Adhyaya 104

Verse 1

अप-#-#रा+ द्र्याधेकशततमो< ध्याय: श्रीकृष्णका अर्जुनकी प्रशंसापूर्वक उसे प्रोत्साहन देना

നൂറ്റിനാലാം അധ്യായം. വായുദേവൻ പറഞ്ഞു—“ധനഞ്ജയാ, ഇവനെ നോക്കുക; ഇവൻ ദുര്യോധനനെയും അതിക്രമിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇത് അത്യദ്ഭുതമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു; ഇവനു തുല്യമായ രഥം ഇല്ല.”

Verse 2

श्रीकृष्ण बोले--धनंजय! सबको लाँघकर सामने आये हुए इस दुर्योधनको देखो। मैं तो इसे अत्यन्त अद्भुत योद्धा मानता हूँ। इसके समान दूसरा कोई रथी नहीं है ।।

ശ്രീകൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു—“ധനഞ്ജയാ! എല്ലാവരെയും മറികടന്ന് മുന്നിൽ വന്നിരിക്കുന്ന ഈ ദുര്യോധനനെ നോക്കുക. ഞാൻ അവനെ അത്യന്തം അത്ഭുതകരനായ യോദ്ധാവായി കരുതുന്നു; അവനു തുല്യനായ മറ്റൊരു രഥി ഇല്ല. അവൻ ദൂരലക്ഷ്യവേധി, മഹാധനുർധരൻ, അസ്ത്രവിദ്യയിൽ നിപുണൻ, യുദ്ധഗർവത്തിൽ മത്തനായവൻ. അവന്റെ അസ്ത്രങ്ങൾ ദൃഢം; അവൻ വിചിത്ര രീതിയിൽ യുദ്ധം ചെയ്യുന്നവൻ; ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രനായ ഈ മഹാബലൻ.”

Verse 3

अत्यन्तसुखसंवृद्धों मानितश्च महारथ: । कृती च सतत पार्थ नित्य॑ द्वेष्टि च बान्धवान्‌

വായു പറഞ്ഞു—ഹേ പാർഥാ! ആ മഹാരഥൻ അത്യന്തസുഖത്തിൽ വളർത്തപ്പെട്ടവനും നിത്യവും ആദരിക്കപ്പെടുന്നവനും ആകുന്നു. കഴിവും കൃത്യതയും ഉണ്ടായിട്ടും അവൻ തന്റെ തന്നെ ബന്ധുക്കളോടു നിരന്തരമായ ദ്വേഷം വഹിക്കുന്നു.

Verse 4

तेन युद्धमहं मन्ये प्राप्तकालं तवानघ । अत्र वो द्यूतमायत्तं विजयायेतराय वा

അതുകൊണ്ട്, ഹേ നിർമലനേ! ഇപ്പോൾ അവനോടു യുദ്ധം ചെയ്യേണ്ട സമയം വന്നിരിക്കുന്നു എന്നു ഞാൻ വിധിക്കുന്നു. ഇവിടെ ഇത് യുദ്ധദ്യൂതംപോലെ നിങ്ങളിൽ തന്നെയാണ് ആശ്രിതം—ഈ നിർണായക വേളയിൽ നിങ്ങൾ എങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കുമോ, അതുതന്നെ ജയത്തിനോ പരാജയത്തിനോ കാരണമാകും.

Verse 5

अत्र क्रोधविषं पार्थ विमुड्च चिरसम्भृतम्‌ । एष मूलमनर्थानां पाण्डवानां महारथ:

വായു പറഞ്ഞു—ഹേ പാർഥാ! നീ ദീർഘകാലം അടക്കി വെച്ചിരുന്ന ക്രോധവിഷം ഇപ്പോൾ അവന്റെ മേൽ ഒഴുക്കിവിടുക. ഈ മഹാരഥൻ തന്നെയാണ് പാണ്ഡവരുടെ എല്ലാ അനർത്ഥങ്ങളുടെയും മൂലം.

Verse 6

सो<थयं प्राप्तस्तवाक्षेपं पश्य साफल्यमात्मन: । कथं हि राजा राज्यार्थी त्वया गच्छेत संयुगम्‌

ഇന്ന് അവൻ നിന്റെ ബാണങ്ങളുടെ പാതയിൽ തന്നെ എത്തിപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ഇതിനെ നിന്റെ വിജയഫലമായി കാണുക. അല്ലെങ്കിൽ രാജ്യലാലസയുള്ള രാജാവ് ദുര്യോധനൻ നിനക്കൊപ്പം യുദ്ധഭൂമിയിൽ എങ്ങനെ ഇറങ്ങുമായിരുന്നു?

