷം ധർമ്മരാജ യുദ്ധിഷ്ഠിരന് ഇനി മറ്റെവിടെയും ഭയം ഉണ്ടായില്ല; മഹാരഥനായ കർണനെ ഒഴികെ.
Verse 7
भयाद् यस्य महाबाहोरन शेते बहुला: समा: । चिन्तयन् नित्यशो वीर्य राधेयस्य महात्मन: । त॑ कथं सूतपुत्रं तु भीमोड्योधयताहवे
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—മഹാബാഹുവും മഹാത്മാവുമായ രാധേയ കർണന്റെ വീര്യം നിത്യമായി ചിന്തിച്ച്, അവന്റെ ഭയത്താൽ രാജാ യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ അനേകം വർഷങ്ങൾ ഉറങ്ങാതിരുന്നുവല്ലോ; അത്തരം സൂതപുത്രൻ കർണനോടു ഭീമസേനൻ യുദ്ധഭൂമിയിൽ എങ്ങനെ പോരാടി?
Verse 8
ब्रद्माण्यं वीर्यसम्पन्नं समरेष्वनिवर्तिनम् । कथं कर्ण युधां श्रेष्ठ योधयामास पाण्डव:
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ബ്രാഹ്മണഭക്തനും, വീര്യസമ്പന്നനും, സമരങ്ങളിൽ ഒരിക്കലും പിന്മാറാത്തവനും, യോദ്ധാക്കളിൽ ശ്രേഷ്ഠനുമായ കർണനോടു പാണ്ഡവനായ ഭീമസേനൻ എങ്ങനെ യുദ്ധം ചെയ്തു?
Verse 9
यौ तौ समीयतुर्वीरी वैकर्तनवृकोदरौ । कथं तावत्र युध्येतां महाबलपराक्रमौ,जो वीर पहले आपसमें भिड़ चुके थे, वे ही महान् बल और पराक्रमसे सम्पन्न कर्ण और भीमसेन यहाँ पुन: कैसे युद्धमें प्रवृत्त हुए?
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ആ രണ്ടു വീരന്മാർ—വൈകർത്തനനായ കർണനും വൃകോदरനായ ഭീമനും—മുമ്പേ ഒരിക്കൽ ഏറ്റുമുട്ടിയവരാണ്; അവർ ഇവിടെ വീണ്ടും മഹാബലപരാക്രമത്തോടെ എങ്ങനെ യുദ്ധത്തിലേർപ്പെട്ടു?
Verse 10
भ्रातृत्वं दर्शितं पूर्व घूणी चापि स सूतज: । कथं भीमेन युयुधे कुन्त्या वाक्यमनुस्मरन्
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—മുമ്പ് സൂതപുത്രനായ കർണ്ണൻ അർജുനനെ ഒഴികെ മറ്റു പാണ്ഡവരോടു സഹോദരഭാവം പ്രകടിപ്പിച്ചിരുന്നു; അവൻ കരുണാശീലനെന്നു പ്രസിദ്ധനും ആകുന്നു. എങ്കിലും കുന്തിയുടെ വാക്കുകൾ വീണ്ടും വീണ്ടും ഓർത്തുകൊണ്ട് അവൻ ഭീമസേനനോടു സമരത്തിൽ എങ്ങനെ യുദ്ധം ചെയ്തു?
Verse 11
भीमो वा सूतपुत्रेण स्मरन् वैरं पुरा कृतम् अयुध्यत कथं शूर: कर्णेन सह संयुगे,अथवा शूरवीर भीमसेनने पहलेके किये हुए वैरका स्मरण करके सूतपुत्र कर्णके साथ उस रफणक्षेत्रमें किस प्रकार युद्ध किया?
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ശൂരനായ ഭീമസേനൻ പണ്ടേ ഉണ്ടായ വൈരം ഓർത്തുകൊണ്ട് ആ रणഭൂമിയിൽ സൂതപുത്രനായ കർണ്ണനോടു എങ്ങനെ യുദ്ധം ചെയ്തു? കർണ്ണനെ എങ്ങനെ നേരിട്ടു പോരാടി?
Verse 12
आशास्ते च सदा सूत पुत्रो दुर्योधनो मम । कर्णो जेष्यति संग्रामे समस्तान् पाण्डवानिति,संजय! मेरा बेटा दुर्योधन सदा यही आशा करता है कि कर्ण संग्राममें समस्त पाण्डवोंको जीत लेगा
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—‘സൂതപുത്രനായ കർണ്ണൻ സമരത്തിൽ എല്ലാ പാണ്ഡവരെയും ജയിക്കും’ എന്ന പ്രതീക്ഷയിൽ എന്റെ മകൻ ദുര്യോധനൻ എപ്പോഴും നിലകൊള്ളുന്നു.
