Adhyaya 12
Droṇa’s Resolve to Restrain Yudhiṣṭhira and Arjuna’s Protective Vow (द्रोणस्य युधिष्ठिरनिग्रह-प्रयत्नः)
Upa-parva: Yudhiṣṭhira-nigraha-prayāsa (Episode: Droṇa’s attempt to seize Yudhiṣṭhira)
Saṃjaya reports that, upon learning of Droṇa’s intended move against Yudhiṣṭhira, the forces react with loud martial acclamations. The Pāṇḍava side quickly receives reliable intelligence about Bhāradvāja Droṇa’s objective. Yudhiṣṭhira assembles his brothers and the army and instructs Arjuna to act so that Droṇa’s plan does not succeed; he notes that Droṇa has declared a specific ‘opening’ (āntara) and that Arjuna is positioned to counter it. Arjuna replies with a twofold ethical stance: he will not undertake the killing of his teacher, yet he will not abandon the king; even at the cost of his life he will not forsake either obligation. He further asserts that as long as he lives, Droṇa cannot restrain Yudhiṣṭhira, even with extraordinary assistance. The chapter then shifts to operational description: instruments sound, both sides respond, formations advance, and a severe battle unfolds. Droṇa becomes visually and tactically dominant—likened to the midday sun—dispersing and confounding forces, pressing Dhṛṣṭadyumna’s contingent, and saturating directions with arrows, producing widespread disarray in the Pāṇḍava host.
Chapter Arc: भीष्म के पतन के बाद कौरव-शिविर में नया सेनापति चुना जाता है—भारद्वाजपुत्र द्रोण मध्य सेना में खड़े होकर धृतराष्ट्र-पुत्रों के सामने वचन और शर्तों की भूमि तैयार करते हैं। → दुर्योधन की अधीर आकांक्षा उभरती है: वह द्रोण से युधिष्ठिर को जीवित पकड़ लाने का वर माँगता है। द्रोण दुर्योधन की मनोदशा को टटोलते हुए पूछते हैं कि वह वध क्यों नहीं चाहता—क्या वह राज्य देकर सौहार्द/संधि चाहता है, या कोई और नीति छिपी है। → द्रोण अपनी प्रतिज्ञा को ‘अन्तर’ सहित बाँधते हैं—अर्जुन की अनुपस्थिति/असमर्थन की स्थिति में ही युधिष्ठिर को जीवित पकड़ लाने का संकल्प। इसी क्षण प्रतिज्ञा एक साथ आशा भी बनती है और छल-नीति का बीज भी। → दुर्योधन और कौरव-पक्ष द्रोण की प्रतिज्ञा को अपनी विजय-योजना मान लेते हैं; शिविरों और सैन्य-स्थानों में यह घोषणा गूँजती है, और अगले दिन की रणनीति इसी लक्ष्य के इर्द-गिर्द कस दी जाती है। → युधिष्ठिर-ग्रहण की घोषणा के साथ प्रश्न हवा में लटकता है—अर्जुन को कैसे दूर रखा जाएगा, और क्या द्रोण का ‘अन्तर’ कौरवों की अपेक्षा पर भारी पड़ेगा?
Shlokas
Verse 1
#स्न्पैमा+ () आजमाने द्ादशो<ड्ध्याय: दुर्योधनका वर मॉँगना और द्रोणाचार्यका युधिष्ठिरको अर्जुनकी अनुपस्थितिमें जीवित पकड़ लानेकी प्रतिज्ञा करना संजय उवाच हन्त ते कथयिष्यामि सर्व प्रत्यक्षदर्शिवान् । यथा स न्यपतद् द्रोण: सूदित: पाण्डुसृञ्जयै:
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അയ്യോ! ഞാൻ എല്ലാം പറയാം; കാരണം ഞാൻ അത് നേരിൽ കണ്ടതാണ്—പാണ്ഡവരും സൃഞ്ജയരും പ്രഹരിച്ച് ദ്രോണൻ എങ്ങനെ വീണുവെന്നത്.
