Adhyaya 110

Verse 1

ऑपनआक्राता बछ। अकाल अष्टाधिकशततमोब<् ध्याय: द्रौपदीपुत्रोंके द्वारा सोमदत्तकुमार शलका वध तथा भीमसेनके द्वारा अलम्बुषकी पराजय संजय उवाच द्रौपदेयान्‌ महेष्वासान्‌ सौमदत्तिमहायशा: । एकैकं पज्चभिर्विद्ध्वा पुनर्विव्याध सप्तभि:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ! മഹായശസ്സുള്ള സൗമദത്തി മഹാധനുർധരന്മാരായ ദ്രൗപദീപുത്രന്മാരിൽ ഓരോരുത്തനെയും അഞ്ചു അമ്പുകളാൽ കുത്തി, പിന്നെയും ഏഴ് അമ്പുകളാൽ വീണ്ടും പരിക്കേൽപ്പിച്ചു.

Verse 2

ते पीडिता भृशं तेन रौद्रेण सहसा विभो । प्रमूढा नैव विविदुर्म॒धे कृत्यं सम किंचन

പ്രഭോ! ആ ഭയങ്കരവും രൗദ്രവുമായ വീരനാൽ അത്യന്തം പീഡിതരായ അവർ പെട്ടെന്ന് മോഹാവസ്ഥയിൽപ്പെട്ടു; യുദ്ധത്തിന്റെ നടുവിൽ ആ സമയത്ത് തങ്ങളുടെ കർത്തവ്യം എന്ത്, യുക്തമായ മാർഗം ഏത്—എന്നൊന്നും തിരിച്ചറിയാൻ കഴിഞ്ഞില്ല।

Verse 3

नाकुलिश्व शतानीकः सौमदत्तिं नरर्षभम्‌ । द्वाभ्यां विदृध्वानदद्धृष्ट: शराभ्यां शत्रुकर्शन:,तब नकुलके पुत्र शत्रुसूदन शतानीकने दो बाणोंद्वारा नरश्रेष्ठ शलको घायल करके बड़े हर्षके साथ सिंहनाद किया

അപ്പോൾ നകുലപുത്രനായ ശത്രുകർഷണൻ ശതാനീകൻ നരശ്രേഷ്ഠനായ സൗമദത്തി (ശലൻ)നെ രണ്ടു അമ്പുകളാൽ തുളച്ചു, ആനന്ദോന്മാദത്തോടെ സിംഹനാദം ചെയ്തു।

Verse 4

तथेतरे रणे यत्तास्त्रिभिस्त्रिभिरजिह्मगै: । विव्यधु: समरे तूर्ण सौमदत्तिममर्षणम्‌,इसी प्रकार अन्य द्रौपदीपुत्रोंने भी समरांगणमें प्रयत्तशील होकर अमर्षशील शलको तुरंत ही तीन-तीन बाणोंद्वारा बींध डाला

അതുപോലെ തന്നെ മറ്റു യോദ്ധാക്കളും യുദ്ധത്തിൽ മുന്നേറി, അമർഷശീലനായ സൗമദത്തി (ശലൻ)നെ സമരത്തിൽ വേഗത്തിൽ, ഓരോരുത്തരും മൂന്നു മൂന്നു നേരെ പറക്കുന്ന അമ്പുകളാൽ തുളച്ചു।

Verse 5

स तान्‌ प्रति महाराज पञ्च चिक्षेप सायकान्‌ | एकैकं हृदि चाजघ्ने एकैकेन महायशा:,महाराज! तब महायशस्वी शलने उनपर पाँच बाण चलाये, जिनमेंसे एक-एकके द्वारा एक-एककी छाती छेद डाली

മഹാരാജാ! അപ്പോൾ മഹായശസ്സുള്ള സൗമദത്തി (ശലൻ) അവരുടെ നേരെ അഞ്ചു അമ്പുകൾ എറിഞ്ഞു; ഓരോ അമ്പുകൊണ്ടും ഓരോരുത്തനെ ഹൃദയദേശത്ത് തന്നെ പ്രഹരിച്ചു।

Verse 6

ततस्ते भ्रातर: पञ्च शरैर्विद्धा महात्मना । परिवार्य रणे वीर विव्यधु: सायकैर्भुशम्‌