Verse 7

दिष्ट्या त्विदानीं सम्प्राप्त एब ते बाणगोचरम्‌ | यथायं जीवितं जह्यात्‌ तथा कुरु धनंजय

വായു പറഞ്ഞു—ധനഞ്ജയാ! ഭാഗ്യവശാൽ ഈ നിമിഷം അവൻ നിന്റെ ബാണങ്ങളുടെ പരിധിയിൽ എത്തിയിരിക്കുന്നു. അവൻ ജീവൻ ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടതുപോലെ നീ പ്രവർത്തിക്കു.

Verse 8

ऐश्वर्यमदसम्मूढो नैष दुःखमुपेयिवान्‌ । नच ते संयुगे वीर्य जानाति पुरुषर्षभ

ഐശ്വര്യവും അധികാരവും നൽകുന്ന മദത്തിൽ മയങ്ങിയ ഈ മനുഷ്യൻ യഥാർത്ഥ ദുഃഖം ഒരിക്കലും അനുഭവിച്ചിട്ടില്ല. ഹേ പുരുഷശ്രേഷ്ഠാ, യുദ്ധത്തിൽ നിന്റെ ബലം-പരാക്രമം അവൻ അറിയുന്നില്ല.

Verse 9

त्वां हि लोकास्त्रय: पार्थ ससुरासुरमानुषा: । नोत्सहन्ते रणे जेतुं किमुतिक: सुयोधन:

ഹേ പാർഥാ, ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും മനുഷ്യരും ഉൾപ്പെട്ട മൂന്നു ലോകങ്ങൾക്കും യുദ്ധത്തിൽ നിന്നെ ജയിക്കാൻ ധൈര്യമില്ല; പിന്നെ ഒറ്റയ്ക്കുള്ള സുയോധനൻ എന്തു ചെയ്യും?

Verse 10

स दिष्ट्या समनुप्राप्तस्तव पार्थ रथान्तिकम्‌ । जह्ोन॑ त्वं महाबाहो यथा वृत्र पुरंदर:

ഹേ പാർഥാ, ഭാഗ്യവശാൽ അവൻ നിന്റെ രഥത്തിനരികെ തന്നെ എത്തിച്ചേർന്നിരിക്കുന്നു. ഹേ മഹാബാഹോ, പുരന്ദരനായ ഇന്ദ്രൻ വൃത്രനെ വധിച്ചതുപോലെ നീയും അവനെ വധിക്ക.

Verse 11

एष हानर्थ सततं पराक्रान्तस्तवानघ । निकृत्या धर्मराजं च द्यूते वज्चितवानयम्‌,अनघ! यह सदा तुम्हारा अनर्थ करनेमें ही पराक्रम दिखाता आया है। इसने धर्मराज युधिष्ठिरको जूएमें छल-कपटसे ठग लिया है

ഹേ അനഘാ, ഈ മനുഷ്യൻ നിനക്കു അനർത്ഥം വരുത്തുന്നതിലേയാണ് എപ്പോഴും തന്റെ പരാക്രമം കാണിച്ചിട്ടുള്ളത്. കപടത്താൽ ദ്യൂതത്തിൽ ധർമ്മരാജ യുധിഷ്ഠിരനെ അവൻ വഞ്ചിച്ചു.

Verse 12

बहूनि सुनृशंसानि कृतान्येतेन मानद । युष्मासु पापमतिना अपापेष्वेव नित्यदा,मानद! तुमलोग कभी इसकी बुराई नहीं करते थे, तो भी इस पापबुद्धि दुर्योधनने सदा तुमलोगोंके साथ बहुत-से क्रूरतापूर्ण बर्ताव किये हैं

ഹേ മാനദാ, പാപബുദ്ധിയുള്ള ഈ മനുഷ്യൻ കുറ്റമറ്റ നിങ്ങളോടും എപ്പോഴും അനേകം ക്രൂരകൃത്യങ്ങൾ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്—നിങ്ങൾ ഒരിക്കലും അവനെ നിന്ദിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിലും.

