Shloka 52
Varṣa-Parvata-Nivāsinām Varnanam
Description of Regions, Mountains, and Their Inhabitants
दुर्गाला: प्रतिमत्स्याश्व॒ कुन्तला: कोसलास्तथा । तीरग्रहा: शूरसेना ईजिका: कन्यकागुणा:
durgālāḥ pratimatsyāśva-kuntalāḥ kosalās tathā | tīragrahāḥ śūrasenā ījikāḥ kanyakāguṇāḥ | puṇḍrā bhargāḥ kirātāḥ sudṛṣṭā yāmunāḥ śakāḥ niṣādā niṣadhā ānartā nairṛtāḥ | durgālāḥ pratimatsyāḥ kuntalāḥ kosalāḥ tīragrahāḥ śūrasenāḥ ījikāḥ kanyakāguṇāḥ | tilabhārā masīrā madhumānāḥ sukandakāḥ kāśmīrāḥ sindhusauvīrā gāndhārā darśakāḥ | abhīsārā ulūtāḥ śaivālā bāhlīkā dārvī vānavā darvā vāṭajāḥ | āmarathā uragā bahuvādyāḥ sudāmāḥ sumallikāḥ vadhra-kārīṣakāḥ | kulindā upatyakā vanāyava daśāḥ pārśvaromāḥ kuśabindavaḥ | kacchā gopālakakṣā jāṅgalāḥ kurūvarṇakāḥ kirātā barbarāḥ siddhāḥ | vaidehāḥ tāmraliptakā oṇḍā mlecchāḥ saisiridhrāḥ pārvatīyāś ca ity-ādayaḥ ||
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ദുർഗാലർ, പ്രതിമത്സ്യർ, കുന്തലർ, കോസലർ; തീരഗ്രഹർ, ശൂരസേനർ, ഈജികർ, കന്യകാഗുണർ എന്നിവരും ഉണ്ടായിരുന്നു. അതുപോലെ പുണ്ഡ്രർ, ഭർഗർ, കിരാതർ, സുദൃഷ്ടർ, യാമുനർ; ശകർ, നിഷാദർ, നിഷധർ, ആനർത്തർ, നൈഋതർ. പിന്നെയും തിലഭാരർ, മസീരർ, മധുമാനർ, സുകന്ദകർ; കാശ്മീരർ, സിന്ധു-സൗവീരർ, ഗാന്ധാരർ, ദർശകർ; അഭീസാരർ, ഉലൂതർ, ശൈവാലർ, ബാഹ്ലികർ; ദാർവീ, വാനവ, ദർവ, വാതജ, ആമരഥ, ഉരഗ; ബഹുവാദ്യ, സുദാമ, സുമല്ലിക, വധ്ര, കാരീഷക; കുലിന്ദ, ഉപത്യക, വനായു, ദശ; പാർശ്വരോമ, കുശബിന്ദു, കച്ച, ഗോപാലകക്ഷ; ജാങ്ഗല, കുരുവര്ണക; കിരാത, ബർബര, സിദ്ധ; വൈദേഹ, താമ്രലിപ്തക, ഓണ്ഡ, മ്ലേച്ഛ, സൈസിരിധ്ര, പർവതവാസികൾ—ഇങ്ങനെ അനവധി ജനങ്ങൾ അവിടെ സമവേതരായി.
संजय उवाच
Educational Q&A
By enumerating many peoples drawn into the conflict, the passage highlights the expansive social cost of war and the ethical burden on rulers: when adharma drives a dynastic struggle, its consequences spread far beyond the principal families to affect diverse regions and communities.
Sañjaya continues his report by listing numerous peoples and regional groups present/implicated in the great war’s mobilization, emphasizing the breadth of participation across the subcontinent and frontier zones.