പിന്നീട് ആ മഹാത്മാവിന്റെ അമ്പുകളാൽ വേദനിച്ച ആ അഞ്ചു സഹോദരന്മാർ യുദ്ധഭൂമിയിൽ ആ വീരനെ ചുറ്റിനിന്ന്, തങ്ങളുടെ അമ്പുകളാൽ അവനെ അത്യന്തം ഗുരുതരമായി പരിക്കേൽപ്പിച്ചു।

Verse 7

आर्जुनिस्तु हयांस्तस्य चतुर्भिनिशितै: शरै: | प्रेषयामास संक़ुद्धो यमस्य सदन प्रति,अर्जुनकुमार श्रुतकीर्तिने अत्यन्त कुपित हो चार तीखे बाणोंद्वारा शलके चारों घोड़ोंको यमलोक भेज दिया

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അർജുനപുത്രൻ ശ്രുതകീർത്തി ക്രോധത്തിൽ ജ്വലിച്ച് നാലു മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളാൽ ശത്രുവിന്റെ നാലു കുതിരകളെയും വീഴ്ത്തി, അവയെ യമസദനത്തിലേക്ക് അയച്ചു।

Verse 8

भैमसेनिर्धनुश्छित्त्वा सौमदत्तेरमहात्मन: । ननाद बलवन्नादं विव्याध च शितै: शरै:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഭീമസേനപുത്രൻ സോമദത്തന്റെ മഹാത്മാവായ പുത്രന്റെ വില്ല് മുറിച്ചുതള്ളി, മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളാൽ അവനെ കുത്തിവീഴ്ത്തി, മഹാബലത്തോടെ ഗർജിച്ചു।

Verse 9

यौधिष्ठिरिर्ध्वजं तस्य छित्त्वा भूमावपातयत्‌ । नाकुलिश्लाथ यन्तारं रथनीडादपाहरत्‌

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—യുധിഷ്ഠിരപുത്രൻ അവന്റെ ധ്വജം മുറിച്ച് നിലത്തേക്ക് വീഴ്ത്തി. തുടർന്ന് നകുലപുത്രൻ സാരഥിയെ വധിച്ച് രഥാസനത്തിൽ നിന്ന് വലിച്ചിറക്കി।

Verse 10

साहदेविस्तु त॑ ज्ञात्वा भ्रातृभिविमुखीकृतम्‌ | क्षुरपप्रेण शिरो राजन्‌ निचकर्त महात्मन:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ, സഹദേവപുത്രൻ തന്റെ സഹോദരന്മാർ ശലനെ യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് വിമുഖനാക്കിയെന്ന് അറിഞ്ഞപ്പോൾ, ക്ഷുരപ്ര അമ്പുകൊണ്ട് ആ മഹാത്മാവിന്റെ ശിരസ് വെട്ടിമാറ്റി।

Verse 11

तच्छिरो न्यपतद्‌ भूमौ तपनीयविभूषितम्‌ । भ्राजयत्‌ तं रणोद्देशं बालसूर्यसमप्रभम्‌,सोमदत्तकुमारका प्रातःकालके सूर्यकी भाँति प्रकाशमान सुवर्णभूषित वह मस्तक उस रणभूमिको प्रकाशित करता हुआ पृथ्वीपर गिर पड़ा

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ശുദ്ധസ്വർണ്ണാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ആ ശിരസ് ഭൂമിയിൽ വീണു; പ്രഭാതത്തിലെ ബാലസൂര്യനെപ്പോലെ ദീപ്തമായി, ആ യുദ്ധഭൂമിപ്രദേശത്തെ പ്രകാശിപ്പിച്ചു।

Verse 12

सौमदत्ते: शिरो दृष्टवा निहतं तन्महात्मन: । वित्रस्तास्तावका राजन प्रदुद्रुवुरनेकथा,महाराज! महामना शलके मस्तकको कटा हुआ देख आपके सैनिक अत्यन्त भयभीत हो अनेक दलोंमें बँटकर भागने लगे

രാജാവേ! മഹാത്മാവായ സൗമദത്തന്റെ വെട്ടിമാറ്റപ്പെട്ട ശിരസ് യുദ്ധഭൂമിയിൽ വീണുകിടക്കുന്നത് കണ്ട നിങ്ങളുടെ സൈന്യം ഭീതിയാൽ വിറച്ചു; പല കൂട്ടങ്ങളായി പിരിഞ്ഞ് പല ദിക്കുകളിലേക്കും ഓടിപ്പോയി।

