Adhyaya 121

Verse 1

ऑपन--माज छा जि: एकोनविशर्त्याधिकशततमो< ध्याय: सात्यकि और उनके सारथिका संवाद तथा सात्यकिद्धारा काम्बोजों और यवन आदिकी सेनाकी पराजय संजय उवाच ततः स सात्यकिर्धीमान्‌ महात्मा वृष्णिपुड्भव: । सुदर्शन निहत्याजौ यन्तारं पुनरब्रवीत्‌

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ! തുടർന്ന് വൃഷ്ണിവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനും ധീമാനുമായ മഹാത്മാവ് സാത്യകി യുദ്ധത്തിൽ സുധർശനനെ വധിച്ച് വീണ്ടും തന്റെ സാരഥിയോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു।

Verse 2

रथाश्वनागकलिलं शरशक्त्यूमिमालिनम्‌ । खड्गमत्स्यं गदाग्राहं शूरायुधभहास्वनम्‌

“താതാ! രഥങ്ങളും കുതിരകളും ആനകളും നിറഞ്ഞ ദ്രോണാചാര്യരുടെ സൈന്യം മഹാസമുദ്രംപോലെ ആയിരുന്നു. അതിൽ ബാണങ്ങളും ശക്തികളും മുതലായ ആയുധങ്ങൾ തരംഗമാലകളെപ്പോലെ തോന്നി; ഖഡ്ഗങ്ങൾ മത്സ്യങ്ങളെപ്പോലെയും ഗദകൾ ഗ്രാഹങ്ങളെപ്പോലെയും. ശൂരന്മാരുടെ ആയുധപ്രഹാരങ്ങളിൽ നിന്നുയർന്ന മഹാശബ്ദം സമുദ്രത്തിന്റെ ഭയങ്കര ഗർജ്ജനത്തെപ്പോലെ ആയിരുന്നു.”

Verse 3

प्राणापहारिणं रौद्रं वादित्रोत्क़ुष्टनादितम्‌ । योधानामसुखस्पर्श दुर्धर्षमजयैषिणाम्‌

“അത് പ്രാണാപഹാരിയും രൗദ്രവും ആയിരുന്നു; വാദ്യങ്ങളുടെ ഉച്ചനാദവും വീരന്മാരുടെ ഘോഷവും അതിന്റെ ഗർജ്ജനം കൂടുതൽ ഉയർത്തി. യോദ്ധാക്കൾക്ക് അതിന്റെ സ്പർശം ദുഃഖകരം; വിജയം തേടാത്തവർക്ക് അത് ദുർധർഷമായ ഭീതിയായിരുന്നു.”

Verse 4

तीर्णा: सम दुस्तरं तात द्रोणानीकमहार्णवम्‌ । जलसंधबलेनाजोौ पुरुषादैरिवावृतम्‌

“താതാ! യുദ്ധത്തിൽ ജലസന്ധന്റെ ബലത്താൽ—മഹാവീരന്മാരാൽ—ചുറ്റപ്പെട്ടതിനാൽ കൂടുതൽ ദുഷ്തരമായി തോന്നിയ ആ ദ്രോണസൈന്യമായ മഹാസമുദ്രം ഞങ്ങൾ കടന്നുകഴിഞ്ഞു.”

Verse 5

अतोथचन्‍्यत्‌ पृतनाशेषं मन्ये कुनदिकामिव । तर्तव्यामल्पसलिलां चोदयाश्वानसम्भ्रमम्‌

അവനെ ഒഴിച്ചുള്ള ശേഷിച്ച സൈന്യത്തെ ഞാൻ അല്പജലമുള്ള ചെറിയ ഒഴുക്കുപോലെ എളുപ്പത്തിൽ കടക്കാവുന്നതായി കരുതുന്നു. അതിനാൽ ഭയമില്ലാതെ കുതിരകളെ മുന്നോട്ടു പ്രേരിപ്പിക്ക.

Verse 6

हस्तप्राप्तमहं मन्ये साम्प्रतं सव्यसाचिनम्‌ । निर्जित्य दुर्धरं द्रोणं सपदानुगमाहवे

സേവകരോടുകൂടിയ ദുർധർഷവീരനായ ദ്രോണാചാര്യനെ യുദ്ധഭൂമിയിൽ ജയിച്ചതിനാൽ, ഈ വേളയിൽ സവ്യസാചിയായ അർജുനൻ നമ്മുടെ കൈവശം വന്നതുപോലെയെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു; കാരണം ജയിച്ച ഉടൻ തന്നെ അവൻ പിന്തുടർന്ന് മുന്നേറി.

Verse 7

हार्दिक्यं योधवर्य च मन्ये प्राप्त धनंजयम्‌ । न हि मे जायते त्रासो दृष्टवा सैन्यान्यनेकश:

ഹാർദിക്യനും ആ ശ്രേഷ്ഠയോദ്ധാവും ധനഞ്ജയനെ സമീപിച്ചെത്തിയതായി ഞാൻ കരുതുന്നു. എങ്കിലും പല വിഭാഗങ്ങളായി കൂടിയ സൈന്യങ്ങളെ കണ്ടിട്ടും എനിക്ക് ഭയം ജനിക്കുന്നില്ല.

Verse 8

वल्लेरिव प्रदीप्तस्य वने शुष्कतृणोलपे । 'योद्धाओंमें श्रेष्ठ कृतवर्माको पराजित करके मैं ऐसा समझता हूँ कि अर्जुन मुझे मिल गये। जैसे सूखे तृण और लतावाले वनमें प्रज्वलित हुई अग्निके लिये कहीं कोई बाधा नहीं रहती, उसी प्रकार मुझे इन अनेक सेनाओंको देखकर तनिक भी त्रास नहीं हो रहा है ।।

യോദ്ധാക്കളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ കൃതവർമ്മനെ കീഴടക്കി, അർജുനൻ ഇപ്പോൾ എന്റെ കൈവശത്തായെന്നു ഞാൻ കരുതുന്നു. ഉണങ്ങിയ പുല്ലും വള്ളികളും നിറഞ്ഞ വനത്തിൽ ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിക്ക് എവിടെയും തടസ്സമില്ലാത്തതുപോലെ, ഈ അനേകം സൈന്യങ്ങളെ കണ്ടിട്ടും എനിക്ക് അല്പം പോലും ഭയം ഇല്ല. പാണ്ഡവമുഖ്യനായ കിരീടധാരി കടന്നുപോയ ഭൂമിയെ നോക്കുക.