Verse 13
जयाशा यत्र पुत्रस्य मम मन्दस्य संयुगे | स कथं भीमकर्माणं भीमसेनमयोधयत्
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—യുദ്ധത്തിൽ എന്റെ മന്ദബുദ്ധിയായ മകന്റെ ജയാശ്രയം ഏവനിലാണോ, ആ കർണ്ണൻ ഭീകരകർമ്മനായ ഭീമസേനനോടു എങ്ങനെ യുദ്ധം ചെയ്തു?
Verse 14
यं समासाद्य पुत्रै्मे कृतं वैरं महारथै: । त॑ सूततनयं तात कथं भीमो हायोधयत्
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—താതാ! ആരുടെ ആശ്രയത്തിൽ എന്റെ പുത്രന്മാർ മഹാരഥികളായ പാണ്ഡവരോടു വൈരം ഏറ്റെടുത്തുവോ, ആ സൂതപുത്രനായ കർണ്ണനോടു ഭീമൻ എങ്ങനെ യുദ്ധം ചെയ്തു?
Verse 15
अनेकान् विप्रकारांश्व सूतपुत्रसमुद्भवान् | स्मरमाण: कथं भीमो युयुथे सूतसूनुना,सूतपुत्रके द्वारा किये गये अनेक अपकारोंको स्मरण करके भीमसेनने उसके साथ किस तरह युद्ध किया?
സൂതപുത്രനിൽ നിന്നുണ്ടായ അനേകം അപകാരണങ്ങൾ ഓർത്തിട്ടും ഭീമൻ ആ സൂതസൂനുവിനോട് എങ്ങനെ യുദ്ധം ചെയ്തു?
Verse 16
योडजयत् पृथिवीं सर्वा रथेनैकेन वीर्यवान् । त॑ सूततनयं युद्धे कथं भीमो हायोधयत्
ഒരേയൊരു രഥത്തെ ആശ്രയിച്ച് സർവ്വ ഭൂമിയും ജയിച്ച ആ പരാക്രമശാലിയായ സൂതതനയനോടു യുദ്ധഭൂമിയിൽ ഭീമസേനൻ എങ്ങനെ പോരാടി?
Verse 17
यो जात: कुण्डलाभ्यां च कवचेन सहैव च । त॑ सूतपुत्रं समरे भीम: कथमयोधयत्,जो जन्मसे ही कवच और कुण्डलोंके साथ उत्पन्न हुआ था, उस सूतपुत्रके साथ समरांगणमें भीमसेनने किस प्रकार युद्ध किया?
ജന്മം മുതലേ കുണ്ഡലങ്ങളും കവചവും സഹിതം ജനിച്ച ആ സൂതപുത്രനോടു സമരഭൂമിയിൽ ഭീമൻ എങ്ങനെ യുദ്ധം ചെയ്തു?
Verse 18
यथा तयोर्युद्धमभूद् यश्चासीद् विजयी तयो: । तन्ममाचक्ष्व तत्त्वेन कुशलो हासि संजय
സഞ്ജയാ! ആ രണ്ടു വീരന്മാരുടെ യുദ്ധം എങ്ങനെയായിരുന്നു, അവരിൽ ആരാണ് ജയിച്ചത്—അത് എല്ലാം സത്യമായി, യഥാർത്ഥമായി എനിക്ക് പറഞ്ഞുതരിക; നീ ഈ കാര്യത്തിൽ നിപുണനല്ലോ.
Verse 19
संजय उवाच भीमसेनस्तु राधेयमुस्तृज्य रथिनां वरम् | इयेष गन्तुं यत्रास्तां वीरी कृष्णधनंजयौ
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ! രഥികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ രാധേയൻ കർണനെ വിട്ടുവെച്ച്, വീരന്മാരായ ശ്രീകൃഷ്ണനും ധനഞ്ജയൻ അർജുനനും ഉണ്ടായിരുന്നിടത്തേക്ക് പോകുവാൻ ഭീമസേനൻ ആഗ്രഹിച്ചു.