Verse 2
सेनापतित्व॑ सम्प्राप्प भारद्वाजो महारथ: । मध्ये सर्वस्य सैन्यस्य पुत्र ते वाक्यमब्रवीत्,सेनापतिका पद प्राप्त करके महारथी द्रोणाचार्यने सारी सेनाके बीचमें आपके पुत्र दुर्योधनसे इस प्रकार कहा--
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—സേനാപതിത്വം പ്രാപിച്ച മഹാരഥൻ ഭാരദ്വാജപുത്രനായ ദ്രോണാചാര്യൻ, സർവ്വസൈന്യത്തിന്റെ മദ്ധ്യേ നിങ്ങളുടെ പുത്രൻ ദുര്യോധനനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
Verse 3
यत् कौरवाणामृषभादापगेयादनन्तरम् । सैनापत्येन यद् राजन् मामद्य कृतवानसि
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ! കൗരവശ്രേഷ്ഠനായ ഗംഗാപുത്രൻ ഭീഷ്മന്റെ പിന്നാലെ ഇന്ന് എന്നെ സേനാപതിയായി നിയമിച്ചതിനാൽ, ആ കൃത്യത്തിന് യോജിച്ച പ്രതിഫലം എന്നിൽ നിന്ന് സ്വീകരിക്കണമേ. ഇന്ന് നിങ്ങളുടെ ഏത് മനോരഥം ഞാൻ നിറവേറ്റട്ടെ? നിങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നതു തന്നെ ചോദിക്കൂ.
Verse 4
सदृशं कर्मणस्तस्य फल प्राप्तुहि भारत । करोमि काम कं तेडद्य प्रवृणीष्व यमिच्छसि
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭാരതാ! ആ കൃത്യത്തിന് യോജിച്ച ഫലം എന്നിൽ നിന്ന് സ്വീകരിക്കുവാൻ നീ അർഹൻ. ഇന്ന് നിന്റെ ഏത് ആഗ്രഹം ഞാൻ നിറവേറ്റട്ടെ? നീ ഇച്ഛിക്കുന്നതു തന്നെ തിരഞ്ഞെടുക്കുക.
Verse 5
ततो दुर्योधनो राजा कर्णदुःशासनादिशभि: । सम्मन्त्रयोवाच दुर्धर्षमाचार्य जयतां बरम्,तब राजा दुर्योधनने कर्ण, दःशासन आदिके साथ सलाह करके विजयी वीरोंमें श्रेष्ठ एवं दुर्जय आचार्य द्रोणसे इस प्रकार कहा--
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ രാജാവ് ദുര്യോധനൻ കർണ്ണൻ, ദുഃശാസനൻ മുതലായവരോടൊപ്പം ആലോചിച്ച്, അജേയനായ ആചാര്യ ദ്രോണനെ—വിജയവീരന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനെ—ഇങ്ങനെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു.
Verse 6
ददासि चेद्ू वरं महाूं जीवग्राहं युधिष्ठिरम् । गृहीत्वा रथिनां श्रेष्ठ मत्समीपमिहानय,“आचार्य! यदि आप मुझे वर दे रहे हैं तो रथियोंमें श्रेष्ठ युधिष्ठिकको जीवित पकड़कर यहाँ मेरे पास ले आइये”
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—രഥികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ! നീ എനിക്ക് മഹാവരം നൽകുകയാണെങ്കിൽ, യുധിഷ്ഠിരനെ ജീവനോടെ പിടിച്ചു ഇവിടെ എന്റെ സന്നിധിയിലേക്ക് കൊണ്ടുവരിക.
Verse 7
ततः कुरूणामाचार्य: श्रुत्वा पुत्रस्य ते वच: । सेनां प्रहर्षषन् सर्वामिदं वचनमब्रवीत्,आपके पुत्रकी वह बात सुनकर कुरुकुलके आचार्य द्रोण सारी सेनाको प्रसन्न करते हुए इस प्रकार बोले--
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ കുരുക്കളുടെ ആചാര്യൻ ദ്രോണൻ നിങ്ങളുടെ പുത്രന്റെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ട്, സർവ്വസേനയെയും ആനന്ദിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
Verse 8
धन्य: कुन्तीसुतो राजन् यस्य ग्रहणमिच्छसि । न वधार्थ सुदुर्धर्ष वरमद्य प्रयाचसे
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ! കുന്തീപുത്രൻ യുധിഷ്ഠിരൻ ധന്യൻ; അവനെ ജീവനോടെ പിടിക്കാനാണ് നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്. ആ സുദുര്ധർഷ വീരനെ വധിക്കാനുള്ള വരം ഇന്ന് നീ എന്നോടു ചോദിക്കുന്നില്ല.