Verse 9

द्रवते तद्‌ यथा सैन्यं तेन भग्नं महात्मना,'सारथे! उन्हीं महात्मा अर्जुनकी खदेड़ी हुई वह सेना इधर-उधर भाग रही है। दौड़ते हुए रथों, हाथियों और घोड़ोंसे लाल रेशमके समान यह धूल ऊपरको उठ रही है

സാരഥേ! ആ മഹാത്മാവായ അർജുനൻ തകർത്തോടിച്ച ആ സൈന്യം, തോറ്റുപൊളിഞ്ഞ കൂട്ടംപോലെ ഇങ്ങോട്ടും അങ്ങോട്ടും ഓടിപ്പിരിയുന്നു. പാഞ്ഞോടുന്ന രഥങ്ങളും ആനകളും കുതിരകളും ഉയർത്തുന്ന പൊടി മേലോട്ടുയർന്ന് ചുവന്ന പാറ്റുപോലെ ദീപ്തമാകുന്നു.

Verse 10

रथैरविंपरिधावद्धिर्गजैरश्वैश्न॒ सारथे | कौशेयारुणसंकाशमेतदुद्धूयते रज:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—സാരഥേ! രഥങ്ങളും ഗജങ്ങളും അശ്വങ്ങളും ഇങ്ങോട്ടും അങ്ങോട്ടും പാഞ്ഞോടുന്നതിനാൽ ചുവന്ന കൗശേയപോലെ നിറമുള്ള പൊടി മേലോട്ടു കുതിച്ചുയരുന്നു. മഹാത്മാവായ അർജുനൻ തുരത്തിയതുകൊണ്ട് ആ സൈന്യം എല്ലാ ദിക്കുകളിലേക്കും ചിതറി ഓടിപ്പോകുന്നു.

Verse 11

अभ्याशस्थमहं मन्ये श्वेताश्वं कृष्णसारथिम्‌ | स एष श्रुयते शब्दो गाण्डीवस्पामितौजस:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ശ്വേതാശ്വങ്ങളുള്ള രഥത്തിൽ, ശ്രീകൃഷ്ണൻ സാരഥിയായ അർജുനൻ വളരെ അടുത്തെത്തിയെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു; കാരണം അപാരശക്തിയുള്ള അവന്റെ ഗാണ്ഡീവധനുസ്സിന്റെ ഇടിമുഴക്കമെന്നപോലെ ടങ്കാരധ്വനി കേൾക്കുന്നു.

Verse 12

यादृशानि निमित्तानि मम प्रादुर्भवन्ति वै अनस्तंगत आदित्ये हन्ता सैन्धवर्मर्जुन:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—എന്റെ മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്ന ഇത്തരത്തിലുള്ള ശുഭനിമിത്തങ്ങൾ നോക്കുമ്പോൾ, സൂര്യൻ അസ്തമിക്കുന്നതിന് മുമ്പേ അർജുനൻ സൈന്ധവനെ (ജയദ്രഥനെ) വധിക്കും എന്നു തോന്നുന്നു.

Verse 13

शनैर्विश्रम्भयन्नश्चान्‌ याहि यत्रारिवाहिनी । यत्रैते सतलत्राणा: सुयोधनपुरोगमा:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—സൂതാ! അശ്വങ്ങളെ പതുക്കെ നിയന്ത്രിച്ച് അവർക്കു വിശ്രമം നൽകിക്കൊണ്ട്, ശത്രുസൈന്യം നിരന്നിരിക്കുന്നിടത്തേക്ക് പോകുക; അവിടെ പാദരക്ഷാകവചം (തലത്രാണം) ധരിച്ച യോദ്ധാക്കൾ സുയോധനനെ മുന്നിൽ നിർത്തി നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 14

४ 5 ६ ९ ऐ । दंशिता: क्रूरकर्माण: काम्बोजा युद्धदुर्मदा: । शरबाणासनधरा यवनाश्ष प्रहारिण:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അവിടെ കവചധാരികളായി, ക്രൂരകർമ്മികളായി, യുദ്ധമദത്തിൽ ഉന്മത്തരായ കാംബോജർ നിലകൊള്ളുന്നു; അമ്പും വില്ലും ധരിച്ച് പ്രഹാരത്തിൽ നിപുണരായ യവനരും യുദ്ധസന്നദ്ധരായി നിരന്നിരിക്കുന്നു.

Verse 15

शका: किराता दरदा बर्बरास्ताम्रलिप्तका: | अन्ये च बहवो म्लेच्छा विविधायुधपाणय:

ശകർ, കിരാതർ, ദരദർ, ബർബരർ, താമ്രലിപ്തകർ—ഇനിയും അനേകം മ്ലേച്ഛ യോദ്ധാക്കൾ—വിവിധായുധങ്ങൾ കൈകളിൽ പിടിച്ച് അവിടെ നില്ക്കുന്നു. അവർ യുദ്ധത്തിൽ ഉന്മത്തരും പ്രവൃത്തിയിൽ ക്രൂരരുമാണ്; ദുര്യോധനനെ മുൻപിൽ നിർത്തി യുദ്ധാഭിലാഷത്തോടെ നമ്മുടെ നേരെ മുഖം തിരിച്ച് ഉറച്ചു നില്ക്കുന്നു.