Verse 20
त॑ प्रयान्तमभिद्रुत्य राधेय: कड्कपत्रिभि: । अभ्यवर्षन्महाराज मेघो वृष्ट्येव पर्वतम्
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—മഹാരാജാവേ! അവിടെ നിന്ന് മാറിപ്പോകുകയായിരുന്ന ഭീമസേനനെ ലക്ഷ്യമാക്കി രാധേയൻ കർണ്ണൻ പാഞ്ഞെത്തി, കഴുകിന്റെ തൂവലുകളാൽ അലങ്കരിച്ച അമ്പുകൾ മഴപോലെ വർഷിച്ചു; മേഘം പർവതത്തിന്മേൽ മഴ ചൊരിയുന്നതുപോലെ।
Verse 21
फुल्लता पड़कजेनेव वक्त्रेण विहसन् बली । आजुहाव रणे यान्तं भीममाधिरथिस्तदा,बलवान् अधिरथपुत्रने खिलते हुए कमलके समान मुखसे हँसकर जाते हुए भीमसेनको युद्धके लिये ललकारा
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ ശക്തനായ അധിരഥപുത്രൻ കർണ്ണൻ, പൂർണ്ണമായി വിരിഞ്ഞ താമരപോലെയുള്ള മുഖത്തിൽ പുഞ്ചിരിയോടെ, യുദ്ധത്തിലേക്ക് മുന്നേറുന്ന ഭീമനെ പോരാട്ടത്തിനായി വെല്ലുവിളിച്ചു।
Verse 22
कर्ण उवाच भीमाहितैस्तव रणे स्वप्रेडपि न विभावितम् । तद् दर्शयसि कस्मान्मे पृष्ठं पार्थदिदृक्षया
കർണ്ണൻ പറഞ്ഞു—ഭീമാ! നീ യുദ്ധത്തിൽ പിൻതിരിഞ്ഞു പോകുമെന്ന് നിന്റെ ശത്രുക്കൾ സ്വപ്നത്തിൽ പോലും കരുതിയിട്ടില്ല. എന്നാൽ പാർത്ഥനെ കാണണമെന്ന ആഗ്രഹത്തോടെ നീ എനിക്കെന്തിന് പിൻ കാണിക്കുന്നു?
Verse 23
कुन्त्या: पुत्रस्य सदृशं नेदं पाण्डवनन्दन । तेन मामभित: स्थित्वा शरवर्षैरवाकिर,पाण्डवनन्दन! तुम्हारा यह कार्य कुन्तीके पुत्रके योग्य नहीं है। अतः मेरे सम्मुख रहकर मुझपर बाणोंकी वर्षा करो
കർണ്ണൻ പറഞ്ഞു—പാണ്ഡവനന്ദനാ! ഇത് കുന്തിയുടെ പുത്രനു യോജിച്ച പ്രവൃത്തിയല്ല. അതിനാൽ എന്റെ മുന്നിൽ നിന്നുകൊണ്ട് അമ്പുവർഷംകൊണ്ട് എന്നെ മൂടുക।
Verse 24
भीमसेनस्तदाद्धानं कर्णन्नामर्षयद् युधि । अर्धमण्डलमावृत्य सूतपुत्रमयोधयत्,कर्णकी ओरसे रणक्षेत्रमें वह युद्धकी ललकार भीमसेन न सह सके। उन्होंने अर्धमण्डल गतिसे घूमकर सूतपुत्रके साथ युद्ध आरम्भ कर दिया
യുദ്ധഭൂമിയിൽ കർണ്ണന്റെ ആ വെല്ലുവിളി ഭീമസേനന് സഹിക്കാനായില്ല. അവൻ അർദ്ധമണ്ഡലമായി തിരിഞ്ഞ് സൂതപുത്രൻ കർണ്ണനെ നേരിട്ട് സമീപിച്ച് അവനോടു യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു।
Verse 25
अवक्रगामिभिर्बाणैर भ्यवर्षन्महायशा: । दंशितं द्वैरथे यत्तं सर्वशस्त्रविशारदम्
മഹായശസ്സുള്ള ഭീമസേന നേരെ ലക്ഷ്യത്തിലെത്തുന്ന അമ്പുകളാൽ കർണന്റെ മേൽ അമ്പുമഴ പെയ്തു. കവചധാരിയും രഥം-രഥം യുദ്ധത്തിന് സജ്ജനുമായ, എല്ലാ ആയുധങ്ങളിലും നിപുണനായ കർണന്റെ മേൽ അവൻ ഇടവിടാതെ ശരവൃഷ്ടി തുടർന്നു.
Verse 26
विधित्सु: कलहस्यान्तं जिघांसु: कर्णमक्षिणोत् । हत्वा तस्यानुगांस्तं च हन्तुकामो महाबल:
കലഹത്തിന് അന്ത്യം വരുത്തണമെന്ന ഉദ്ദേശത്തോടെ മഹാബലനായ ഭീമസേന കർണനെ കൊല്ലാൻ ആഗ്രഹിച്ചു; അതിനാൽ അമ്പുകളാൽ അവനെ ക്ഷതവിഛതനാക്കി. കർണനെ വധിച്ച ശേഷം അവന്റെ അനുഗാമി സേവകരെയും സംഹരിക്കണമെന്ന മോഹവും അവനുണ്ടായിരുന്നു.