Verse 13

अलम्बुषस्तु समरे भीमसेनं महाबलम्‌ । योधयामास संक्रुद्धो लक्ष्मणं रावणिर्यथा

അതിനുശേഷം സമരത്തിൽ ക്രോധം കത്തിയ റാക്ഷസൻ അലമ്പുഷൻ മഹാബലനായ ഭീമസേനനോടു യുദ്ധം തുടങ്ങി—പൂർവകാലത്ത് രാവണപുത്രൻ മേഘനാദൻ ലക്ഷ്മണനോടു പോരാടിയതുപോലെ।

Verse 14

सम्प्रयुद्धौ रणे दृष्टवा तावुभौ नरराक्षसौ । विस्मय: सर्वभूतानां प्रहर्ष. समजायत,उस रणक्षेत्रमें उन दोनों मनुष्य एवं राक्षसको युद्ध करते देख समस्त प्राणियोंको अत्यन्त आश्चर्य और हर्ष हुआ

രണഭൂമിയിൽ ആ രണ്ടുപേരെയും—ഒരാൾ മനുഷ്യൻ, മറ്റാൾ റാക്ഷസൻ—അടുത്ത പോരിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതു കണ്ടപ്പോൾ സർവ്വജീവികളിലും അത്യന്തം വിസ്മയവും ഹർഷവും ഉദിച്ചു।

Verse 15

आर्ष्यशुद्धिं ततो भीमो नवभिर्निशितै: शरै: । विव्याध प्रहसन्‌ राजन्‌ राक्षसेन्द्रममर्षणम्‌,राजन्‌! फिर भीमसेनने हँसते हुए नौ पैने बाणों-द्वारा ऋष्यशृंगकुमार अमर्षशील राक्षसराज अलम्बुषको घायल कर दिया

രാജാവേ! അപ്പോൾ ഭീമൻ ചിരിച്ചുകൊണ്ട് ഒമ്പത് മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളാൽ അപമാനം സഹിക്കാത്ത റാക്ഷസേന്ദ്രൻ അലമ്പുഷനെ കുത്തിവീഴ്ത്തി।

Verse 16

तद्‌ रक्ष: समरे विद्धं कृत्वा नादं भयावहम्‌ | अभ्यद्रवत्‌ ततो भीम॑ ये च तस्य पदानुगा:,तब समरांगणमें घायल हुआ वह राक्षस भयंकर गर्जना करके भीमसेनकी ओर दौड़ा। उसके सेवकोंने भी उसीका साथ दिया

സമരത്തിൽ വ്രണിതനായ ആ റാക്ഷസൻ ഭയാനകമായ ഗർജ്ജനം മുഴക്കി ഭീമസേനന്റെ നേരെ പാഞ്ഞു; അവന്റെ പാദാനുഗരായ അനുചരരും കൂടെ പാഞ്ഞെത്തി।

Verse 17

स भीम॑ पज्चभिर्विद्ध्वा शरैः संनतपर्वभि: । भैमान्‌ परिजघानाशु रथांस्त्रिशतमाहवे

വളഞ്ഞ കുരുക്കുകളുള്ള അഞ്ചു അമ്പുകളാൽ ഭീമസേനനെ കുത്തിവെച്ച്, ഭീമന്റെ സഹായത്തിന് വന്ന മുന്നൂറു രഥയോദ്ധാക്കളെ യുദ്ധഭൂമിയിൽ വേഗത്തിൽ സംഹരിച്ചു।

Verse 18

पुनश्चतुःशतान्‌ हत्वा भीम॑ विव्याध पत्रिणा | सो5तिविद्धस्तथा भीमो राक्षसेन महाबल:

വീണ്ടും നാലുനൂറുപേരെ വധിച്ച ശേഷം, അവൻ ഭീമനെ ചിറകുള്ള അമ്പുകൊണ്ട് കുത്തിവെച്ചു. അങ്ങനെ അത്യന്തം വ്രണിതനായിട്ടും മഹാബലനായ ഭീമൻ ആ രാക്ഷസന്റെ മുന്നിൽ ഉറച്ചുനിന്നു।

Verse 19

प्रतिलभ्य तत: संज्ञां मारुति: क्रोधमूर्च्छित:

അതിനുശേഷം ബോധം വീണ്ടെടുത്ത മാർുതിപുത്രൻ ഭീമൻ, ക്രോധത്തിൽ വിറങ്ങലിച്ച്, ഭാരമേറ്റു താങ്ങാൻ കഴിവുള്ള അത്യുത്തമവും ഭീകരവുമായ ധനുസ്സു വലിച്ച്, മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളാൽ എല്ലാദിക്കിലും നിന്ന് അലമ്പുഷനെ പീഡിപ്പിച്ചു।

