Shloka 8
भीष्मस्य दुर्योधनं प्रति उपालम्भः
Bhīṣma’s Reproof to Duryodhana
आजपचघान सुसंक्रुद्ध:/ कालान्तकयमोपम: । वज्रकी गड़गड़ाहटके समान भयंकर गर्जना करके काल, अन्तक और यमके समान क्रोधमें भरे हुए उस राक्षसने भीषणरूप बना प्रज्वलित त्रिशूल हाथमें ले भाँति-भाँतिके अस्त्र-शस्त्रोंसे सम्पन्न बड़े-बड़े राक्षसोंके साथ आकर आपकी सेनाका संहार आरम्भ किया || ६-७ ह || तमापततन्तं सम्प्रेक्ष्य संक्रुद्धें भीमदर्शनम्
sañjaya uvāca | ajapacaghānaḥ susaṃkruddhaḥ kālāntaka-yamopamaḥ | vajrakī-gaḍagaḍāhaṭa-samānāṃ bhayaṅkarāṃ garjanāṃ kṛtvā kāla-antaka-yama-sadṛśa-krodha-bharaḥ sa rākṣaso bhīṣaṇa-rūpaṃ kṛtvā prajvalita-triśūlaṃ haste gṛhītvā nānā-vidhaiḥ astra-śastraiḥ sampannaiḥ mahā-rākṣasaiḥ saha āgatya tava senāyāḥ saṃhāram ārabdhavān | tam āpatantaṃ samprekṣya saṃkruddhaṃ bhīma-darśanam |
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ആജപചഘാനൻ എന്ന രാക്ഷസൻ അത്യന്തം ക്രോധത്തിൽ ജ്വലിച്ച് കാലൻ, അന്തകൻ, യമൻ എന്നിവരെപ്പോലെ ഭയങ്കരനായി തോന്നി. വജ്രഗർജ്ജനത്തെപ്പോലെ ഭീഷണമായ നാദം മുഴക്കി, ഘോരരൂപം ധരിച്ചു, കൈയിൽ ജ്വലിക്കുന്ന ത്രിശൂലം പിടിച്ച്, നാനാവിധ ആയുധശസ്ത്രങ്ങളാൽ സജ്ജമായ മഹാകായ രാക്ഷസന്മാരോടൊപ്പം മുന്നേറി വന്ന് നിന്റെ സൈന്യത്തിന്റെ സംഹാരം ആരംഭിച്ചു. അവൻ ക്രുദ്ധനായി ഭീമദർശനത്തോടെ പാഞ്ഞുവരുന്നതു കണ്ടപ്പോൾ…
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores how uncontrolled wrath (krodha) becomes a force likened to Time and Death—overwhelming, indiscriminate, and ethically corrosive. In the Mahabharata’s war setting, such imagery warns that when rage governs action, destruction expands beyond strategic necessity and pushes the conflict further from dharma.
Sanjaya reports that the rakshasa Ajapacaghāna, roaring terribly and wielding a flaming trident, arrives with other heavily armed rakshasas and begins cutting down the Kaurava forces. The closing phrase sets up the next action: warriors observe this fearsome, charging attacker and respond.