Verse 13

तमनार्य सदा क्ुद्धं पुरुष कामचारिणम्‌ । आर्या युद्धे मतिं कृत्वा जहि पार्थाविचारयन्‌

വായു പറഞ്ഞു—ഹേ പാർഥാ! സദാ ക്രോധത്തിൽ ജ്വലിക്കുന്ന, സ്വേച്ഛാചാരിയായ ഈ അനാര്യ ദുഷ്ടനെ വധിക്ക. യുദ്ധത്തിൽ ശ്രേഷ്ഠമായ ധർമ്മനിശ്ചയം മനസ്സിൽ ഉറപ്പാക്കി, മടിയില്ലാതെ അവനെ പ്രഹരിക്ക.

Verse 14

निकृत्या राज्यहरणं वनवासं च पाण्डव । परिक्‍्लेशं च कृष्णाया हृदि कृत्वा पराक्रमम्‌

വായു പറഞ്ഞു—ഹേ പാണ്ഡവാ, ഹേ പാണ്ഡുനന്ദനാ! കപടത്താൽ നിന്റെ രാജ്യം കവർന്നു; നീ വനവാസത്തിന്റെ കഷ്ടം അനുഭവിച്ചു; കൃഷ്ണാ (ദ്രൗപദി) സഹിച്ച ദുഃഖവും അപമാനവും—ഇവയെ ഹൃദയത്തിൽ ധരിച്ചു വീരപരാക്രമം കാണിക്ക.

Verse 15

दिष्ट्यैष तव बाणानां गोचरे परिवर्तते । प्रतिघाताय कार्यस्य दिष्ट्या च यततेडग्रत:

ഇത് ഭാഗ്യമാണ്—അവൻ (ദുര്യോധനൻ) നിന്റെ അമ്പുകളുടെ പരിധിക്കുള്ളിൽ തന്നെ ചുറ്റിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു. നിന്റെ കാര്യത്തിന് തടസ്സം സൃഷ്ടിക്കാൻ അവൻ തന്നെ മുന്നോട്ട് വന്ന് ശ്രമിക്കുന്നതും ഭാഗ്യമാണ്.

Verse 16

दिष्ट्या जानाति संग्रामे योद्धव्यं हि त्वया सह । दिष्ट्या च सफला: पार्थ सर्वे कामा हकामिता:

ഹേ പാർഥാ! ഭാഗ്യവശാൽ ഈ സംഗ्रामത്തിൽ നിനക്കൊപ്പം യുദ്ധിക്കേണ്ടത് തന്റെ കടമയെന്നു അവൻ അറിയുന്നു. അതേ ഭാഗ്യത്താൽ, ഹേ പാർഥാ, നീ ആഗ്രഹിക്കാത്തതുപോലും ഉൾപ്പെടെ നിന്റെ എല്ലാ ലക്ഷ്യങ്ങളും സഫലമാകുന്നു.

Verse 17

तस्माज्जहि रणे पार्थ धार्तराष्ट्र कुलाधमम्‌ । यथेन्द्रेण हत: पूर्व जम्भो देवासुरे मूथे

അതുകൊണ്ട്, ഹേ പാർഥാ, യുദ്ധത്തിൽ ധൃതരാഷ്ട്രകുലത്തിന്റെ കളങ്കമായ ആ അധമനെ വധിക്ക. ദേവാസുരസമരത്തിൽ മുൻപ് ഇന്ദ്രൻ ജംഭനെ വധിച്ചതുപോലെ, ഹേ കുന്തീപുത്രാ, യുദ്ധഭൂമിയിൽ ദുര്യോധനനെ നശിപ്പിക്ക.

Verse 18

अस्मिन्‌ हते त्वया सैन्यमनाथं भिद्यतामिदम्‌ | वैरस्यास्यास्त्ववभूथो मूलं छिन्धि दुरात्मनाम्‌

“Now that he has been slain by you, let this Kaurava host—left without its protector—be shattered. Cut off the very root of these wicked men, so that this sacrifice of enmity may reach its conclusion and the final cleansing, like the avabhṛtha bath, may be attained.”

Verse 19

संजय उवाच त॑ तथेत्यब्रवीत्‌ पार्थ: कृत्यरूपमिदं मम | सर्वमन्यदनादृत्य गच्छ यत्र सुयोधन:

Sanjaya said: Then Partha (Arjuna) replied, “So be it,” and said, “This is for me the very form of my duty. Disregarding everything else, go to the place where Suyodhana (Duryodhana) stands.” The verse frames Arjuna’s resolve as a prioritization of dharma in the midst of war: when a decisive obligation presents itself, lesser concerns are set aside in service of the larger moral and strategic necessity.