Verse 16

यत्रैते सतलत्राणा: सुयोधनपुरोगमा: । मामेवाभिमुखा: सर्वे तिष्ठन्ति समरार्थिन:

എവിടെ ഈ എല്ലാവരും കവചസംരക്ഷിതരായി, സുയോധനൻ (ദുര്യോധനൻ) മുൻപിൽ നിൽക്കേ, എന്നെ നേരിട്ട് സമരാഭിലാഷത്തോടെ നില്ക്കുന്നുവോ—അവിടേക്കുതന്നെ പോകുക.

Verse 17

एतान्‌ सरथनागाश्चान्‌ निहत्याजौ सपत्तिन: । इदं दुर्ग महाघोरं तीर्णमेवोपधारय

ഇവരെ—രഥങ്ങളോടും ആനകളോടും കുതിരകളോടും പാദസൈന്യത്തോടും കൂടി—യുദ്ധഭൂമിയിൽ നിഹതരാക്കിയാൽ, ഈ അതിദുർഗമവും മഹാഘോരവുമായ പ്രതിസന്ധി നാം തീർന്നുകടന്നുവെന്നു നിശ്ചയമായി ധരിക്ക.

Verse 18

सूत उवाच न सम्भ्रमो मे वार्ष्णेय विद्यते सत्यविक्रम । यद्यपि स्यात्‌ तव क्रुद्धो जामदग्न्योडग्रत: स्थित:

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വാർഷ്ണേയ, സത്യവിക്രമാ! എനിക്ക് ഒരു വിറയലുമില്ല. ക്രോധം നിറഞ്ഞ ജാമദഗ്ന്യൻ പരശുരാമൻ തന്നെ നിന്റെ മുന്നിൽ നിന്നാലും എനിക്ക് ഭയം ഉണ്ടാകില്ല.

Verse 19

द्रोणो वा रथिनां श्रेष्ठ: कृपो मद्रेश्वरो 5पि वा । तथापि सम्भ्रमो न स्यात्‌ त्वामाश्रित्य महाभुज

മഹാബാഹോ! രഥികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ദ്രോണനോ, കൃപാചാര്യനോ, മദ്രരാജൻ ശല്യനോ എതിരായി നില്ക്കട്ടെ; എങ്കിലും നിന്നെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്ന എനിക്ക് ഒരു വിറയലുമുണ്ടാകില്ല—ഭയം എന്നെ പിടികൂടുകയില്ല.

Verse 20

त्वया सुबहवो युद्धे निर्जिता: शत्रुसूदन । दंशिता: क्रूरकर्माण: काम्बोजा युद्धदुर्मदा:

ഹേ ശത്രുസൂദന! നിനക്കാൽ യുദ്ധത്തിൽ അനേകർ ജയിക്കപ്പെട്ടു. ക്രൂരകർമ്മികളായും യുദ്ധഗർവത്തിൽ മദിച്ചവരുമായ ആ കാംബോജരും ദമിതരായി വശപ്പെട്ടു.

Verse 21

शरबाणासनधरा यवनाश्ष प्रहारिण: । शका: किराता दरदा बर्बरास्ताम्रलिप्तका:

ശരവും ധനുസ്സും ധരിച്ച യോദ്ധാക്കൾ ഉണ്ടായിരുന്നു—പ്രഹാരത്തിൽ ഉഗ്രരായ യവനർ; ശകർ, കിരാതർ, ദരദർ, ബർബരർ, താമ്രലിപ്തകർക്കളും.

Verse 22

अन्ये च बहवो म्लेच्छा विविधायुधपाणय: । न च मे सम्भ्रम: कश्चिद्‌ भूतपूर्व: कथंचन

മറ്റും അനേകം മ്ലേച്ഛർ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവരുടെ കൈകളിൽ പലവിധ ആയുധങ്ങൾ. എങ്കിലും എനിക്ക് ഇത്തരമൊരു കലക്കവും ഭീതിയും മുമ്പൊരിക്കലും യാതൊരു വിധത്തിലും ഉണ്ടായിട്ടില്ല.

Verse 23

किमुतैतत्‌ समासाद्य धीरसंयुगगोष्पदम्‌ | आयुष्मन्‌ कतरेण त्वां प्रापपामि धनंजयम्‌

ആയുഷ്മൻ! ധീരവീരർക്കും യുദ്ധഭൂമി പശുവിന്റെ കുളമ്പടയാളംപോലെ ചെറുതായി തീർന്നതുപോലെ നീ ഇവിടെ എത്തിയത് എന്ത്? ഈ രണ്ടു വഴികളിൽ ഏത് വഴി ഞാൻ നിന്നെ ധനഞ്ജയന്റെ അടുക്കൽ എത്തിക്കണം?

Verse 24

शत्रुसूदन! आपने पहले भी युद्धमें बहुतेरे कवचधारी

ഹേ ശത്രുസൂദന! മുമ്പും നീ യുദ്ധങ്ങളിൽ കവചധാരികളായ, ക്രൂരകർമ്മികളായ, രണഗർവത്തിൽ മദിച്ച അനേകം കാംബോജരെ പരാജയപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ധനുസ്സും ശരവും ധരിച്ച് പ്രഹാരത്തിൽ നിപുണരായ യവനരെയും നീ ജയിച്ചിട്ടുണ്ട്. ശകർ, കിരാതർ, ദരദർ, ബർബരർ, താമ്രലിപ്തകർ, കൂടാതെ കൈകളിൽ പലവിധ ആയുധങ്ങൾ പിടിച്ച മറ്റനേകം മ്ലേച്ഛരെയും നീ തോൽപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. ആ അവസരങ്ങളിൽ ഒരിക്കലും ആരിലും യാതൊരു ഭയവും ഉണ്ടായിട്ടില്ല. പിന്നെ പശുവിന്റെ കുളമ്പടയാളംപോലെ തുച്ഛമായ ഈ യുദ്ധസ്ഥലത്ത് എത്തി ഭയം എങ്ങനെ ഉണ്ടാകും? ആയുഷ്മൻ! ഈ രണ്ടു വഴികളിൽ ഏത് വഴി ഞാൻ നിന്നെ ധനഞ്ജയന്റെ അടുക്കൽ എത്തിക്കണം? ഹേ വാർഷ്ണേയ! നീ ആരോടാണ് ക്രുദ്ധനായിരിക്കുന്നത്? ആരുടെ മരണം അടുത്തെത്തിയിരിക്കുന്നു? ആരുടെ മനസ്സാണ് ഇന്ന് യമപുരിയിലേക്കു പോകാൻ ഉത്സുകമാകുന്നത്?