Verse 27
तस्मै व्यसृजदुग्राणि विविधानि परंतप: । अमर्षात् पाण्डव: क्रुद्ध: शरवर्षाणि मारिष
മാന്യനായ രാജാവേ! ശത്രുക്കളെ തപിപ്പിക്കുന്ന പാണ്ഡവനായ ഭീമസേന അമർഷം മൂലം ക്രുദ്ധനായി കർണന്റെ മേൽ നാനാവിധ ഭീകരമായ അമ്പുവൃഷ്ടികൾ വിട്ടു.
Verse 28
तस्य तानीषुवर्षाणि मत्तद्विरदगामिन: । सूतपुत्रो5स्त्रमायाभिर ग्रसत् परमास्त्रवित्
പരമാസ്ത്രവിദനായ സൂതപുത്രൻ കർണൻ തന്റെ അസ്ത്രമായകളാൽ, മത്തഗജംപോലെ ഉന്മത്തവേഗത്തിൽ മുന്നേറുന്ന ഭീമസേനയുടെ ആ അമ്പുവൃഷ്ടിയെ ‘വിഴുങ്ങിയതുപോലെ’ അടക്കി, നിർഫലമാക്കി.
Verse 29
स यथावन्महाबाहुर्विद्यया वै सुपूजित: । आचार्यवन्महेष्वास: कर्ण: पर्यचरद् बली,महाबाहु महाधनुर्धर बलवान् कर्ण अपनी विद्याद्वारा आचार्य द्रोणके समान यथावत् पूजित हो रणक्षेत्रमें विचरने लगा
അങ്ങനെ മഹാബാഹുവും മഹാധനുര്ധരനും ബലവാനുമായ കർണൻ തന്റെ വിദ്യയാൽ യഥാവിധി ആദരിക്കപ്പെട്ടു; ആചാര്യനെപ്പോലെ മാന്യം ലഭിച്ചവനായി യുദ്ധഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിച്ചു.
Verse 30
युध्यमानं तु संरम्भाद् भीमसेनं हसन्निव । अभ्यपद्यत कौन्तेयं कर्णो राजन् वृकोदरम्,राजन! क्रोधपूर्वक युद्ध करनेवाले कुन्तीपुत्र भीमसेनकी हँसी उड़ाता हुआ-सा कर्ण उनके सामने जा पहुँचा
ക്രോധോന്മാദത്തോടെ യുദ്ധം ചെയ്യുന്ന കുന്തീപുത്രൻ ഭീമസേനനെ പരിഹസിച്ച് ചിരിക്കുന്നവണ്ണം കർണ്ണൻ, ഹേ രാജാവേ, ആ വൃകോദരനായ കൗന്തേയന്റെ നേരെ നേരിട്ട് മുന്നേറി എത്തി.
Verse 31
तन्नामृष्यत कौन्तेय: कर्णस्य स्मितमाहवे । युध्यमानेषु वीरेषु पश्यत्सु च समन््ततः
യുദ്ധഭൂമിയിൽ കർണ്ണന്റെ ആ പുഞ്ചിരി കൗന്തേയനായ ഭീമന് സഹിക്കാനായില്ല. ചുറ്റുമെങ്ങും യുദ്ധം ചെയ്യുന്ന വീരന്മാർ നോക്കി നിൽക്കേ അവൻ ക്രോധത്തിൽ ജ്വലിച്ചു.
Verse 32
त॑ं भीमसेन: सम्प्राप्तं वत्सदन्तै: स्तनान्तरे । विव्याध बलवान क्रुद्धस्तोत्रैरिव महाद्विपम्
അപ്പോൾ ബലവാനായ ഭീമസേനൻ ക്രോധത്തോടെ അടുത്തെത്തിയ കർണ്ണന്റെ വക്ഷസ്സിൽ ‘വത്സദന്ത’ എന്ന അമ്പുകളാൽ കുത്തിത്തുളച്ചു—മഹാവത്ത് അങ്കുശംകൊണ്ട് മഹാഗജത്തെ കുത്തി ഉണർത്തുന്നതുപോലെ.
Verse 33
पुनश्न सूतपुत्र॑ तु स्वर्णपुडुखै: शिलाशितै: । सुमुक्तैश्नित्रवर्माणं निर्बिभेद त्रिसप्तभि:
അതിന് ശേഷം സൂതപുത്രൻ കർണ്ണൻ സ്വർണ്ണപ്പക്ഷങ്ങളുള്ള, കല്ലിൽ മൂർച്ചപ്പെടുത്തിയ, നന്നായി വിട്ട ഇരുപത്തൊന്ന് അമ്പുകളാൽ വർണ്ണവൈവിധ്യമുള്ള കവചധാരിയെ വീണ്ടും തുളച്ച് മുറിവേൽപ്പിച്ചു കീറിത്തെറിപ്പിച്ചു.