Verse 20

येनैतद्‌ दीर्घकालं नो भुक्ते राज्यमकण्टकम्‌ | अप्यस्य युधि विक्रम्य छिन्द्यां मूर्धानमाहवे

Sañjaya said: “He by whom our kingdom has been enjoyed for a long time, free of thorns and obstacles—against that very Duryodhana, I shall display my valor in battle and, in the thick of war, cut off his head.” The utterance conveys a hardening of resolve into retaliatory violence: prosperity long possessed is invoked as a moral grievance, and the speaker frames beheading as a fitting recompense within the brutal logic of the battlefield.

Verse 21

अपि तस्य हानहाया: परिक्लेशस्य माधव । कृष्णाया: शवनुयां गन्तुं पद केशप्रधर्षणे

Sañjaya said: “O Mādhava, for Kṛṣṇā (Draupadī)—who did not deserve such suffering—after her hair was seized and she was thus outraged and humiliated, I can repay that insult only by slaying Duryodhana.”

Verse 22

(अप्यहं तानि दु:खानि पूर्ववृत्तानि माधव । दुर्योधनं रणे हत्वा प्रतिमोक्ष्ये कथंचन ।।

Sañjaya said: “O Mādhava, if only I could somehow be freed from those sorrows that have arisen from what has happened before—by slaying Duryodhana in battle.” Speaking thus, the two Kṛṣṇas—gladdened—urged on their excellent white horses in the thick of combat, fixing that king, Duryodhana, as their intended target. The passage frames the warrior’s longing to end accumulated grief through a decisive act in war, while also highlighting how personal suffering and the ethics of vengeance become entangled on the battlefield.

Verse 23

तयो: समीपं सम्प्राप्य पुत्रस्ते भरतर्षभ । न चकार भयं प्राप्ते भये महति मारिष,आर्य! भरतभूषण! आपके पुत्रने उन दोनोंके समीप पहुँचकर महान्‌ भयका अवसर प्राप्त होनेपर भी भय नहीं माना

ഭരതശ്രേഷ്ഠാ! നിന്റെ പുത്രൻ ആ ഇരുവരുടെയും സമീപത്തെത്തി, മഹത്തായും സമീപവുമായ ഭീഷണി വന്നിട്ടും ഭയത്തിന് വഴങ്ങുകയില്ലായിരുന്നു.

Verse 24

तदस्य क्षत्रियास्तत्र सर्व एवाभ्यपूजयन्‌ । यदर्जुनहृषीकेशौ प्रत्युद्याती न्‍्यवारयत्‌

അവിടെ എല്ലാ ക്ഷത്രിയരും അവന്റെ ആ കൃത്യത്തെ ഏറെ പുകഴ്ത്തി—കാരണം മുന്നേറിവന്ന അർജുനനെയും ഹൃഷീകേശനെയും (ശ്രീകൃഷ്ണനെയും) അവൻ തടഞ്ഞു.

Verse 25

ततः सर्वस्य सैन्यस्य तावकस्य विशाम्पते । महानादो हाभूत्‌ तत्र दृष्टया राजानमाहवे,प्रजानाथ! युद्धस्थलमें राजा दुर्योधनको उपस्थित देख आपकी सारी सेनामें महान्‌ सिंहनाद होने लगा

പ്രജാനാഥാ! യുദ്ധഭൂമിയിൽ രാജാവ് ദുര്യോധനൻ സന്നിഹിതനാണെന്ന് കണ്ടപ്പോൾ, നിന്റെ മുഴുവൻ സൈന്യത്തിലുടനീളം മഹാസിംഹനാദംപോലൊരു ഘോഷം ഉയർന്നു.

Verse 26

तस्मिन्‌ जनसमुन्नादे प्रवृत्ते भैरवे सति । कदर्थीकृत्य ते पुत्र: प्रत्यमित्रमवारयत्‌,जिस समय वह भयंकर जन-कोलाहल हो रहा था उसी समय आपके पुत्रने अपने शत्रुको कुछ भी न समझकर आगे बढ़नेसे रोक दिया

ആ ഭയങ്കരമായ ജനഘോഷം ഉയർന്നുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ, നിന്റെ പുത്രൻ ശത്രുവിനെ നിസ്സാരനാക്കി കണ്ട് അവന്റെ മുന്നേറ്റം തടഞ്ഞു.

Verse 27

आवारितस्तु कौन्तेयस्तव पुत्रेण धन्विना । संरम्भमगमद्‌ भूय: स च तस्मिन्‌ परंतप:

നിന്റെ ധനുർധരനായ പുത്രൻ തടഞ്ഞപ്പോൾ, ശത്രുസന്താപകനായ കുന്തീപുത്രൻ അർജുനൻ വീണ്ടും ഉഗ്രകോപത്തിൽ ജ്വലിച്ച്, അവന്റെ നേരെയേ തിരിഞ്ഞു.