Verse 20

विकृष्य कार्मुकं घोरं भारसाधनमुत्तमम्‌ । अलम्बुषं शरैस्ती&णैरदयामास सर्वतः

അപ്പോൾ വായുപുത്രൻ ഭീമൻ ഭാരമേറ്റു താങ്ങാൻ കഴിവുള്ള അത്യുത്തമവും ഭീകരവുമായ ധനുസ്സു വലിച്ച്, മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളാൽ എല്ലാദിക്കിലും നിന്ന് അലമ്പുഷനെ പീഡിപ്പിച്ചു।

Verse 21

स विद्धो बहुभिर्बाणैनीलाज्जनचयोपम: । शुशुभे सर्वतो राजन्‌ प्रफुल्ल इव किंशुक:

അനവധി അമ്പുകളാൽ കുത്തേറ്റിട്ടും, നീലാഞ്ജനക്കൂമ്പാരത്തെപ്പോലെ കറുത്തവൻ, രാജാവേ, എല്ലാടവും പൂത്ത കിംശുകവൃക്ഷംപോലെ ശോഭിച്ചു।

Verse 22

राजन्‌! काले काजलके ढेरके समान वह राक्षस बहुत-से बाणोंद्वारा सब ओरसे घायल होकर लहूलुहान हो खिले हुए पलाशके वृक्षके समान सुशोभित होने लगा ।।

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ! കറുത്ത കാജലക്കൂമ്പാരത്തെപ്പോലെ തോന്നിയ ആ രാക്ഷസൻ അനവധി അമ്പുകൾകൊണ്ട് എല്ലാദിക്കുകളിലും കുത്തേറ്റു രക്തത്തിൽ കുളിച്ചു; പൂത്തുപൊലിഞ്ഞ പാലാശവൃക്ഷംപോലെ തന്നെ ദീപ്തിയായി തോന്നാൻ തുടങ്ങി. ഭീമന്റെ വില്ലിൽ നിന്നു പുറപ്പെട്ട ശരംകൊണ്ട് യുദ്ധത്തിൽ വെട്ടിവീഴ്ത്തപ്പെടുമ്പോഴും, മഹാത്മാവായ പാണ്ഡവൻ തന്റെ സഹോദരനെ വധിച്ചതെന്ന കാര്യം ഓർത്തുകൊണ്ട് പ്രതികാരചിന്തയിൽ മനസ്സുറപ്പിച്ചു നിന്നു.

Verse 23

तिष्ठेदानीं रणे पार्थ पश्य मे5द्य पराक्रमम्‌

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—“പാർത്ഥാ! ഇനി യുദ്ധഭൂമിയിൽ ഉറച്ചു നിൽക്കുക; ഇന്ന് എന്റെ പരാക്രമം കാണുക. ദുർമതിയേ! എന്റെ ബലവാനായ സഹോദരൻ—രാക്ഷസരാജൻ ബകൻ—നീ വധിച്ചതെല്ലാം എന്റെ ദൃഷ്ടിക്കു മറവിലായിരുന്നു; എന്റെ കണ്ണുമുന്നിൽ ആയിരുന്നെങ്കിൽ നീ അത്തരം കൃത്യം ചെയ്യാൻ കഴിയുമായിരുന്നില്ല.”

Verse 24

बको नाम सुद्दुर्बुद्धे राक्षसप्रवरो बली । परोक्षं मम तद्‌ वृत्तं यद्‌ भ्राता मे हतस्त्वया

“സുദുർബുദ്ധിയേ! ‘ബകൻ’ എന്ന പേരുള്ള ബലവാനായ രാക്ഷസശ്രേഷ്ഠൻ ഉണ്ടായിരുന്നു. എന്റെ ദൃഷ്ടിക്കു മറവിലായിട്ടാണ് നീ എന്റെ സഹോദരനെ വധിച്ചത്. പാർത്ഥാ! ഇനി യുദ്ധത്തിൽ ഉറച്ചു നിൽക്കുക; ഇന്ന് എന്റെ പരാക്രമം കാണുക.”