Verse 34
कर्णो जाम्बूनदैर्जालै: संछन्नान् वातरंहस: । हयान् विव्याध भीमस्य पञ्चभि: पठ्चभि: शरै:,उधर कर्णने भीमसेनके सोनेकी जालियोंसे आच्छादित हुए वायुके समान वेगशाली घोड़ोंको पाँच-पाँच बाणोंसे वेध दिया
അവിടെ കർണ്ണൻ ജാംബൂനദ സ്വർണ്ണജാലങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ട, കാറ്റുപോലെ വേഗമുള്ള ഭീമന്റെ കുതിരകളെ ഓരോന്നിനും അഞ്ചു വീതം അമ്പുകളാൽ തുളച്ചു.
Verse 35
ततो बाणमयं जालं भीमसेनरयथं प्रति । कर्णेन विहितं राजन् निमेषार्धाददृश्यत,राजन! तदनन्तर आधे निमेषमें ही भीमसेनके रथपर कर्णद्वारा बाणोंका जाल-सा बिछाया जाता दिखायी दिया
അനന്തരം, രാജാവേ, കർണ്ണൻ ഒരുക്കിയ ബാണമയ ജാലം ഭീമസേനന്റെ രഥത്തിനെതിരെ അർദ്ധനിമിഷത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ വീണതായി ദൃശ്യമായി.
Verse 36
सरथ: सध्वजस्तत्र समूत: पाण्डवस्तदा । प्राच्छाद्यत महाराज कर्णचापच्युतै: शरै:,महाराज! वहाँ कर्णके धनुषसे छूटे हुए बाणोंद्वारा उस समय रथ, ध्वज और सारथिसहित पाण्डुनन्दन भीमसेन आच्छादित हो गये
മഹാരാജാവേ, അപ്പോൾ പാണ്ഡവനായ ഭീമസേനൻ സാരഥിയോടും ധ്വജത്തോടും കൂടി കർണ്ണന്റെ ധനുസ്സിൽ നിന്നു പുറപ്പെട്ട ശരങ്ങളാൽ പൂർണ്ണമായി മൂടപ്പെട്ടു.
Verse 37
तस्य कर्णश्नतु:षष्ट्या व्यधमत् कवचं दृढम् । क्रुद्धक्षाप्पहनत् पार्थ नाराचैर्मर्म भेदिभि:
കർണ്ണൻ അറുപത്തിനാലു ശരങ്ങളാൽ അവന്റെ ദൃഢമായ കവചം കീറിത്തകർത്തു; പിന്നെ ക്രോധത്തോടെ മർമ്മഭേദിയായ നാരാചങ്ങളാൽ പാർഥനെ (അർജുനനെ) കഠിനമായി പരിക്കേൽപ്പിച്ചു.
Verse 38
ततो<चिन्त्य महाबाहु: कर्णकार्मुकनि:सृतान् । समाश्लिष्यदसम्शभ्रान्त: सूतपुत्रं वृकोदर:
അപ്പോൾ മഹാബാഹുവായ വൃകോദരൻ കർണ്ണന്റെ ധനുസ്സിൽ നിന്നു പുറപ്പെട്ട ശരങ്ങളെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കാതെ, ഒട്ടും ഭ്രമിക്കാതെ, സൂതപുത്രന്റെ അതിസമീപം ചെന്നു—അവനെ ആലിംഗനം ചെയ്യുവാൻ പോകുന്നതുപോലെ.
Verse 39
स कर्णचापप्रभवानिषूनाशीविषोपमान् । बिभ्रद् भीमो महाराज न जगाम व्यथां रणे,महाराज! कर्णके धनुषसे छूटे हुए विषधर सर्पके समान भयंकर बाणोंको अपने शरीरपर धारण करते हुए भीमसेन रणक्षेत्रमें व्यथित नहीं हुए
മഹാരാജാവേ, കർണ്ണന്റെ ധനുസ്സിൽ നിന്നു പുറപ്പെട്ട വിഷസർപ്പസമാനമായ ഭയങ്കര ശരങ്ങളെ ശരീരത്തിൽ ധരിച്ചിട്ടും ഭീമൻ യുദ്ധത്തിൽ വേദനയ്ക്ക് വഴങ്ങുകയില്ലായിരുന്നു.