Verse 9
किमर्थ च नरव्यात्र न वध॑ तस्य काड्क्षसे | नाशंससि क्रियामेतां मत्तो दुर्योधन ध्रुवम्
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ നരവ്യാഘ്രാ! അവന്റെ വധം നീ എന്തുകൊണ്ട് ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല? ദുര്യോധനാ! എന്റെ മുഖേന നിശ്ചയമായി നടപ്പാകുന്ന യുധിഷ്ഠിരവധമെന്ന ഈ പ്രവൃത്തിയെ നീ എന്തുകൊണ്ട് അംഗീകരിക്കുന്നില്ല?
Verse 10
आहोस्विद् धर्मराजस्य द्वेष्ठा तस्य न विद्यते । यदीच्छसि त्वं जीवन्तं कुलं रक्षसि चात्मन:
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അല്ലെങ്കിൽ ധർമ്മരാജനായ യുധിഷ്ഠിരനെ ദ്വേഷിക്കുന്നവൻ ഈ ലോകത്തിൽ ആരുമില്ല എന്നതാണോ കാരണം? അതിനാൽ നീ അവനെ ജീവനോടെ കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുകയും, സ്വന്തം കുലത്തെ സംരക്ഷിക്കാനും ഉദ്ദേശിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
Verse 11
अथवा भरतमश्रेष्ठ निर्जित्य युधि पाण्डवान् । राज्यं सम्प्रति दत्त्वा च सौक्रात्रं कर्तुमिच्छसि
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അല്ലെങ്കിൽ, ഭരതശ്രേഷ്ഠാ! യുദ്ധത്തിൽ പാണ്ഡവരെ ജയിച്ച്, ഇപ്പോൾ അവരുടെ രാജ്യം അവർക്കുതന്നെ തിരികെ നൽകി, സഹോദരധർമ്മത്തിന്റെ ഉന്നത മാതൃക സ്ഥാപിക്കാനാണോ നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്?
Verse 12
धन्य: कुन्तीसुतो राजा सुजातं चास्य धीमतः । अजातशशभ्नुता सत्या तस्य यत् स्निहाते भवान्
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—കുന്തീപുത്രനായ രാജാവ് യുധിഷ്ഠിരൻ ധന്യൻ. ആ ധീമാനായ നരേശന്റെ ജന്മം അത്യുത്തമം; ‘അജാതശത്രു’—‘ശത്രു ജനിക്കാത്തവൻ’—എന്ന ഉപാധിയും സത്യമാണ്, കാരണം നീയും അവനോടു സ്നേഹം പുലർത്തുന്നു.
Verse 13
द्रोणेन चैवमुक्तस्य तव पुत्रस्य भारत | सहसा नि:सृतों भावो यो<स्य नित्यं हृदि स्थित:,भारत! द्रोणाचार्यके ऐसा कहनेपर तुम्हारे पुत्रके मनका भाव जो सदा उसके हृदयमें बना रहता था, सहसा प्रकट हो गया
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭാരതാ! ദ്രോണൻ ഇങ്ങനെ നിന്റെ പുത്രനോട് പറഞ്ഞപ്പോൾ, അവന്റെ ഹൃദയത്തിൽ നിത്യമായി ഒളിഞ്ഞുകിടന്നിരുന്ന വികാരം പെട്ടെന്ന് പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു വെളിവായി—ദീർഘകാലം മറഞ്ഞിരുന്ന അന്തർനിശ്ചയം വെളിപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ട്.
Verse 14
नाकारो गूहितुं शक््यो बृहस्पतिसमैरपि । तस्मात्तव सुतो राजन प्रह्ृष्टो वाक्यमब्रवीत्
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ബൃഹസ്പതിസമമായ ബുദ്ധിമാന്മാർക്കും തങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ രൂപഭാവം മറയ്ക്കാൻ കഴിയില്ല. അതിനാൽ, ഹേ രാജാവേ, നിന്റെ പുത്രൻ അത്യന്തം ഹർഷത്തോടെ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
Verse 15
वधे कुन्तिसुतस्थाजी नाचार्य विजयो मम । हते युधिष्ठिरे पार्था हन्यु: सर्वान् हि नो ध्रुवम्
“ആചാര്യാ! കുന്തീപുത്രൻ യുധിഷ്ഠിരനെ വധിച്ചാൽ എനിക്ക് വിജയം ഉണ്ടാകില്ല; യുധിഷ്ഠിരൻ ഹതനായാൽ പാർത്ഥന്മാർ നിശ്ചയമായി ഞങ്ങളെയെല്ലാം സംഹരിക്കും.”