Verse 25

एवमुक्‍्त्वा ततो भीममन्तर्धानं गतस्तदा । महता शरवर्षेण भूशं तं समवाकिरत्‌,भीमसेनसे ऐसा कहकर वह राक्षस उसी समय अन्तर्धान हो गया और फिर उनके ऊपर बाणोंकी भारी वर्षा करने लगा

അങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട് ആ രാക്ഷസൻ അന്നേ നിമിഷം ഭീമന്റെ കൺമുന്നിൽ നിന്ന് അപ്രത്യക്ഷനായി; പിന്നെ മഹത്തായ അമ്പുവർഷംകൊണ്ട് ഭീമസേനനെ വീണ്ടും വീണ്ടും മൂടിക്കളഞ്ഞു.

Verse 26

भीमस्तु समरे राजन्नदृश्ये राक्षसे तदा | आकाशं पूरयामास शरै: संनतपर्वभि:,राजन! उस समय समरांगणमें राक्षसके अदृश्य हो जानेपर भीमसेनने झुकी हुई गाँठवाले बाणोंद्वारा वहाँके समूचे आकाशको भर दिया

രാജാവേ! അപ്പോൾ സമരത്തിൽ രാക്ഷസൻ അദൃശ്യനായിട്ടും, ഭീമൻ വളഞ്ഞ സന്ധികളുള്ള അമ്പുകൾകൊണ്ട് ആകാശം മുഴുവൻ നിറച്ചു.

Verse 27

स वध्यमानो भीमेन निमेषाद्‌ रथमास्थित: । जगाम धरणीं चैव क्षुद्र: खं सहसागमत्‌

ഭീമസേനന്റെ അമ്പേറ്റു ക്ഷതപ്പെട്ട രാക്ഷസൻ അലമ്പുഷൻ കണ്ണിമയ്ക്കും നേരംകൊണ്ട് വീണ്ടും രഥമേറി. മായാബലത്തോടെ അവൻ ഒരിക്കൽ ഭൂമിയിലേക്കിറങ്ങി, മറ്റൊരിക്കൽ പെട്ടെന്നു ആകാശത്തിലേക്ക് ഉയർന്നു—യുദ്ധത്തിന്റെ കഠിനമർദ്ദത്തിൽ നീചമായ ഒഴിഞ്ഞുമാറൽ തന്ത്രം കാട്ടി.

Verse 28

उच्चावचानि रूपाणि चकार सुबहूनि च । अर्णुर्बृहत्‌ पुन: स्थूलो नादान्‌ मुज्चन्निवाम्बुद:

അവൻ അവിടെ ഉയർന്നതും താഴ്ന്നതുമായ അനവധി രൂപങ്ങൾ ധരിച്ചു. ഇടിമേഘംപോലെ ഗർജ്ജിച്ചുകൊണ്ട് ഒരിക്കൽ അണുവോളം ചെറുതായി, മറ്റൊരിക്കൽ മഹത്തായി; ഇപ്പോൾ സൂക്ഷ്മമായി, ഇപ്പോൾ സ്ഥൂലമായി—യുദ്ധകലഹത്തിൽ ഭയാനകവും അത്ഭുതകരവുമായ മായാബലം പ്രകടിപ്പിച്ചു.

Verse 29

उच्चावचास्तथा वाचो व्याजहार समन्ततः । निपेतुर्गगनाच्चैव शरधारा: सहस्रश:

അപ്പോൾ എല്ലാദിക്കുകളിലും ഉയർന്നതും താഴ്ന്നതുമായ പലവിധ വിളികളും നിലവിളികളും മുഴങ്ങി; ആകാശത്തിൽ നിന്നുതന്നെ ആയിരക്കണക്കിന് അമ്പുവർഷം പതിച്ചു.

Verse 30

इसी प्रकार वहाँ सब ओर घूम-घूमकर वह भिन्न-भिन्न प्रकारकी बोलियाँ भी बोलता था। उस समय भीमसेनपर आकाशसे बाणोंकी सहस्रों धाराएँ गिरने लगीं ।।

അവൻ ഇങ്ങനെ എല്ലാടവും ചുറ്റി നാനാവിധ വിളികളും കൂക്കലുകളും ഉച്ചരിച്ചു. അപ്പോൾ ഭീമസേനന്റെ മേൽ ആകാശത്തിൽ നിന്നുതന്നെ ആയിരക്കണക്കിന് അമ്പുവർഷം പതിച്ചു; കൂടെ ശക്തികൾ, കണപങ്ങൾ, പ്രാസങ്ങൾ, ശൂലങ്ങൾ, പട്ടിശങ്ങൾ, തോമരങ്ങൾ, ശതഘ്നികൾ, പരിഘങ്ങൾ, ഭിന്ദിപാലങ്ങൾ, പരശുക്കൾ മുതലായ അനവധി ആയുധങ്ങളും പറന്നു വന്നു.