Verse 40
ततो द्वात्रिंशता भल्लैरनिशितैस्तिग्मतेजनै: । विव्याध समरे कर्ण भीमसेन: प्रतापवान्,तत्पश्चात् अच्छी तरह तेज किये हुए बत्तीस तीखे भल्लोंसे प्रतापी भीमसेनने समरांगणमें कर्णको भारी चोट पहुँचायी
അതിനുശേഷം യുദ്ധത്തിന്റെ നടുവിൽ പ്രതാപവാനായ ഭീമസേനൻ നന്നായി മൂർച്ചപ്പെടുത്തിയ, തേജസ്സോടെ ജ്വലിക്കുന്ന മുപ്പത്തിരണ്ട് ഭല്ലബാണങ്ങളാൽ കർണനെ കുത്തിത്തുളച്ചു।
Verse 41
अयल्नेनैव तं॑ कर्ण: शरैर्भूशमवाकिरत् । भीमसेनं महाबाहुं सैन्धवस्य वधैषिणम्,उधर कर्ण जयद्रथके वधकी इच्छावाले महाबाहु भीमसेनपर अनायास ही बाणोंकी बड़ी भारी वर्षा करने लगा
അവിടെ കർണൻ യാതൊരു പ്രയാസവും കൂടാതെ സൈന്ധവന്റെ (ജയദ്രഥന്റെ) വധം ആഗ്രഹിച്ച മഹാബാഹുവായ ഭീമസേനന്റെ മേൽ അമ്പുകളുടെ ഘനവർഷം ചൊരിഞ്ഞു।
Verse 42
मृदुपूर्व तु राथेयो भीममाजावयोधयत् । क्रोधपूर्व तथा भीम: पूर्व वैरमनुस्मरन्
രാധാനന്ദനനായ രാഥേയൻ കർണൻ യുദ്ധഭൂമിയിൽ ഭീമനോട് താരതമ്യേന മൃദുവായ പ്രഹാരങ്ങളോടെ പോരാടുകയായിരുന്നു; എന്നാൽ ഭീമൻ പഴയ വൈരം വീണ്ടും വീണ്ടും ഓർത്ത് ക്രോധത്തോടെ അവനോട് ഏറ്റുമുട്ടി।
Verse 43
त॑ भीमसेनो नामृष्यदवमानममर्षण: । स तस्मै व्यसृजत् तूर्ण शरवर्षममित्रहा
അവമാനം സഹിക്കാത്ത ശത്രുഹന്താവായ ഭീമസേനൻ കർണൻ കാണിച്ച മൃദുത്വം തനിക്കുള്ള അപമാനമായി കരുതി സഹിക്കാനായില്ല; അതിനാൽ അവൻ ഉടൻ തന്നെ കർണന്റെ മേൽ അമ്പുകളുടെ വർഷം വിട്ടു।
Verse 44
ते शरा: प्रेषितास्तेन भीमसेनेन संयुगे । निपेतु: सर्वतो वीरे कूजन्त इव पक्षिण:,युद्धस्थलमें भीमसेनके द्वारा चलाये हुए वे बाण कूजते हुए पक्षियोंके समान वीर कर्णपर सब ओरसे पड़ने लगे
യുദ്ധത്തിൽ ഭീമസേനൻ പ്രയോഗിച്ച ആ അമ്പുകൾ കൂകുന്ന പക്ഷികളെപ്പോലെ ശബ്ദമുണ്ടാക്കി, വീരനായ കർണന്റെ മേൽ എല്ലാദിക്കിലും നിന്ന് പതിച്ചുവീഴാൻ തുടങ്ങി।
Verse 45
हेमपुड्खा: प्रसन्नाग्रा भीमसेनथधनुश्चयुता: । प्राच्छादयंस्ते राधेयं शलभा इव पावकम्
ഭീമസേനന്റെ ധനുസ്സിൽ നിന്നു പുറപ്പെട്ട സ്വർണ്ണപക്ഷങ്ങളുള്ള, ദീപ്ത അഗ്രങ്ങളുള്ള അമ്പുകൾ രാധേയ കർണനെ എല്ലാദിക്കിലും അങ്ങനെ മൂടി—പതംഗങ്ങൾ ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിയെ മൂടുന്നതുപോലെ।
Verse 46
कर्णस्तु रथिनां श्रेष्ठश्छाद्यमान: समन्तत: । राजन् व्यसृजदुग्राणि शरवर्षाणि भारत
ഭരതവംശീയ രാജാവേ! എല്ലാദിക്കിലും അമ്പുവർഷം കൊണ്ട് മൂടപ്പെടുകയായിരുന്നിട്ടും രഥികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ കർണൻ മറുപടിയായി ഉഗ്രമായ ശരവർഷം പെയ്തു।