Verse 16
न च शक्या रणे सर्वे निहन्तुममरैरपि । (यदि सर्वे हनिष्यन्ते पाण्डवा: ससुता मृधे । ततः कृत्स्नं वशे कृत्वा नि:शेषं नृपमण्डलम् ।।
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—“യുദ്ധത്തിൽ അവരെ എല്ലാവരെയും ദേവന്മാർക്കുപോലും വധിക്കാനാവില്ല. പാണ്ഡവർ പുത്രന്മാരോടുകൂടി സമരത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടാലും, പുരുഷോത്തമനായ വിഷ്ണു തന്നെ കൃഷ്ണരൂപത്തിൽ സമസ്ത രാജമണ്ഡലത്തെയും നിർശേഷം വശപ്പെടുത്തി, സമുദ്ര-വനങ്ങളോടുകൂടിയ ഈ സമൃദ്ധ ഭൂമിയെ ജയിച്ച് ദ്രൗപദിക്കോ കുന്തിക്കോ നൽകും. അല്ലെങ്കിൽ പാണ്ഡവരിൽ ആരെങ്കിലും ശേഷിച്ചാൽ, അവൻ തന്നെ ഞങ്ങളിലൊരാളെയും ശേഷിപ്പിക്കുകയില്ല.”
Verse 17
सत्यप्रतिज्ञे त्वानीते पुनर्ययूतेन निर्जिते । पुनर्यास्यन्त्यरण्याय पाण्डवास्तमनुव्रता:
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—“സത്യപ്രതിജ്ഞനായ രാജാവ് യുധിഷ്ഠിരനെ പിടിച്ചു കൊണ്ടുവന്ന്, വീണ്ടും ചൂതിൽ അവനെ തോൽപ്പിച്ചാൽ, അവനോടു അനുവ്രതരായ പാണ്ഡവർ വീണ്ടും വനത്തിലേക്ക് പുറപ്പെടും.”
Verse 18
सो<यं मम जयो व्यक्त दीर्घकालं भविष्यति । अतो न वधमिच्छामि धर्मराजस्य कहिचित्,“इस प्रकार निश्चय ही मेरी विजय दीर्घकालतक बनी रहेगी। इसीलिये मैं कभी धर्मराज युधिष्ठिरका वध करना नहीं चाहता”
എന്റെ ഈ വിജയം നിസ്സംശയം ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കും. അതുകൊണ്ട് ഞാൻ ഒരിക്കലും ധർമ്മരാജൻ യുധിഷ്ഠിരനെ വധിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല.
Verse 19
इस प्रकार श्रीमहाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत द्रोणाभिषेकपर्वमें धृतराष््रविलापविषयक ग्यारहवाँ अध्याय पूरा हुआ
അവന്റെ കപടാഭിപ്രായം അറിഞ്ഞ തത്ത്വജ്ഞനും ബുദ്ധിമാനുമായ ദ്രോണൻ ഉള്ളിൽ ആലോചിച്ച്, ഒരു നിയന്ത്രണം നിലനിർത്തി അവനു വരം നൽകി.
Verse 20
द्रोण उवाच न चेद् युधिष्ठिरं वीर: पालयत्यर्जुनो युधि । मन्यस्व पाण्डवश्रेष्ठमानीतं वशमात्मन:
ദ്രോണൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ! യുദ്ധത്തിൽ വീരനായ അർജുനൻ യുധിഷ്ഠിരനെ സംരക്ഷിക്കാതിരുന്നാൽ, പാണ്ഡവശ്രേഷ്ഠനായ യുധിഷ്ഠിരൻ നിന്റെ അധീനതയിൽ വന്നുവെന്ന് കരുതുക.
Verse 21
न हि शक्यो रणे पार्थ: सेन्द्रैदेवासुरैरपि । प्रत्युद्यातुमतस्तात नैतदामर्षयाम्यहम्
മകനേ! യുദ്ധത്തിൽ ഇന്ദ്രനോടുകൂടിയ ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും പോലും പാർത്ഥനെ പ്രതിരോധിക്കാൻ കഴിയില്ല. അതുകൊണ്ട്, മകനേ, അവനെ നേരിൽ ഏറ്റുമുട്ടാനുള്ള ധൈര്യം എനിക്കില്ല; അതിനെ ഞാൻ സമ്മതിക്കാനാവില്ല.