Verse 28

तौ दृष्टवा पतिसंरब्धौ दुर्योधनधनंजयौ । अभ्यवैक्षन्त राजानो भीमरूपा: समन्ततः,दुर्योधन तथा अर्जुनको परस्पर कुपित देख भयंकर नरेशगण सब ओर खड़े हो चुपचाप देखने लगे

ദുര്യോധനനും ധനഞ്ജയനും (അർജുനൻ) പരസ്പരം ക്രോധത്തിൽ ജ്വലിക്കുന്നതു കണ്ടു, ഭയങ്കരരൂപികളായ രാജാക്കന്മാർ ചുറ്റും നിന്നു മൗനമായി നോക്കി നിന്നു.

Verse 29

दृष्टवा तु पार्थ संरब्धं वासुदेव॑ च मारिष । प्रहसन्नेव पुत्रस्ते योद्धुकाम: समाह्दयत्‌

ആര്യാ! പാർത്ഥനെയും (അർജുനൻ) വാസുദേവനെയും (ശ്രീകൃഷ്ണൻ) അത്യന്തം ക്രോധത്തിൽ നിറഞ്ഞതായി കണ്ടപ്പോൾ, നിങ്ങളുടെ പുത്രൻ യുദ്ധാഭിലാഷത്തോടെ ചിരിച്ചുപോലെ അവരെ ഇരുവരെയും വെല്ലുവിളിച്ചു.

Verse 30

ततः प्रहृष्टो दाशा्: पाण्डवश्ष धनंजय: । व्यक्रोशेतां महानादं दश्मतुश्चाम्बुजोत्तमौ,तब हर्षमें भरे हुए श्रीकृष्ण और पाण्डुनन्दन अर्जुनने बड़े जोरसे सिंहनाद किया और अपने उत्तम शंखोंको बजाया

അപ്പോൾ ഹർഷം നിറഞ്ഞ ദാശാർഹൻ (ശ്രീകൃഷ്ണൻ)യും പാണ്ഡവൻ ധനഞ്ജയൻ (അർജുനൻ)യും മഹാനാദത്തോടെ സിംഹനാദം മുഴക്കി, തങ്ങളുടെ ഉത്തമ ശംഖുകൾ ഊതിച്ചു.

Verse 31

तौ हृष्टरूपौ सम्प्रेक्ष्य कौरवेयास्तु सर्वश: । निराशा: समपद्यन्त पुत्रस्य तव जीविते

ആ ഇരുവരുടെയും ഹർഷദീപ്തമായ മുഖം കണ്ടപ്പോൾ, എല്ലാ കൗരവ യോദ്ധാക്കളും നിങ്ങളുടെ പുത്രന്റെ ജീവൻ നിലനിൽക്കുമെന്ന കാര്യത്തിൽ നിരാശരായി.

Verse 32

उन दोनोंको हर्षोल्लाससे परिपूर्ण देख सम्पूर्ण कौरव-सैनिक आपके पुत्रके जीवनसे निराश हो गये ।।

അപ്പുറത്തുള്ള ആ എല്ലാ കുരുക്കളും ദുഃഖത്തിൽ ആഴ്ന്നു; നിങ്ങളുടെ പുത്രൻ വൈശ്വാനരൻ (അഗ്നി)യുടെ വായിൽ ഹവിസ്സായി അർപ്പിക്കപ്പെട്ടുവെന്നപോലെ അവർ കരുതി.

Verse 33

तथा तु दृष्टवा योधास्ते प्रहृष्टो कृष्णपाण्डवौ । हतो राजा हतो राजेत्यूचिरे च भयार्दिता:

ശ്രീകൃഷ്ണനെയും പാണ്ഡവൻ (അർജുനൻ)നെയും ഇങ്ങനെ ആഹ്ലാദത്തോടെ കണ്ട നിങ്ങളുടെ ആ യോദ്ധാക്കൾ എല്ലാവരും ഭയാകുലരായി, വലിയ കോലാഹലം ഉയർത്തി വീണ്ടും വീണ്ടും വിളിച്ചു—“രാജാവ് കൊല്ലപ്പെട്ടു! രാജാവ് കൊല്ലപ്പെട്ടു!” (അർത്ഥം ദുര്യോധനൻ).

Verse 34

जनस्य संनिनादं तु श्र॒त्वा दुर्योधनो<ब्रवीत्‌ । व्येतु वो भीरहं कृष्णा प्रेषयिष्यामि मृत्यवे

ജനങ്ങളുടെ ആ നിലവിളി കേട്ട് ദുര്യോധനൻ പറഞ്ഞു—“നിങ്ങളുടെ ഭയം അകന്നുപോകട്ടെ. ഈ രണ്ടു ‘കൃഷ്ണന്മാരെയും’ ഞാൻ മരണത്തിന്റെ ഭവനത്തിലേക്ക് അയക്കും.”

Verse 35

इत्युक्त्वा सैनिकान्‌ सर्वान्‌ जयापेक्षी नराधिप: । पार्थमाभाष्य संरम्भादिदं वचनमब्रवीत्‌

തന്റെ സൈനികരെയൊക്കെയും ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, ജയാഭിലാഷിയായ നരാധിപൻ ദുര്യോധനൻ കോപാവേശത്തോടെ പാർത്ഥനെ (കുന്തീപുത്രൻ അർജുനൻ) വിളിച്ചു ഈ വാക്കുകൾ ഉച്ചരിച്ചു.

Verse 36

पार्थ यच्छिक्षितं ते<स्त्रं दिव्यं पार्थिवमेव च । तद्‌ दर्शय मयि क्षिप्रं यदि जातो5सि पाण्डुना

“ഹേ പാർത്ഥാ! നീ യഥാർത്ഥത്തിൽ പാണ്ഡുവിന്റെ പുത്രനാണെങ്കിൽ, നീ അഭ്യസിച്ച ലൗകികവും ദിവ്യവും ആയ എല്ലാ അസ്ത്രങ്ങളും എന്റെ മേൽ വേഗം പ്രയോഗിച്ചു കാണിക്ക.”

Verse 37

यद्‌ बल॑ तव वीर्य च केशवस्य तथैव च । तत्‌ कुरुष्व मयि क्षिप्रं पश्यामस्तव पौरुषम्‌,“तुममें और श्रीकृष्णमें जो बल और पराक्रम हो, उसे मेरे ऊपर शीघ्र प्रकट करो। हम देखते हैं कि तुममें कितना पुरुषार्थ है

“നിനക്കും കേശവനും ഉള്ള ബലവും വീര്യവും എന്തൊക്കെയുണ്ടോ, അത് എന്റെ മേൽ വേഗം പ്രയോഗിച്ചു കാണിക്ക; നിന്റെ പൗരുഷം എത്രയെന്ന് ഞങ്ങൾ കാണട്ടെ.”

Verse 38

अस्मत्परोक्षं कर्माणि कृतानि प्रवदन्ति ते । स्वामिसत्कारयुक्तानि यानि तानीह दर्शय,“हमारे परोक्षमें लोग स्वामीके सत्कारसे युक्त तुम्हारे किये हुए जिन कर्मोंका वर्णन करते हैं, उन्हें यहाँ दिखाओ”

ഞങ്ങളുടെ ദൃഷ്ടിക്ക് അപ്പുറം നീ ചെയ്ത കര്‍മ്മങ്ങളെക്കുറിച്ച് അവർ പറയുന്നു—അവ സ്വാമിയോടുള്ള യഥോചിതമായ സത്കാരവും ആദരവും നിറഞ്ഞവയാണ്. ആ കര്‍മ്മങ്ങളെയേ ഇവിടെ (ഇപ്പോൾ) കാണിക്ക, അവ പ്രത്യക്ഷമായി അറിയപ്പെടുവാൻ.

Verse 101

इस प्रकार श्रीमह्ाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत जयद्रथवधपर्वमें दुर्योधनका आगमनविषयक एक सौ एकवाँ अध्याय पूरा हुआ

ഇങ്ങനെ ശ്രീമഹാഭാരതത്തിലെ ദ്രോണപർവത്തിലെ ജയദ്രഥവധപർവത്തിൽ ദുര്യോധനന്റെ ആഗമനം വിവരിക്കുന്ന നൂറ്റൊന്നാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.

Verse 102

इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि जयद्रथवधपर्वणि दुर्योधनवचने दयथधिकशततमो<्थध्याय:

ഇതി ശ്രീമഹാഭാരതത്തിലെ ദ്രോണപർവത്തിൽ, ജയദ്രഥവധപർവത്തിൽ, ദുര്യോധനവചനത്തെ ആസ്പദമാക്കിയ നൂറ്റിരണ്ടാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.