Verse 47
तस्य तानशनिप्रख्यानिषून् समरशोभिन: । चिच्छेद बहुभिर्भल्लैरसम्प्राप्तान् वकोदर:
യുദ്ധഭൂമിയിൽ ശോഭിച്ച കർണന്റെ ആ ഇടിമിന്നൽപോലെയുള്ള അമ്പുകളെ വകോദരനായ ഭീമസേനൻ തന്റെ അടുക്കൽ എത്തുന്നതിന് മുമ്പേ തന്നെ അനേകം ഭല്ലങ്ങളാൽ വെട്ടിവീഴ്ത്തി।
Verse 48
पुनश्च शरवर्षेण च्छादयामास भारत । कर्णो वैकर्तनो युद्धे भीमसेनमरिंदम:,भरतनन्दन! शत्रुओंका दमन करनेवाले सूर्यपुत्र कर्णने युद्धमें पुन: बाण-वर्षा करके भीमसेनको ढक दिया
ഭരതനന്ദനേ! ശത്രുദമനായ വൈകർത്തനൻ കർണൻ യുദ്ധത്തിൽ വീണ്ടും ശരവർഷം പെയ്ത് ഭീമസേനനെ മൂടി।
Verse 49
तत्र भारत भीमं तु दृष्टवन्त: सम सायकै: । समाचिततनु संख्ये श्वाविधं शललैरिव,भारत! उस समय युद्धस्थलमें बाणोंसे चिने हुए शरीरवाले भीमसेनको सब लोगोंने कंटकोंसे युक्त साहीके समान देखा
ഭാരതാ! അപ്പോൾ യുദ്ധഭൂമിയിൽ ഒരേപോലെ അമ്പുകൾ കുത്തിനിറഞ്ഞ ശരീരവുമായി ഭീമനെ എല്ലാവരും കണ്ടു—മുള്ളുകളാൽ നിറഞ്ഞ മുള്ളൻപന്നിയെപ്പോലെ।
Verse 50
हेमपुड्खान् शिलाधौतान् कर्णचापच्युतान् शरान् । दधार समरे वीर: स्वरश्मीनिव रश्मिवान्
കർണന്റെ വില്ലിൽ നിന്നു പുറപ്പെട്ട, കല്ലിൽ ഉരച്ച് മൂർച്ചപ്പെടുത്തിയ സ്വർണ്ണപ്പക്ഷങ്ങളുള്ള അമ്പുകൾ വീരൻ ഭീമസേനനെ തുളച്ചു. യുദ്ധത്തിന്റെ നടുവിൽ ഭീമൻ അവയെ തന്റെ ശരീരത്തിൽ അതേപോലെ സഹിച്ചു—പ്രഭാമയനായ സൂര്യൻ തന്റെ കിരണങ്ങളെ ധരിക്കുന്നതുപോലെ.
Verse 51
रुधिरोक्षितसर्वाड्रो भीमसेनो व्यराजत । समृद्धकुसुमापीडो वसन्ते5शोकवृक्षवत्
രക്തത്തിൽ നനഞ്ഞ സർവ്വാംഗങ്ങളോടെ ഭീമസേനൻ ദീപ്തനായി തെളിഞ്ഞു. വസന്തത്തിൽ സമൃദ്ധമായ പുഷ്പഭാരത്തോടെ നിൽക്കുന്ന അശോകവൃക്ഷംപോലെ അവൻ ശോഭിച്ചു.
Verse 52
तत्तु भीमो महाबाहो: कर्णस्य चरितं रणे | नामृष्यत महाबाहु: क्रोधादुद्वृत्तलोचन:,महाबाहु भीमसेन रणभूमिमें विशालबाहु कर्णके उस चरित्रको न सह सके। उस समय क्रोधसे उनके नेत्र घूमने लगे
എന്നാൽ മഹാബാഹുവായ ഭീമൻ, യുദ്ധഭൂമിയിൽ മഹാബാഹു കർണന്റെ ആ പെരുമാറ്റം സഹിച്ചില്ല. ക്രോധം കത്തിയപ്പോൾ അവന്റെ കണ്ണുകൾ ഉരുണ്ടു.
Verse 53
स कर्ण पज्चविंशत्या नाराचानां समार्पयत् | महीधरमिव श्वैतं गूढपादैर्विषोल्बणै:
അവൻ കർണനിലേക്കു ഇരുപത്തിയഞ്ച് നാരാച അമ്പുകൾ പ്രയോഗിച്ചു. അവ കുത്തിനിന്നപ്പോൾ കർണൻ—മറഞ്ഞ കാലുകളുള്ള വിഷസർപ്പങ്ങൾ നിറഞ്ഞ വെളുത്ത പർവ്വതംപോലെ തോന്നി.