Verse 22
असंशयं स मे शिष्यो मत्पूर्वश्चास्त्रकर्मणि | तरुण: सुकृतैर्युक्त एकायनगतश्च ह
നിസ്സംശയം അവൻ എന്റെ ശിഷ്യനാണ്; ആയുധവിദ്യയുടെ അഭ്യാസം ആദ്യം എന്നിൽ നിന്നുതന്നെ പഠിച്ചു. എങ്കിലും അവൻ യുവാവാണ്, അനേകം പുണ്യകർമ്മഫലങ്ങളാൽ സമ്പന്നനാണ്, ഒരേയൊരു പഥത്തിൽ ദൃഢനിശ്ചയമുള്ളവനാണ്—വിജയം അല്ലെങ്കിൽ മരണം. ഇന്ദ്രൻ, രുദ്രൻ മുതലായ ദേവന്മാരിൽ നിന്ന് അവൻ വീണ്ടും പല ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങളും അഭ്യസിച്ചിട്ടുണ്ട്; നിനക്കോടുള്ള അവന്റെ ക്രോധവും വർധിച്ചിട്ടുണ്ട്. അതുകൊണ്ട്, രാജാവേ, അർജുനനോടു യുദ്ധം ചെയ്യാനുള്ള ഉത്സാഹം എനിക്കില്ല.
Verse 23
अस्त्राणीन्द्राच्च रुद्राच्च भूय: स समवाप्तवान् | अमर्षितश्न ते राज॑स्ततो नामर्षयाम्यहम्
ദ്രോണൻ പറഞ്ഞു—അവൻ ഇന്ദ്രനിലും രുദ്രനിലും നിന്ന് വീണ്ടും അനേകം ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങൾ നേടിയിരിക്കുന്നു. രാജാവേ, നിനക്കോടുള്ള അവന്റെ അമർഷം ജ്വലിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് ഈ അവസ്ഥയെ ഞാൻ ക്ഷമയോടെ സഹിക്കാനാവില്ല; അർജുനനോട് യുദ്ധം ചെയ്യാനുള്ള ഉത്സാഹവും എനിക്കില്ല.
Verse 24
स चाफक्रम्यतां युद्धाद् येनोपायेन शक््यते । अपनीते ततः पार्थे धर्मराजो जितस्त्वया
ദ്രോണൻ പറഞ്ഞു—സാധ്യമായ ഏതു ഉപായത്തിലൂടെയായാലും അവനെ യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് പിൻവലിപ്പിക്കുക. പാർഥൻ (അർജുനൻ) रणഭൂമിയിൽ നിന്ന് മാറിയാൽ, അതിലൂടെ നീ ധർമ്മരാജനെ (യുധിഷ്ഠിരനെ) ജയിച്ചതായി അറിയുക.
Verse 25
ग्रहणे हि जयस्तस्य न वधे पुरुषर्षभ । एतेन चाप्युपायेन ग्रहणं समुपैष्यसि,नरश्रेष्ठ) उनको पकड़ लेनेमें ही तुम्हारी विजय है, उनके वधरमें नहीं; परंतु इसी उपायसे तुम उन्हें पकड़ पाओगे
ദ്രോണൻ പറഞ്ഞു—പുരുഷർഷഭാ, അവനെ വധിക്കുന്നതിലല്ല; അവനെ പിടികൂടുന്നതിലാണ് നിന്റെ വിജയം. ഈ ഉപായം കൊണ്ടുതന്നെ നീ അവനെ ബന്ധിയാക്കും.
Verse 26
अहं गृहीत्वा राजानं सत्यधर्मपरायणम् । आनयिष्यामि ते राजन् वशमद्य न संशय:
ദ്രോണൻ പറഞ്ഞു—സത്യധർമ്മപരായണനായ ആ രാജാവിനെ പിടികൂടി, രാജാവേ, ഇന്നുതന്നെ ഞാൻ അവനെ നിന്റെ അധീനതയിൽ കൊണ്ടുവരും; ഇതിൽ സംശയമില്ല.
