Shloka 5
Adhyāya 92: Irāvanta-śoka, punaḥ-pravṛttiḥ saṅgrāmasya
Arjuna’s grief and the battle’s renewed intensity
अन््येषां चैव शूराणां मध्यगास्तनया मम । यदहन्यन्त संग्रामे किमन्यद् भागधेयत:,दुर्भाग्यके अधीन होनेके कारण ही मेरे पुत्र हारते जा रहे हैं; विजयी नहीं हो रहे हैं। जहाँ भीष्म, द्रोण, महामना कृपाचार्य, वीरवर भूरिश्रवा, भगदत्त, अश्वत्थामा तथा युद्धमें पीठ न दिखानेवाले अन्य शूरवीरोंके बीचमें रहकर भी मेरे पुत्र प्रतिदिन संग्राममें मारे जाते हैं, वहाँ दुर्भाग्यके सिवा और क्या कारण हो सकता है?
dhṛtarāṣṭra uvāca | anyeṣāṃ caiva śūrāṇāṃ madhyagās tanayā mama | yad ahanyanta saṅgrāme kim anyad bhāgadhayataḥ ||
ധൃതരാഷ്ട്രൻ പറഞ്ഞു—മറ്റു മഹാവീരന്മാരുടെ നടുവിൽ നിന്നിട്ടും എന്റെ പുത്രന്മാർ ദിനംപ്രതി യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലപ്പെടുന്നു. ഇങ്ങനെ സംഭവിക്കുമ്പോൾ, വിധിയെന്ന എന്റെ ദുര്ഭാഗ്യം ഒഴികെ മറ്റെന്താണ് കാരണം?
धृतराष्ट उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the tension between human agency and destiny: Dhṛtarāṣṭra interprets repeated losses as the triumph of ill-fortune over strategy and strength, revealing how attachment can lead one to explain moral and political failure as mere ‘fate’ rather than responsibility.
From Sañjaya’s war report context, Dhṛtarāṣṭra laments that his sons are being killed daily in the Kurukṣetra battle even though they fight amid renowned warriors; he concludes that only overpowering bad luck (bhāgadhaya/durbhāgya) can explain such outcomes.