Verse 54
पुनरेव च विव्याध षड्भिरष्टाभिरेव च । मर्मस्वमरविक्रान्त: सूतपुत्र॑ं तनुत्यजम्,फिर देवोपम पराक्रमी भीमने अपने शरीरकी परवा न करनेवाले सूतपुत्रको उसके मर्मस्थानोंमें छः और आठ बाण मारकर घायल कर दिया
വീണ്ടും ദേവതുല്യപരാക്രമനായ ഭീമൻ, സ്വന്തം ശരീരത്തെക്കുറിച്ച് പരിഗണനയില്ലാത്ത സൂതപുത്രൻ കർണനെ, അവന്റെ മർമ്മസ്ഥാനങ്ങളിൽ ആദ്യം ആറു അമ്പുകളാലും പിന്നെ കൂടി എട്ടു അമ്പുകളാലും തുളച്ചു.
Verse 55
पुनरन्येन बाणेन भीमसेन: प्रतापवान् । चिच्छेद कार्मुकं तूर्ण कर्णस्य प्रहसन्निव,इसके बाद हँसते हुए-से प्रतापी भीमसेनने दूसरा बाण मारकर तुरंत ही कर्णके धनुषको काट दिया
അതിനുശേഷം പ്രതാപവാനായ ഭീമസേനൻ, ചിരിക്കുന്നതുപോലെ, മറ്റൊരു അമ്പുകൊണ്ട് ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ കർണന്റെ വില്ല് മുറിച്ചുകളഞ്ഞു।
Verse 56
जघान चतुरश्नाश्वान् सूतं च त्वरित: शरै: । नाराचैरर्करश्म्याभै: कर्ण विव्याध चोरसि
പിന്നീട് അവൻ വേഗത്തിൽ അമ്പുകൾ പ്രയോഗിച്ച് രഥത്തിലെ നാലു കുതിരകളെയും സാരഥിയെയും വധിച്ചു; സൂര്യകിരണങ്ങളെപ്പോലെ ദീപ്തമായ നാരാചങ്ങളാൽ കർണന്റെ വക്ഷസ്ഥലം ശക്തമായി ഭേദിച്ചു।
Verse 57
ते जम्मुर्धरणीमाशु कर्ण निर्भिद्य पत्रिण: । यथा जलधरं भित्त्वा दिवाकरमरीचय:,जैसे सूर्यकी किरणें बादलोंको भेदकर सब ओर फैल जाती हैं, उसी प्रकार भीमसेनके बाण कर्णके शरीरको छेदकर शीघ्र ही धरतीमें समा गये
സൂര്യകിരണങ്ങൾ മേഘങ്ങളെ ഭേദിച്ച് എല്ലാടവും പരക്കുന്നതുപോലെ, ഭീമസേനന്റെ പക്ഷിയുള്ള അമ്പുകൾ കർണനെ തുളച്ച് ഉടൻ തന്നെ ഭൂമിയിൽ പതിഞ്ഞു।
Verse 58
स वैक्लव्यं महत् प्राप्प छिन्नधन्वा शराहतः । तथा पुरुषमानी स प्रत्यपायाद् रथान्तरम्
അമ്പുകളാൽ പീഡിതനായി, വില്ല് മുറിഞ്ഞതോടെ അവൻ മഹാ വ്യാകുലതയിൽപ്പെട്ടു; പുരുഷാഭിമാനം ഉണ്ടായിരുന്നിട്ടും രഥരഹിതനായി പിന്മാറി മറ്റൊരു രഥത്തേക്കു ഓടിപ്പോയി।
Verse 130
इस प्रकार श्रीमहाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत जयद्रथवधपर्वमें दुर्योधनका युद्धविषयक एक सौ तीसवाँ अध्याय पूरा हुआ
ഇങ്ങനെ ശ്രീമഹാഭാരതത്തിലെ ദ്രോണപർവ്വത്തിൽ, ജയദ്രഥവധപർവ്വാന്തർഗതമായി, ദുര്യോധനന്റെ യുദ്ധവിഷയക നൂറ്റിമുപ്പതാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।
Verse 13131
इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि जयद्रथवधपर्वणि कर्णपराजये एकत्रिंशदधिकशततमो< ध्याय:
ഇങ്ങനെ ശ്രീമഹാഭാരതത്തിലെ ദ്രോണപർവത്തിൽ, ജയദ്രഥവധപർവത്തിന്റെ അന്തർഗതമായി, കർണപരാജയം വിവരിക്കുന്ന നൂറ്റിമുപ്പത്തൊന്നാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।
Frequently Asked Questions
The tension is between loyalty-driven assurances and truthful strategic counsel: whether a warrior’s speech should amplify morale through vows and confidence, or remain constrained by prior evidence and realistic appraisal of risk.
Resolve (vyavasāya) matters, but it is ethically and strategically incomplete without discernment (viveka): effective action integrates determination, honest counsel, and recognition of contingency (daiva) rather than substituting rhetoric for capability.
No formal phalaśruti appears in this passage; its meta-level function is character-analytic, positioning later outcomes against prior claims, and framing war decisions within the broader epic debate on fate, effort, and responsibility.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.