Verse 31

शिला: खडगा गुडाश्चैव ऋष्टीर्वजाणि चैव ह । सा राक्षसविसृष्टा तु शस्त्रवृष्टि: सुदारुणा

ശിലകൾ, ഖഡ്ഗങ്ങൾ, ഗദകൾ, ഋഷ്ടികൾ, വജ്രങ്ങൾ—രാക്ഷസൻ വിട്ട ആ ശസ്ത്രവൃഷ്ടി അത്യന്തം ഭീകരമായിരുന്നു.

Verse 32

जघान पाण्डुपुत्रस्य सैनिकान्‌ रणमूर्थनि । शक्ति

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—യുദ്ധഭൂമിയുടെ മുൻനിരയിൽ തന്നെ രാക്ഷസൻ അലമ്പുഷൻ പാണ്ഡുപുത്രരുടെ സൈനികരെ വധിച്ചു. രാജാവേ, അവന്റെ പ്രഹാരത്താൽ പാണ്ഡവസേനയിലെ ആനകൾ യുദ്ധത്തിൽ അത്യന്തം പീഡിതരായി; പിന്നെ അവൻ രണഭൂമിയിൽ പാണ്ഡവരുടെ അനേകം ആനകളെയും കുതിരകളെയും പടയാളികളെയും വീണ്ടും വീണ്ടും സംഹരിച്ചു. അവന്റെ അമ്പുകൾകൊണ്ട് ഛിന്നഭിന്നരായ പല രഥികളും രഥങ്ങളിൽ നിന്ന് വീണു.

Verse 33

हयाश्न बहवो राजन्‌ पत्तयश्न तथा पुनः । रथेभ्यो रथिन: पेतुस्तस्य नुन्ना: सम सायकै:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ, അനേകം കുതിരകളും അനേകം പടയാളികളും വീണ്ടും വീണ്ടും വെട്ടിവീഴ്ത്തപ്പെട്ടു; അവന്റെ സമവേഗത്തിൽ പായുന്ന അമ്പുകൾകൊണ്ട് തള്ളിക്കളയപ്പെട്ട പല രഥികളും രഥങ്ങളിൽ നിന്ന് വീണു.

Verse 34

शोणितोदां रथावर्ता हस्तिग्राहसमाकुलाम्‌ । छत्रहंसां कर्दमिनीं बाहुपन्नगसंकुलाम्‌

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—രണഭൂമി രക്തനദിപോലെ ആയി; അതിലെ ജലം തന്നെ ചോര. രഥങ്ങൾ ചുഴികളുപോലെ തോന്നി; ആനകൾ ഗ്രാഹങ്ങളെന്നപോലെ ആ പ്രവാഹത്തിൽ നിറഞ്ഞു. ഛത്രങ്ങൾ വെളുത്ത ഹംസകളെന്ന ഭ്രമം സൃഷ്ടിച്ചു; ഭൂമി ചെളിയായി, മുറിഞ്ഞ കൈകൾ പാമ്പുകളെപ്പോലെ എല്ലാടവും പടർന്നുകിടന്നു.

Verse 35

नदीं प्रावर्तयामास रक्षोगणसमाकुलाम्‌ । वहन्तीं बहुधा राजंश्वेदिपडणचालसूञ्जयान्‌

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ, അവൻ രാക്ഷസഗണങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ ഒരു നദിയെപ്പോലെ ഒരു പ്രവാഹം ഉണർത്തി; അത് വീണ്ടും വീണ്ടും ചേതി, പാഞ്ചാല, സൃഞ്ജയരെ ഒഴുക്കിക്കൊണ്ടുപോകുന്നതുപോലെ തോന്നി.

Verse 36

त॑ तथा समरे राजन्‌ विचरन्तमभीतवत्‌ | पाण्डवा भृशसंविग्ना: प्रापश्यंस्तस्य विक्रमम्‌,महाराज! उस निशाचरको समरांगणमें इस प्रकार निर्भय-सा विचरते देख पाण्डव अत्यन्त उद्विग्न हो उसका पराक्रम देखने लगे

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—മഹാരാജാവേ, ആ നിശാചരൻ സമരഭൂമിയിൽ ഇങ്ങനെ ഭയമില്ലാത്തവനായി സഞ്ചരിക്കുന്നതു കണ്ടപ്പോൾ പാണ്ഡവർ അത്യന്തം വിറങ്ങലിച്ചു; അവന്റെ വീര്യം നോക്കി നിന്നു.

