Shloka 50
Droṇa–Arjuna Yuddha; Trigarta-Āvaraṇa; Bhīmasena Gajānīka-bheda
Droṇa and Arjuna Engage; Trigarta Containment; Bhīma Breaks the Elephant Corps
सम्मर्दयान: स्वबल वायुर्वृक्षानिवौजसा । जैसे वायु अपनी शक्तिसे वृक्षोंको उखाड़ फेंकती है, उसी प्रकार वह हाथी भयानक स्वरमें चिग्धाड़ता और अपनी ही सेनाको रौंदता हुआ बड़े वेगसे भाग चला ।।
saṃmardayānaḥ svabala-vāyur vṛkṣān ivaujasā | tasmin parājite nāge pāṇḍavānāṃ mahārathāḥ ||
ആ ആന സ്വന്തം സൈന്യത്തെ തന്നെ ചവിട്ടിമെതിച്ച്—ശക്തമായ കാറ്റ് ബലത്തോടെ വൃക്ഷങ്ങളെ പിഴുതെറിയുന്നതുപോലെ—ഭയങ്കരമായ മുഴക്കം മുഴക്കി മഹാവേഗത്തിൽ പാഞ്ഞുപോയി. ആ നാഗം പരാജിതനായപ്പോൾ പാണ്ഡവരുടെ മഹാരഥന്മാർ യുദ്ധത്തിൽ കൂടുതൽ ശക്തിയായി മുന്നേറി.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how uncontrolled fear and brute force can turn destructive even to one’s own side: in war, panic can cause self-inflicted harm, and a single rout can shift the balance, inviting the disciplined warriors to press their advantage.
An elephant, overwhelmed and defeated, bolts in terror—roaring and trampling its own ranks—likened to a powerful wind uprooting trees. Seeing the elephant routed, the Pāṇḍava great warriors move to capitalize on the enemy’s disarray.