Verse 27
यदि स्थास्यति संग्रामे मुहूर्तमपि मे5ग्रत: । अपनीते नरव्याप्रे कुन्तीपुत्रे धनंजये
ദ്രോണൻ പറഞ്ഞു—യുദ്ധത്തിനിടയിൽ, ആയുധം അകറ്റപ്പെട്ടിട്ടും, നരവ്യാഘ്രനായ കുന്തീപുത്ര ധനഞ്ജയൻ എന്റെ മുമ്പിൽ ഒരു മുഹൂർത്തമെങ്കിലും നില്ക്കാൻ കഴിയുമെങ്കിൽ, എന്നാൽ…
Verse 28
राजन! पुरुषसिंह कुन्तीपुत्र अर्जुनके युद्धसे हट जानेपर यदि वे दो घड़ी भी मेरे सामने संग्राममें खड़े रहेंगे तो मैं आज सत्यधर्मपरायण राजा युधिष्ठिरको पकड़कर तुम्हारे वशमें ला दूँगा, इसमें संशय नहीं है ।।
ദ്രോണൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ! പുരുഷസിംഹനായ കുന്തീപുത്രൻ അർജുനൻ യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് പിന്മാറി, അവർ എന്റെ മുമ്പിൽ യുദ്ധഭൂമിയിൽ അല്പസമയം പോലും നിലകൊള്ളുകയാണെങ്കിൽ, ഇന്ന് ഞാൻ സത്യധർമ്മപരായണനായ രാജാവ് യുധിഷ്ഠിരനെ പിടിച്ച് നിന്റെ അധീനത്തിലാക്കും—ഇതിൽ സംശയമില്ല. എന്നാൽ രാജാവേ, ഫാൽഗുണൻ (അർജുനൻ) സമീപത്തുണ്ടെങ്കിൽ, ഇന്ദ്രനോടുകൂടിയ ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും ഒന്നിച്ചാലും യുദ്ധത്തിൽ യുധിഷ്ഠിരനെ പിടിക്കാനാവില്ല.
Verse 29
संजय उवाच सान्तरं तु प्रतिज्ञाते राज्ञो द्रोणेन निग्रहे | गृहीतं तममन्यन्त तव पुत्रा: सुबालिशा:
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ! ദ്രോണൻ കുറെ ഇടവിട്ട് രാജാവ് യുധിഷ്ഠിരനെ പിടിക്കുമെന്നു പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തപ്പോൾ, നിന്റെ മൂഢപുത്രന്മാർ അവനെ പിടികൂടിയതുപോലെ തന്നെ കരുതി.
Verse 30
पाण्डवेयेषु सापेक्ष द्रोणं जानाति ते सुतः । ततः प्रतिज्ञास्थैर्यार्थ स मन्त्रो बहुलीकृतः
നിന്റെ പുത്രൻ ദ്രോണൻ പാണ്ഡവരോടു സാപേക്ഷത (പക്ഷപാതം) പുലർത്തുന്നുവെന്ന് അറിഞ്ഞിരുന്നു; അതുകൊണ്ട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രതിജ്ഞ അചഞ്ചലമായി നിലനിൽക്കാൻ ആ രഹസ്യകാര്യവും പലരിലേക്കു പരത്തിച്ചു.
Verse 31
ततो दुर्योधनेनापि ग्रहणं पाण्डवस्य तत् | (स्कन्धावारेषु सर्वेषु यथास्थानेषु मारिष ।) सैन्यस्थानेषु सर्वेषु सुघोषितमरिंदम
ശത്രുദമനനായ ആര്യ ധൃതരാഷ്ട്രാ! തുടർന്ന് ദുര്യോധനനും പാണ്ഡവനെ (യുധിഷ്ഠിരനെ) പിടിക്കാനുള്ള ആ തീരുമാനം സർവത്ര പ്രഖ്യാപിപ്പിച്ചു—എല്ലാ സൈന്യശിബിരങ്ങളിലും, യഥാസ്ഥാനങ്ങളിലും, സേനയുടെ വിശ്രമസ്ഥലങ്ങളിലൊക്കെയും അത് ഉച്ചത്തിൽ ഘോഷിക്കപ്പെട്ടു.
Frequently Asked Questions
Arjuna must reconcile two obligations: reverence toward Droṇa as ācārya (refusing to kill him) and unwavering protection of Yudhiṣṭhira as sovereign leader; the chapter frames this as a constraint-based duty rather than a simple choice.
The text models role-ethics: duties are differentiated by relationship (teacher, king, kin), and effective action (nīti) is presented as compatible with restraint, truthfulness, and continuity of leadership under crisis.
No explicit phalaśruti appears in this unit; the chapter functions primarily as narrative-ethical documentation, emphasizing how vows, intelligence, and morale-signaling shape outcomes within the broader war framework.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.