Verse 37

तावकानां तु सैन्यानां प्रहर्ष: समजायत । वादित्रनिनदक्षोग्र: सुमहान्‌ रोमहर्षण:,उस समय आपके सैनिकोंको महान्‌ हर्ष हो रहा था। वहाँ रणवाद्योंका रोमांचकारी एवं भयंकर शब्द बड़े जोर-जोरसे होने लगा

അപ്പോൾ നിങ്ങളുടെ സൈന്യത്തിൽ മഹാ ഹർഷം ഉദിച്ചു. അവിടെ യുദ്ധവാദ്യങ്ങളുടെ ഭയങ്കരവും രോമാഞ്ചകരവുമായ മുഴക്കം അത്യന്തം ശക്തിയായി ഉയർന്നു.

Verse 38

त॑ श्रुत्वा निनदं घोरं तव सैन्यस्यथ पाण्डव: । नामृष्यत यथा नागस्तलशब्दं समीरितम्‌

നിങ്ങളുടെ സൈന്യത്തിന്റെ ആ ഘോര ഹർഷനാദം കേട്ടപ്പോൾ പാണ്ഡവനായ ഭീമസേനയ്ക്ക് അത് സഹിക്കാനായില്ല—കൈതട്ടുന്ന വെല്ലുവിളിയുടെ ശബ്ദം ആന സഹിക്കാത്തതുപോലെ.

Verse 39

ततः क्रोधाभिताम्राक्षो निर्दहन्रिव पावक: । संदधे त्वाष्ट्रमस्त्र॑ं स स्वयं त्वष्टेव मारुति:

അപ്പോൾ വായുപുത്രനായ ഭീമസേനൻ ക്രോധത്താൽ ചുവന്ന കണ്ണുകളോടെ, ദഹിപ്പിക്കുന്ന അഗ്നിപോലെ ജ്വലിച്ച്, ത്വാഷ്ട്രാസ്ത്രം സംധിച്ചു—സ്വയം ത്വഷ്ടാവു തന്നെ അതു പ്രയോഗിക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 40

तत: शरसहस््राणि प्रादुरासन्‌ समन्ततः । तैः शरैस्तव सैन्यस्य विद्रव: सुमहान भूत्‌,उससे चारों ओर सहस्रों बाण प्रकट होने लगे। उन बाणोंद्वारा आपकी सेनाका महान्‌ संहार होने लगा

അതിനുശേഷം എല്ലാദിക്കുകളിലും ആയിരക്കണക്കിന് അമ്പുകൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. ആ അമ്പുകളാൽ നിങ്ങളുടെ സൈന്യത്തിൽ മഹാ ചിതറലും സംഹാരവും ഉണ്ടായി.

Verse 41

तदस्त्र॑ प्रेरितं तेन भीमसेनेन संयुगे । राक्षसस्य महामायां हत्वा राक्षसमार्दयत्‌

സമരത്തിൽ ഭീമസേനൻ പ്രേരിപ്പിച്ച ആ അസ്ത്രം രാക്ഷസന്റെ മഹാമായയെ തകർത്തു, രാക്ഷസനെയും മർദിച്ചു വീഴ്ത്തി.

Verse 42

युद्धस्थलमें भीमसेनके द्वारा चलाये हुए उस अस्त्रने राक्षसकी महामायाको नष्ट करके उसे गहरी पीड़ा दी ।।

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—യുദ്ധഭൂമിയിൽ ഭീമസേനൻ വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രഹരിച്ചതാൽ ആ രാക്ഷസന്റെ മഹാമായ തകർന്നു; അവൻ കടുത്ത വേദനയിൽ പീഡിതനായി. അപ്പോൾ സമരത്തിൽ ഭീമനെ നേരിട്ട് ഏറ്റുമുട്ടുന്നത് ഉപേക്ഷിച്ച് ദ്രോണന്റെ സേനാവ്യൂഹത്തിലേക്ക് വേഗത്തിൽ പാഞ്ഞു.