Verse 25

के त्वां युधि पराक्रान्तं कालान्तकयमोपमम्‌ | दृष्टवा विक्रमसम्पन्नं विद्रविष्यन्ति संयुगे

യുദ്ധഭൂമിയിൽ കാലാന്തക യമനെപ്പോലെ പ്രചണ്ഡനും അപ്രതിഹത പരാക്രമസമ്പന്നനുമായ നിന്നെ കണ്ടാൽ ആയുധമുട്ടലിൽ ആരാണ് ഓടിപ്പോകാതിരിക്കുക?

Verse 26

सात्यकिरुवाच मुण्डानेतान्‌ हनिष्यामि दानवानिव वासव:

സാത്യകി പറഞ്ഞു—“സൂതാ! വാസവൻ (ഇന്ദ്രൻ) ദാനവരെ വധിക്കുന്നതുപോലെ ഞാൻ ഈ മുണ്ഡിതശിര കാംബോജരെ സംഹരിക്കും. അങ്ങനെ എന്റെ പ്രതിജ്ഞ പൂർത്തിയാകും; അതിനാൽ എന്നെ നേരെ അവരുടെ ദിക്കിലേക്കു തന്നെ ഓടിക്കൊണ്ടുപോ. ഇന്ന് അവരെ നശിപ്പിച്ച ശേഷമേ ഞാൻ എന്റെ പ്രിയ പാണ്ഡവൻ—പാണ്ഡുനന്ദന അർജുനൻ—അരികിലേക്കു പോകൂ.”

Verse 27

प्रतिज्ञां पारयिष्यामि काम्बोजानेव मां वह । अद्यैषां कदनं कृत्वा प्रियं यास्यामि पाण्डवम्‌

സാത്യകി പറഞ്ഞു—“എന്റെ പ്രതിജ്ഞ ഞാൻ നിറവേറ്റും. എന്നെ നേരെ കാംബോജരുടെ ദിക്കിലേക്കു തന്നെ ഓടിക്കൊണ്ടുപോ. ഇന്ന് അവരെ വെട്ടിവീഴ്ത്തിയ ശേഷമേ ഞാൻ എന്റെ പ്രിയ പാണ്ഡവൻ—അർജുനൻ—അരികിലേക്കു പോകൂ.”

Verse 28

अद्य द्रक्ष्यन्ति मे वीर्य कौरवा: ससुयोधना: । मुण्डानीके हते सूत सर्वसैन्येषु चासकृत्‌

ഇന്ന് സുയോധനനോടുകൂടിയ കൗരവർ എല്ലാവരും എന്റെ വീര്യം കാണും. സൂതാ! ഇന്ന് മുണ്ഡാനീകൻ വധിക്കപ്പെടുമ്പോഴും, പിന്നെയും പിന്നെയും എല്ലാ സൈന്യങ്ങളിലും നാശം സംഭവിക്കുമ്പോഴും.

Verse 29

अद्य कौरवसैन्यस्य दीर्यमाणस्य संयुगे । श्र॒त्वा विरावं बहुधा संतप्स्यति सुयोधन:

ഇന്ന് യുദ്ധത്തിൽ കൗരവസൈന്യം കീറിപ്പിരിയുമ്പോൾ, അതിന്റെ പലവിധമായ നിലവിളികൾ വീണ്ടും വീണ്ടും കേട്ട് സുയോധനൻ കടുത്ത ദുഃഖത്തിൽ ദഹിക്കും.

Verse 30

अद्य पाण्डवमुख्यस्य श्वेता श्वस्प महात्मन: । आचार्यस्य कृतं मार्ग दर्शयिष्यामि संयुगे,आज रणक्षेत्रमें मैं अपने आचार्य पाण्डवप्रवर श्वेतवाहन महात्मा अर्जुनके प्रकट किये हुए मार्गको दिखाऊँगा

ഇന്ന് യുദ്ധഭൂമിയിൽ പാണ്ഡവശ്രേഷ്ഠനായ ശ്വേതാശ്വവാഹന മഹാത്മാവ് അർജുനൻ ആചാര്യ ദ്രോണൻ ഒരുക്കിയ മാർഗ്ഗത്തെ പോരിൽ എങ്ങനെ നേരിട്ട് വെളിപ്പെടുത്തിയെന്നത് ഞാൻ കാണിച്ചുതരാം।

Verse 31

अद्य मद्‌बाणनिहतान्‌ योधमुख्यान्‌ सहस्रश: । दृष्टवा दुर्योधनो राजा पश्चात्तापं गमिष्यति,आज मेरे बाणोंसे अपने सहस्रों प्रमुख योद्धाओंको मारा गया देखकर राजा दुर्योधन अत्यन्त पश्चात्ताप करेगा

ഇന്ന് എന്റെ അമ്പുകളാൽ ആയിരക്കണക്കിന് പ്രധാന യോദ്ധാക്കൾ വീണതുകണ്ട് രാജാവ് ദുര്യോധനൻ കടുത്ത പശ്ചാത്താപത്തിൽ മുങ്ങും।

Verse 32

अद्य मे क्षिप्रहस्तस्य क्षिपत: सायकोत्तमान्‌ | अलातचक्रप्रतिमं धनुर्द्रक्ष्यन्ति कौरवा:,आज शीतघ्रतापूर्वक हाथ चलाकर उत्तम बाणोंका प्रहार करते हुए मेरे धनुषको कौरवलोग अलातचक्रके समान देखेंगे

ഇന്ന് വേഗഹസ്തനായി ഉത്തമ അമ്പുകൾ എറിയുമ്പോൾ എന്റെ വില്ല് കൗരവർക്ക് ജ്വലിക്കുന്ന അലാതചക്രംപോലെ ചുറ്റുന്നതായി തോന്നും।

Verse 33

मत्सायकचिताड्रानां रुधिरं स्रवतां मुहुः । सैनिकानां वध दृष्टवा संतप्स्यति सुयोधन:

എന്റെ അമ്പുകളാൽ കുത്തേറ്റു ശരീരത്തിൽനിന്ന് വീണ്ടും വീണ്ടും രക്തം ഒഴുകുന്ന സൈനികരുടെ സംഹാരം കണ്ടു സുയോധനൻ ദുഃഖത്തിൽ കത്തും।

Verse 34

अद्य मे क्रुद्धरूपस्य निघ्नतश्न वरान्‌ वरान्‌ | द्विरर्जुनमिमं लोकं मंस्यतेड्द्य सुयोधन:

ഇന്ന് ക്രോധരൂപം ധരിച്ചു ഞാൻ കൗരവസേനയിലെ ഉത്തമോത്തമ വീരന്മാരെ ഒരൊന്നായി വധിക്കും; അപ്പോൾ സുയോധനൻ—ഇന്ന് ഈ ലോകത്ത് രണ്ടർജുനന്മാർ ഉദിച്ചുവെന്ന് കരുതും।

Verse 35

अद्य राजसहस्राणि निहतानि मया रणे । दृष्टवा दुर्योधनो राजा संतप्स्यति महामृथे,आज महासमरमें मेरे द्वारा सहस्नों राजाओंका विनाश देखकर राजा दुर्योधनको बड़ा संताप होगा

ഇന്ന് യുദ്ധഭൂമിയിൽ ഞാൻ ആയിരക്കണക്കിന് രാജാക്കളെ വധിച്ചു. ഇത് കണ്ടു ഈ മഹാസമരത്തിൽ രാജാവ് ദുര്യോധനൻ ദുഃഖവും ദഹനവേദനയും കൊണ്ട് ദഗ്ധനാകും.

Verse 36

अद्य स्नेहं च भक्ति च पाण्डवेषु महात्मसु । हत्वा राजसहस््राणि दर्शयिष्यामि राजसु

ഇന്ന് മഹാത്മാക്കളായ പാണ്ഡവന്മാരോടുള്ള എന്റെ സ്നേഹവും ഭക്തിയും ഞാൻ പ്രകടിപ്പിക്കും; ആയിരക്കണക്കിന് രാജാക്കളെ വധിച്ച് രാജാക്കന്മാരുടെ ഇടയിൽ അത് തെളിയിച്ചുകാട്ടും.

Verse 37

संजय उवाच एवमुक्तस्तदा सूत: शिक्षितान्‌ साधुवाहिन:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ശിക്ഷിതനും ശിഷ്ടാചാരത്തിൽ നിപുണനുമായ ആ സൂതൻ അതനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കാൻ സന്നദ്ധനായി.

Verse 38

ते पिबन्त इवाकाशं युयुधानं हयोत्तमा:

ആ ഉത്തമാശ്വങ്ങൾ ആകാശം തന്നെ കുടിക്കുന്നതുപോലെ, യുയുധാനനെ മഹാവേഗത്തിൽ മുന്നോട്ടു കൊണ്ടുപോയി.

Verse 39

सात्यकिं ते समासाद्य पृतनास्वनिवर्तिनम्‌

യുദ്ധനിരകളിൽ ഒരിക്കലും പിൻമാറാത്ത സാത്യകിയെ നേരിട്ടപ്പോൾ, നിങ്ങളുടെ യോദ്ധാക്കൾ ആ അചഞ്ചല പ്രതിയോധിയെ അഭിമുഖീകരിക്കേണ്ടിവന്നു.

Verse 40

तेषामिषूनथास्त्राणि वेगवान्‌ नतपर्वभि:

Sañjaya said: With swift force, he met their arrows and weapon-launches, bending (or deflecting) them by means of his own shafts—checking the onrush of their attack in the thick of battle.

Verse 41

अच्छिनत्‌ सात्यकी राजन नैनं ते प्राप्तुवत्‌ शरा: । राजन! वेगशाली सात्यकिने झुकी हुई गाँठवाले अपने बाणोंद्वारा उन सबके बाणों तथा अन्य अस्त्रोंको काट गिराया। वे बाण उनके पासतक पहुँच न सके ।।

Sañjaya said: O King, Sātyaki cut down their missiles; none of those arrows could reach him. With swift, well-aimed shafts—knotted and forceful—he severed and brought down all their arrows and other weapons before they could come near. Then that dreadful warrior, wheeling in every direction, with razor-sharp arrows tipped with gold and fletched with vulture-feathers, struck down the Yavanas—cleaving heads and arms, and even slicing through their iron and bronze armor. The passage underscores disciplined martial skill used as protective counter-force in battle: not reckless slaughter, but mastery that neutralizes incoming harm and breaks the enemy’s capacity to strike.

Verse 42

उच्चकर्त शिरांस्युग्रो यवनानां भुजानपि । शैक्यायसानि वर्माणि कांस्थानि च समन्ततः

Sañjaya said: The fierce warrior, wheeling about on every side, hewed off the Yavanas’ heads and arms, and even cut through their armour made of red iron and of bronze. The scene underscores the ruthless momentum of battle, where prowess and weapon-skill overwhelm bodily protection, and violence spreads indiscriminately across the field.

Verse 43

भित्त्वा देहांस्तथा तेषां शरा जम्मुर्महीतलम्‌ | ते हन्यमाना वीरेण म्लेच्छा: सात्यकिना रणे

Sañjaya said: Having pierced their bodies, the arrows then fell upon the earth. Those Mleccha warriors, being struck down in battle by the heroic Sātyaki, were slain—showing the relentless, consequence-laden momentum of war where valor and duty manifest through uncompromising violence.

Verse 44

शतशो< भ्यपतंस्तत्र व्यसवो वसुधातले । वे बाण उनके शरीरोंको विदीर्ण करके पृथ्वीमें घुस गये। वीर सात्यकिके द्वारा रणभूमिमें आहत होकर सैकड़ों म्लेच्छ प्राण त्यागकर धराशायी हो गये ।।

Sañjaya said: There, by the hundreds, lifeless bodies fell upon the earth. The arrows, having torn through their bodies, plunged into the ground. Struck on the battlefield by the hero Sātyaki, hundreds of the mleccha warriors gave up their lives and collapsed. The scene underscores the grim, impersonal momentum of war—where prowess and duty drive action, yet the cost is measured in lives abruptly ended.

Verse 45

पज्च षट्‌ सप्त चाष्टौ च बिभेद यवनान्‌ शरै: । वे कानतक खींचकर छोड़े हुए और अविच्छिन्न गतिसे परस्पर सटकर निकलते हुए बाणोंद्वारा पाँच

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—സാത്യകി വില്ല് വലിച്ച് വിട്ട അമ്പുകൾ ഇടവിടാതെ ഒഴുകുന്ന ധാരപോലെ പാഞ്ഞു; അവ കൊണ്ട് അവൻ ഒരേ സമയം അഞ്ചും ആറും ഏഴും എട്ടും യവനന്മാരെ വരെ പിളർത്തി വീഴ്ത്തി. ഹേ നരാധിപാ! അവിടെ നിന്റെ സൈന്യത്തെ നശിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ശൈനേയൻ ആയിരക്കണക്കിന് കാംബോജരും ശകരും ശബരരും കിരാതരും ബർബരരും ആയവരുടെ ശവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭൂമിയെ മൂടി അതിനെ അഗമ്യമാക്കി; ആ നിലം മാംസവും രക്തവും കലർന്ന ചെളിയായി മാറി.

Verse 46

शबराणां किरातानां बर्बराणां तथैव च । अगम्यरूपां पृथिवीं मांसशोणितकर्दमाम्‌

ശബരരും കിരാതരും ബർബരരും—അത്തരം വന്യജനങ്ങളുടെ ദേഹങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ ആ ഭൂമി അഗമ്യരൂപമായി തോന്നി; അത് മാംസ-രക്തങ്ങളുടെ ചെളിയായി മാറി.

Verse 47

दस्यूनां सशिरस्त्राणै: शिरोभिलूनमूर्थजै:

അവിടെ ദസ്യു യോദ്ധാക്കളുടെ തലകൾ ചിതറിക്കിടന്നു—ചിലത് ശിരസ്ത്രാണങ്ങളോടുകൂടെ, ചിലത് മുടി മുറിഞ്ഞവ—യുദ്ധം മനുഷ്യന്റെ ഗൗരവവും തിരിച്ചറിയലും കവർന്നെടുക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 48

रुधिरोक्षितसवरज़िस्तैस्तदायोधनं बभौ

രക്തം പുരണ്ട അവയവങ്ങൾ കാരണം ആ യുദ്ധഭൂമി ഭീകരമായി തോന്നി; കൂട്ടക്കൊലയുടെ നിറം അതിന്റെ രൂപം തന്നെ മാറ്റി.

Verse 49

कबन्‍न्धै: संवृतं सर्व ताम्रा भ्रे: खमिवावृतम्‌ | जिनके सारे अंग खूनसे लथपथ हो रहे थे, उन कबन्धोंसे भरा हुआ वह सारा रफक्षेत्र लाल रंगके बादलोंसे ढके हुए आकाशके समान जान पड़ता था ।।

രക്തം പുരണ്ട അവയവങ്ങളുള്ള കബന്ധങ്ങൾ കൊണ്ട് ആ മുഴുവൻ യുദ്ധഭൂമി മൂടപ്പെട്ടു; അത് ചെമ്പുനിറ മേഘങ്ങൾ മൂടിയ ആകാശംപോലെ തോന്നി.

Verse 50

ते सात्वतेन निहता: समावत्रुर्वसुंधराम्‌ । वज्र और विद्युतकें समान कठोर स्पर्शवाले सुन्दर पर्वयुक्त बाणोंद्वारा सात्यकिके हाथसे मारे गये उन यवनोंने वहाँकी भूमिको अपनी लाशोंसे ढक लिया ।।

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—സാത്വത വീരന്റെ പ്രഹരത്തിൽ നിഹതരായ യവനർ തങ്ങളുടെ ശവങ്ങളാൽ ഭൂമിയെ മൂടി. വജ്രവും മിന്നലുംപോലെ കഠിനസ്പർശമുള്ള, മനോഹരമായ കുരുക്കുകളുള്ള അമ്പുകളാൽ സാത്യകിയുടെ കൈയിൽ അവർ അവിടെ കൂമ്പാരങ്ങളായി വീണു. കുറച്ച് യവനർ മാത്രം ശേഷിച്ചു; അവർ തകർന്നും ചിതറിയും, കഷ്ടിച്ച് ജീവൻ പിടിച്ചും, പ്രായം ബോധരഹിതരുമായി നിന്നു. യുദ്ധഭൂമിയിൽ യുയുധാനനാൽ ജയിക്കപ്പെട്ട അവർ കൈകളാലും ചാട്ടകളാലും കുതിരകളെ അടിച്ച്, പരമവേഗം ആശ്രയിച്ച്, ഭയത്തോടെ എല്ലാദിക്കുകളിലേക്കും ഓടിപ്പോയി.

Verse 51

जिता: संख्ये महाराज युयुधानेन दंशिता: । पाण्णिशिश्व कशाभिश्च ताडयन्तस्तुरज्रमान्‌

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—മഹാരാജാ, യുദ്ധത്തിന്റെ തിരക്കിൽ യുയുധാനൻ അവരെ ജയിച്ചു; അവന്റെ പ്രഹരത്തിൽ അവർ ദംശിതരെന്നപോലെ വ്യാകുലരായി. അവർ കയറുകളും ചാട്ടകളും കൊണ്ട് കുതിരകളെ അടിച്ച് മുന്നോട്ട് ഓടിച്ചു.

Verse 52

काम्बोजसैन्यं विद्राव्य दुर्जयं युधि भारत

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭാരതാ, യുദ്ധത്തിൽ ജയിക്കാൻ ദുഷ്കരമായ കാംബോജ സൈന്യത്തെ ചിതറിച്ചിട്ട് (അവൻ കൂടുതൽ മുന്നോട്ട് നീങ്ങി).

Verse 53

यवनानां च तत्‌ सैन्यं शकानां च महद्बलम्‌ | ततः स पुरुषव्यात्र: सात्यकि: सत्यविक्रम:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—യവനരുടെ ആ സൈന്യവും, ശകരുടെ മഹത്തായ ശക്തിസമ്പന്നമായ സേനയും ഉണ്ടായിരുന്നു. അപ്പോൾ സത്യവിക്രമനായ പുരുഷവ്യാഘ്രൻ സാത്യകി മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.

Verse 54

प्रविष्टस्तावकान्‌ जित्वा सूतं याहीत्यचोदयत्‌ । भरतनन्दन! उस रफणक्षेत्रमें दुर्जय काम्बोज-सेनाको

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—നിങ്ങളുടെ സൈന്യത്തിലേക്ക് കയറി അവരെ ജയിച്ചതിന് ശേഷം അവൻ സാരഥിയെ ഉത്സാഹിപ്പിച്ചു—“മുന്നോട്ട് ഓടിക്ക!” ഭരതനന്ദനേ, സമരത്തിൽ അവന്റെ ആ കൃത്യം കണ്ടിട്ട്—മുമ്പ് മറ്റാർക്കും സാധിക്കാത്തത്—എല്ലാവരും വിസ്മയത്തിൽ മുങ്ങി.

Verse 55

चारणा: सहगन्धर्वा: पूजयाज्चक्रिरे भृशम्‌ । जिसे पहले दूसरोंने नहीं किया था, समरांगणमें सात्यकिके उस पराक्रमको देखकर चारणों और ग्रन्धवोंने उनकी भूरि-भूरि प्रशंसा की ।।

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ചാരണന്മാർ ഗന്ധർവന്മാരോടുകൂടെ അവനെ അത്യന്തം ആദരിച്ചു. യുദ്ധഭൂമിയിൽ സാത്യകി കാട്ടിയ—മുമ്പ് ആരും ചെയ്തിട്ടില്ലാത്ത—അസാധാരണ പരാക്രമം കണ്ടു അവർ വീണ്ടും വീണ്ടും അവനെ പ്രശംസിച്ചു. അർജുനന്റെ പൃഷ്ഠരക്ഷകനായ സാത്യകി മുന്നോട്ട് നീങ്ങുമ്പോൾ, അവനെ കണ്ടു ചാരണന്മാർ ആഹ്ലാദിച്ചു; ഹേ പ്രജാനാഥാ, നിന്റെ സ്വന്തം സൈന്യവും അവന്റെ വീര്യം പ്രശംസിച്ച് അവനെ ആദരിച്ചു.

Verse 86

पत्त्यश्वरथनागौघै: पतितैर्विषमीकृताम्‌ । “देखो, पाण्डवप्रवर किरीटधारी अर्जुन जिस मार्गसे गये हैं, वहाँकी भूमि धराशायी हुए पैदलों, घोड़ों, रथों और हाथियोंके समुदायसे विषम एवं दुर्लड्घ्य हो गयी है

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—നോക്കുക, പാണ്ഡവപ്രവരനായ കിരീടധാരിയായ അർജുനൻ പോയ വഴിയിൽ, വീണുകിടക്കുന്ന പടയാളികൾ, കുതിരകൾ, രഥങ്ങൾ, ആനകളുടെ കൂട്ടങ്ങൾ കൂമ്പാരമായി കിടക്കുന്നതിനാൽ ഭൂമി അസമമായി, കടക്കാൻ ദുഷ്കരമായി മാറിയിരിക്കുന്നു.

Verse 119

इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि जयद्रथवधपर्वणि सात्यकिप्रवेशे यवनपराजये एकोनविंशत्यधिकशततमो<ध्याय:

ഇങ്ങനെ ശ്രീമഹാഭാരതത്തിലെ ദ്രോണപർവത്തിൽ, ജയദ്രഥവധപർവത്തിന്റെ അന്തർഗതമായി, സാത്യകിപ്രവേശവും യവനപരാജയവും വിവരിക്കുന്ന നൂറ്റിപ്പത്തൊമ്പതാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.

Verse 256

केषां वैवस्वतो राजा स्मरतेड्द्य महाभुज । युद्धमें काल

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാബാഹോ! ഇന്ന് വൈവസ്വതനായ രാജ യമൻ ആരാരുടെ പേരുകളാണ് സ്മരിക്കുന്നത്? യുദ്ധത്തിൽ കാലൻ, അന്തകൻ, യമൻ എന്നിവരെപ്പോലെ പരാക്രമം പ്രകടിപ്പിക്കുന്ന, ബലവിക്രമസമ്പന്നനായ നിനക്കുപോലൊരു വീരനെ കണ്ടിട്ട് ഇന്ന് ഏത് യോദ്ധാക്കൾ रणഭൂമി വിട്ട് ഓടിപ്പോകും? ഹേ മഹാബാഹോ, ഇന്ന് രാജ യമൻ ആരെ സ്മരിക്കുന്നു?

Verse 366

बल॑ वीर्य कृतज्ञत्वं मम ज्ञास्यन्ति कौरवा: । आज सहस्रों राजाओंका संहार करके मैं इन राजाओंके समाजमें महात्मा पाण्डवोंके प्रति अपने स्नेह और भक्तिका प्रदर्शन करूँगा। अब कौरवोंको मेरे बल

കൗരവർ എന്റെ ബലം, വീര്യം, കൃതജ്ഞത എന്നിവ അറിയും. ഇന്ന് ആയിരക്കണക്കിന് രാജാക്കളെ സംഹരിച്ച്, ഈ രാജസഭയുടെ മുന്നിൽ മഹാത്മാക്കളായ പാണ്ഡവരോടുള്ള എന്റെ സ്നേഹവും ഭക്തിയും ഞാൻ പ്രകടിപ്പിക്കും. ഇനി കൗരവർക്ക് എന്റെ ശക്തി, ശൗര്യം, കൃതജ്ഞനിഷ്ഠ എന്നിവയുടെ പ്രത്യക്ഷ തെളിവ് ലഭിക്കും.

Verse 373

शशाड्कसंनिकाशान्‌ वै वाजिनो व्यनुदद्‌ भृशम्‌ | संजय कहते हैं--राजन्‌! सात्यकिके ऐसा कहनेपर सारथिने चन्द्रमाके समान श्वेत वर्णवाले उन घोड़ोंको

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ! സാത്യകി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, സാരഥി ചന്ദ്രനെപ്പോലെ ശ്വേതമായി ദീപ്തിയുള്ള, നന്നായി പരിശീലിപ്പിക്കപ്പെട്ട, വേഗവും സ്ഥിരതയും ഉള്ള സവാരിക്ക് യോജ്യമായ ആ കുതിരകളെ മഹാവേഗത്തിൽ ഓടിച്ച് യുദ്ധത്തിന്റെ തിരക്കിലേക്കു തള്ളിക്കയറ്റി।

Verse 386

प्रापपन्‌ यवनान्‌ शीघ्र॑ं मन:ःपवनरंहस: । मन और वायुके समान वेगवाले उन उत्तम घोड़ोंने आकाशको पीते हुए-से चलकर युयुधानको शीघ्र ही यवनोंके पास पहुँचा दिया

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—മനസ്സിനെയും കാറ്റിനെയും പോലെ വേഗമുള്ള ആ ശ്രേഷ്ഠ കുതിരകൾ ആകാശം തന്നെ കുടിക്കുന്നതുപോലെ പാഞ്ഞ്, യുയുധാനനെ അതിവേഗം യവനരുടെ സമീപത്തേക്ക് എത്തിച്ചു।

Verse 466

कृतवांस्तत्र शैनेय: क्षपयंस्तावकं॑ बलम्‌ | प्रजानाथ! सात्यकिने आपकी सेनाका संहार करते हुए वहाँकी भूमिको सहस्रों काम्बोजों

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—പ്രജാനാഥാ! അവിടെ ശൈനേയൻ സാത്യകി നിന്റെ സൈന്യത്തെ നശിപ്പിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, ആയിരക്കണക്കിന് കാംബോജ, ശക, ശബര, കിരാത, ബർബരന്മാരുടെ ശവങ്ങളാൽ ഭൂമിയെ പൂരിപ്പിച്ച് അതിനെ കടക്കാനാകാത്തതാക്കി; അവിടെ മാംസവും രക്തവും ചേർന്ന ചെളി കെട്ടിപ്പിടിച്ചു।

Verse 476

दीर्घकूचैर्मही कीर्णा विबर्हैरण्डजैरिव । उन लुटेरोंके लंबी दाढ़ीवाले शिरस्त्राणयुक्त मुण्डित मस्तकोंसे आच्छादित हुई रणभूमि पंखहीन पक्षियोंसे व्याप्त हुई-सी जान पड़ती थी

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ദീർഘചൂഡയുള്ള ശിരസ്ത്രാണങ്ങളും മുണ്ഡിത ശിരസ്സുകളും ഭൂമിയാകെ ചിതറിക്കിടന്നതിനാൽ, रणഭൂമി ചിറകില്ലാത്ത പക്ഷികൾ നിറഞ്ഞ നിലംപോലെ തോന്നി।

Verse 513

जवमुनत्तममास्थाय सर्वतः प्राद्रवन्‌ भयात्‌ । महाराज! थोड़े-से यवन शेष रह गये थे

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ! അത്യുത്തമ വേഗത്തെ ആശ്രയിച്ച് അവർ ഭയത്തോടെ എല്ലാദിക്കുകളിലേക്കും ഓടിപ്പോയി. വലിയ പ്രയാസത്തോടെ ജീവൻ രക്ഷിച്ച കുറച്ച് യവനന്മാർ മാത്രമേ ശേഷിച്ചിരുന്നുള്ളൂ; സ്വന്തം കൂട്ടത്തിൽ നിന്ന് വേർപെട്ട് അവർ അചേതനരെന്നപോലെ ആയിരുന്നു. യുദ്ധഭൂമിയിൽ യുയുധാനൻ ആ കവചധാരികളായ യവനരെല്ലാവരെയും ജയിച്ചിരുന്നു. അവർ കൈകളാലും ചാട്ടകളാലും കുതിരകളെ അടിച്ച്, ഉത്തമ വേഗം പിടിച്ച്, ഭീതിയോടെ എല്ലാടവും പാഞ്ഞൊഴിഞ്ഞു।

Verse 3936

बहवो लघुहस्ताश्न॒ शरवर्षरवाकिरन्‌ । युद्धमें कभी पीछे न हटनेवाले सात्यकिको अपनी सेनाओंके बीच पाकर शीघ्रतापूर्वक हाथ चलानेवाले बहुतेरे यवनोंने उनके ऊपर बाणोंकी वर्षा आरम्भ कर दी

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—വേഗഹസ്തരായ അനേകം യോദ്ധാക്കൾ അമ്പുമഴയുടെ ഗർജ്ജനത്തോടെ യുദ്ധഭൂമി നിറച്ചു. യുദ്ധത്തിൽ ഒരിക്കലും പിൻമാറാത്ത സാത്യകിയെ തന്റെ സൈന്യങ്ങളുടെ നടുവിൽ നിൽക്കുന്നതായി കണ്ടപ്പോൾ, അനേകം യവനർ ഉടൻ തന്നെ അവന്റെ മേൽ ശരവൃഷ്ടി ആരംഭിച്ചു.