Verse 43

तस्मिंस्तु निर्जिते राजन्‌ राक्षसेन्द्रे महात्मना । अनादयन्‌ सिंहनादै: पाण्डवा: सर्वतो दिशम्‌

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ! മഹാത്മാവായ ഭീമസേനൻ രാക്ഷസേന്ദ്രനെ ജയിച്ചപ്പോൾ പാണ്ഡവർ സിംഹനാദങ്ങളാൽ എല്ലാദിക്കുകളും മുഴക്കിച്ചു.

Verse 44

अपूजयन्‌ मारुतिं च संहृष्टास्ते महाबलम्‌ । प्रह्ादं समरे जित्वा यथा शक्रं मरुद्गणा:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അവർ അത്യന്തം ഹർഷത്തോടെ മഹാബലനായ മാരുതിനന്ദനൻ ഭീമസേനനെ വീണ്ടും വീണ്ടും ആദരിച്ചു പുകഴ്ത്തി; സമരത്തിൽ പ്രഹ്ലാദനെ ജയിച്ച് മടങ്ങിയ ശക്രനെ (ഇന്ദ്രനെ) മരുദ്ഗണങ്ങൾ സ്തുതിക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 107

इस प्रकार श्रीमह्ाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत जयद्रथवधपर्वमें संकुलयुद्धाविषयक एक सौ सातवाँ अध्याय पूरा हुआ

ഇങ്ങനെ ശ്രീമഹാഭാരതത്തിലെ ദ്രോണപർവ്വത്തിൽ, ജയദ്രഥവധപർവ്വത്തിൽ, സംകുലയുദ്ധത്തെ വിവരിക്കുന്ന നൂറ്റിയേഴാമത്തെ അധ്യായം സമാപ്തമായി.

Verse 108

इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि जयद्रथवधपर्वणि अलम्बुषपराजये अष्टाधिकशततमो< ध्याय:,इस प्रकार श्रीमहाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत जयद्रथवधपर्वमें अलग्बुषकी पराजयविषयक एक सौ आठवाँ अध्याय पूरा हुआ

ഇങ്ങനെ ശ്രീമഹാഭാരതത്തിലെ ദ്രോണപർവ്വത്തിൽ, ജയദ്രഥവധപർവ്വത്തിൽ, അലമ്പുഷന്റെ പരാജയം വിവരിക്കുന്ന നൂറ്റിയെട്ടാമത്തെ അധ്യായം സമാപ്തമായി.

Verse 186

निपपात रथोपस्थे मूर्च्छयाभिपरिप्लुत: । फिर चार सौ योद्धाओंको मारकर भीमसेनको भी एक बाणसे घायल किया। इस प्रकार राक्षसके द्वारा अत्यन्त घायल किये जानेपर महाबली भीमसेन मूर्छित हो रथकी बैठकमें गिर पड़े

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—മൂർഛയാൽ മൂടപ്പെട്ട് അവൻ രഥാസനത്തിൽ വീണു. രാക്ഷസന്റെ അതിഘോര പ്രഹാരങ്ങളിൽ മഹാബലൻ ഭീമസേനനും ക്ഷണത്തിൽ നിർവശനായി; യുദ്ധത്തിന്റെ നിർദയ ഗതി, മുറിവുകളുടെ മുമ്പിൽ ബലവും വീര്യവും എത്ര ക്ഷണഭംഗുരമാണെന്ന് ഓർമ്മിപ്പിച്ചു.

Verse 226

घोरं रूपमथो कृत्वा भीमसेनमभाषत । भीमसेनके धनुषसे छूटे हुए बाणोंद्वारा समरभूमिमें घायल होकर और महात्मा पाण्डुकुमार भीमके द्वारा किये गये अपने भाईके वधका स्मरण करके उस राक्षसने भयंकर रूप धारण कर लिया और भीमसेनसे कहा--

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഭീകരരൂപം ധരിച്ചു ആ രാക്ഷസൻ ഭീമസേനനോട് സംസാരിച്ചു. ഭീമന്റെ ധനുസ്സിൽ നിന്നു പുറപ്പെട്ട അമ്പുകളാൽ യുദ്ധഭൂമിയിൽ പരിക്കേറ്റവനായി, മഹാത്മാവായ പാണ്ഡുപുത്രൻ ഭീമൻ തന്റെ സഹോദരനെ വധിച്ചതെന്ന ഓർമ്മയിൽ, അവൻ വികരാളാകൃതിയെടുത്തു ഭീമസേനനെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു—